Czy mózg ma płeć?

Czym się różni chłopczyk od dziewczynki to chyba każdy wie. Ale czy mózg ma płeć i czy sposób postrzegania świata jest różny u kobiet i u mężczyzn? Dlaczego kobiety rozróżniają więcej kolorów niż mężczyźni a ci ostatni mają lepszą orientację przestrzenną? Czy wynika to z wychowania, np. preferowanych zabawek czy też jest uwarunkowane biologicznie?

Kobiety i mężczyźni różnią się od siebie sposobem postrzegania świata, ekspresją uczuć, uzdolnieniami i umiejętnościami. Odmienne wzorce zachowania wynikają przede wszystkim z biologii mózgu. Najnowsze badania dotyczące różnic płciowych w budowie ludzkiego mózgu wskazują na powiązanie czynników społecznych i biologicznych. Dymorfizm płciowy mózgu może mieć wpływ na zmienność odnoszącą się nie tylko do zachowań reprodukcyjnych, ale również w zakresie procesów poznawczych.

Na te i inne pytania odpowie dr Krystyna Bogus-Nowakowska w wykładzie pt. „Płeć mózgu” w czasie Nocy Biologów. Wykład rozpocznie się o godz. 12.00 w auli Centrum Biologii w Kortowie. Forma wykładu dostosowana jest do poziomu uczniów, którzy będą mieli możliwość poznania różnic między kobietą a mężczyzną w postrzeganiu świata, w ekspresji uczuć, w uzdolnieniach i umiejętnościach, a także dowiedzą się, że różnice te wynikają przede wszystkim z biologii mózgu.

Biologii się nie zmieni. Poznając różnice w funkcjonowaniu mózgu kobiet i mężczyzn łatwiej zrozumieć otaczający nas świat i relacje międzyludzkie.
M.R./S.C.

Radio Wnet objęło partonatem olsztyńską Noc Biologów

Olsztyńską Nocą Biologów jako pierwsze zainteresowało się internetowe Radio Wnet, obejmując swoim medialnym patronatem nasz biologiczny piknik naukowy. Radio Wnet słuchane i oglądane (informacje zamieszczane na stronach internetowych) jest głównie w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Trójmieście, Katowicach, Lublinie i Łodzi. Słychaczami jest także Polonia zamieszkała w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Kanadzie, Irlandii, Francji, Szwecji i Ukrainie,

Poza relacjonowaniem samej Nocy Biologów przygotowana będzie godzinna audycja z informacjami z laboratoriów i aktualnych badań. Planowana jest także późniejsza współpraca i przygotowanie kilkunastu audycji popularnonaukowych, a w zasadzie upowszechniających wyniki najnowszych badań z biologii i biotechnologii.

Dzięki wspołpracy z mediami skracamy drogę informacji z laboratoriów naukowych do odbiorców. Chciałoby się napisac "pod strzechy", ale takie przykrycie dachu zobaczyć można już tylko w skansenie.

Współpraca z mediami jest dla nas formą kształcenia pozaformalnego i nieformalnego, realizacją misji uniwersytetu otwartego. Eksperymentujemy nie tylko na obiektach przyrodniczych, ale także w zakresie form komunikacji społecznej. Zapraszamy i inne media: "papierowe", internetowe, radiowe, telewizyjne do współpracy. Razem możemy opowiedzieć o tym co się dzieje w laboratoriach biologów i biotechnologów i o tym co fascynującego odkrywamy w świecie ożywionym na różnych poziomach organizacji: od biologii molekularnej aż po ekosystemy i całą biosferę.

St. Czachorowski

Program Nocy Biologów w Olsztynie

Noc Biologów w Olsztynie, 13 stycznia 2012 r., godz. 11.00-22.00 (albo i dłużej). Ponad 60 propozycji wykładów, pokazów, eksperymentów, wystaw, wycieczek. Do tego dojdą jeszcze otwarte laboratoria oraz audycje współpracujących z nami rozgłośni radiowych i telewizyjnych.

Szczegółowy program - pobierz plik pdf i harmongram.

A na blogu szczegółowo opisywać będziemy poszczególne propozycje. Bo biologia jako nauka o życiu jest niezwykle intrygująca.

S.C.

Coś dla studentów biotechnologii i biologii - szansa na karierę naukową na prestiżowych uczelniach

Studenci biologii i biotechnologii z UMW w Olsztynie mają szansę na udział w międzynarodowym programie stypendiów naukowych na jednej z trzech najlepszych uczelni wyższych w Europie: Uniwersytecie Cambridge (Wielka Brytania), Instytucie Karolinska (Szwecja) oraz Uniwersytecie Ludwiga Maximiliana (Niemcy). Już 1 listopada rusza nabór do IV edycji Programu Amgen Scholars. Program ten daje szansę uzdolnionej młodzieży na rozpoczęcie kariery naukowej w najlepszych laboratoriach badawczych na świecie.

Amgen Scholars to jeden z nielicznych tego typu programów na świecie, który już podczas studiów daje możliwość prowadzenia projektów badawczych w międzynarodowym środowisku. Program rozpoczęto w 2006 roku w Stanach Zjednoczonych, a w 2009 roku został on rozszerzony na Europę. Jego celem jest umożliwienie studentom zdobywanie praktycznych doświadczeń badawczych pod opieką najbardziej utytułowanych naukowców. Program ten daje unikalną szansę na rozpoczęcie kariery naukowej w jednym z wybranych obszarów.

W tym roku Program został ponownie objęty honorowym patronatem przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz przez Ministerstwo Zdrowia.

"W wielu krajach Europy studenci mają ograniczone możliwości w dziedzinie badań naukowych. Współpraca z Fundacją Amgen pozwala nam zaoferować najzdolniejszym studentom wyjątkowy letni Program badawczy, który ma na celu zainspirowanie ich do rozpoczęcia kariery naukowej" powiedział profesor John Rallison, rektor ds. dydaktyki na Uniwersytecie Cambridge.

W zeszłorocznej edycji Programu wzięło udział 74 studentów, reprezentujących 39 europejskich uczelni wyższych z 16 krajów. Wśród nich znalazło się sześciu studentów z Polski. Od startu europejskiej edycji Programu Polacy są jedną z najliczniejszych narodowości wśród osób aplikujących do Programu i wśród jego uczestników. Wielu z nich kontynuuje swoją karierę naukową, na jednym z uniwersytetów biorących udział w Programie.

Dzięki budżetowi wynoszącemu ponad 34 mln dolarów Program Amgen Scholars znajduje się w czołówce inicjatyw z tego obszaru. Uczestnicy Programu nie ponoszą żadnych kosztów związanych z udziałem w Programie. Dlatego też jedynymi kryteriami decydującymi o udziale w Programie są umiejętności, wiedza i zaangażowanie.

Każdego roku liczba aplikujących do Programu systematycznie się zwiększa. W 2011 roku do edycji europejskiej aplikowało ponad dwukrotnie więcej osób niż podczas pierwszej edycji Programu. Dotychczas w Programie wzięło udział ponad 1200 osób z całego świata.

O udział w europejskim Programie Amgen Scholars mogą ubiegać się osoby, które studiują kierunki ścisłe, m.in.: medycynę, chemię, farmację, biotechnologię czy bioinżynierię, na jednej z europejskich uczelni wyższych. Program skierowany jest do studentów którzy nie uzyskali jeszcze tytułu magistra lub licencjata mających bardzo dobre wyniki w nauce i planują kontynuować naukę na studiach doktoranckich.

Warunkiem udziału jest zgłoszenie swojej aplikacji do jednej z uczelni biorących udział w Programie. Każda z nich ma własny system oceny kandydatów, przy czym warunkiem wspólnym jest wypełnienie formularza aplikacyjnego on-line na stronie: http://www.amgenscholars.eu/ oraz przesłanie krótkiego eseju o sobie i dotychczasowych osiągnięciach. Termin przyjmowania aplikacji upływa na początku lutego 2012 roku.


Fundacja Amgen

Cele Fundacji Amgen (www.amgen.com/citizenship/overview.html) to: poprawa edukacji w zakresie nauk ścisłych, zwiększenie dostępu pacjentów do wysokiej jakości opieki medycznej oraz wspieranie społeczności, w których mieszkają i pracują pracownicy Amgen. Od 1991 roku Fundacja przekazała ponad 140 milionów dolarów w ramach stypendiów dla organizacji non-profit w Stanach Zjednoczonych i w Europie. W tym roku fundacja obchodzi 20-lecie swojej działalności.

Więcej informacji o Programie: Europejskie Centrum Koordynacyjne: +44 (0)1223 747459
asp-enquiries@biomed.cam.ac.uk, http://www.amgenscholars.eu/ , http://www.amgen.pl/

Noc Biologów na Facebooku

Internet pozwala na szybką komunikację, także i biolodzy na co dzień w pracy tę formę wykorzystują. Specjaliści są rozproszeni po całym świecie. Listy tradycyjne długo idą i są kosztowne. Internet jest szybszy i tańszy. Przesyłanie publikacji do recenzji, składanie wniosków badawczych czy zwykła dyskusja w coraz większym stopniu staje się wirtualna. Dzięki temu pracujemy niczym w jednym, globalnym laboratorium. Może dlatego przyrost wiedzy jest tak dynamiczny i zaskakująco szybki?

Noc Biologów również będzie miała w części wirtualny charakter. Dla ułatwienie kontaktów chcemy skorzystać z różnych sieci społecznościowych, dlatego jest i Noc Biologów na Facebooku.

Są jakieś inne propozycje i pomysły?

S.C.

Jak się narodziła Noc Biologów?

Postęp naukowy jast tak dynamiczny, że wiedza (i podręczniki) niezwykle szybko się dezaktualizuje. Stąd zrodziła się potrzeba kształcenia ustawicznego poza murami szkół (kształcenie pozaformalne). Wiosną tego roku, w Poznaniu, na spotkaniu dziekanów wydziałów biologiczych i pokrewnych zrodził się pomysł biologicznego pikniku naukowego, pod nazwą Noc Biologów. W październiku na kolejnym spotkaniu dziekanów, tym razem w Olsztynie, pomysł okrzepł i się w pełni wykrystalizował, z propozycją pierwszej takiej Nocy 13 stycznia 2012 roku.

Obecnie w przygotowaniach do pierwszej ogólnopolskiej Nocy Biologów udział biorą: Wydział Biologii UAM (Poznań), Wydział Biologii i Nauk o Ziemi UJ (Kraków), Wydział Nauk Biologicznych Uwr (Wrocław), Wydział Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego (Szczecin), Wydział Biologii UG (Gdańsk), Wydział Biologii i Biotechnologii UMCS (Lublin), Instytut Biologii i Ochrony Środowiska Akademii Pomorskiej w Słupsku, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Biologii i Nauk o Środowisku UKSW (Warszawa), Wydział Biologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego (Olsztyn), Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Zielonogórskiego. Być może przyłączy się jeszcze więcej uczelni i instytucji.

W Olsztynie, na Noc Biologów przygotowano ponad 60 różnych wykładów, pokazów, warsztatów, eksperymentów, wystaw, wycieczek. Do tego dojdą kameralne rozmowy z naukowcami w ich laborariach.

Zimą życie nie zamiera.


S.C.

Noc Biologów – po raz pierwszy w Olsztynie

Polska coraz bardziej jest postrzegana jako lider i zagłębie pikników naukowych w całej Europie. Społeczeństwo XXI w. chce poznawać świat, nie tylko w ławach szkolnych ale także w formie kształcenia pozaformalnego. Do licznych już pikników naukowych i nocy naukowców dołączy niebawem kolejny pomysł.

Dziekani wydziałów biologicznych (i pokrewnych), idąc w ślad zapotrzebowania społecznego, wymyślili ogólnopolską Noc Biologów, przypadającą 13 stycznia 2012. Tego dnia także laboratoria Wydziału Biologii UWM w Olsztynie otwarte będą nie tylko dla młodzieży szkolnej ale i dla rodzinnego, popołudniowego i wieczornego poznawania tajników życia. Będzie można posłuchać niecodziennych wykładów, uczestniczyć w pokazach i wycieczkach, oglądać wystawy i nowoczesny sprzęt naukowy, zwiedzić niedostępne na codzień laboratoria naukowe, samodzielnie (ale pod naukowym okiem) wykonać różne eksperymenty. I oczywiście podyskutować.

Wiek XX uważany był za stulecie fizyków. Ogromny postęp technologiczny oraz energia jądrowa umożliwiły człowiekowi lot w kosmos. Natomiast wiek XXI najprawdopodobniej będzie wiekiem biologów, którzy pomogą skolonizować przestrzeń kosmiczną. Dzięki ekologom i ich wiedzy można będzie tworzyć i modyfikować atmosfery planet (np. Marsa), a inżynieria genetyczna pozwoli zaprojektować i stworzyć zupełnie nowe gatunki (GMO), zdolne do życia i przekształcania kolonizowanych planet. Za sprawą postępu biologicznego już tyle pozmienialiśmy, że się wcześniej nawet filozofom nie śniło.

W trakcie Nocy Biologów, trwającej od godz. 11.00 do 22.00, zbadać będzie można zawartość cukru w cukrze, izolować DNA w z cebuli, poznać biologiczną magię kolorów, chemiczne porosty, posłuchać o płci mózgu, święcących komórkach mózgu, grzybach potencjalnie chorobotwórczych dla człowieka, biochemii w kuchni, obejrzeć owady, muszle mięczaków, zwiedzić muzeum zoologiczne, rozpoznawać drzewa po gałązkach, szukać śladów zwierząt i roślin, oglądać małe i duże organizmy przez różne mikroskopy: transmisyjne, konfokalne, elektronowe, zobaczyć pracownie naukowca i wypić kawę lub herbatę w kawiarence z profesorami Wydziału Biologii. Można będzie zadać pytania naszym olsztyńskim biologom różnych specjalności. A pod koniec Nocy Biologów można będzie podebatować ze specjalistami nad metodami rozwiązania problemu dzików w Olsztynie.

O wszystkich poznawczych atrakcjach oraz szczegółowym programie informować będziemy m.in. na niniejszym blogu.

Program w pliku pdf - pobierz

St.Cz. (fot. J. Pająk)

Uczniowie w szklarni czyli co pozostało po Olsztyńskich Dniach Nauki

Co robią gimnazjaliści w uniwersyteckiej szklarni doświadczalnej oraz w specjalistycznym laboratorium? I dlaczego przychodzą na zajęcia prowadzone przez pracowników naukowych? Uniwersytet w wypełnianiu swojej misji upowszechniania wiedzy nie poprzestaje jedynie na jednorazowych akcjach. Wydział Biologii dobrze wpisuje się w te działania. Przygotowane pokazy i wykłady na Olsztyńskie Dni Nauki oraz Europejską Noc Naukowców spotkały się z dużym zainteresowanie także młodzieży szkolnej. A że noc trwała krótko a ciekawość świata jest wielka, to gimnazjaliści przychodzą na Wydział Biologii systematycznie i w ciągu całego roku. Na przykład 17 listopada 2011 r. w szklarni Wydziału Biologii odbyły się zajęcia przygotowane na prośbę uczniów z Gimnazjum nr 12 w Olsztynie, jako kontynuacja spotkań w ramach Olsztyńskich Dni Nauki. Temat zajęć przygotowanych i poprowadzonych przez mgr inż. Teresę Jagielską z Katedry Fizjologii i Biotechnologii Roślin obejmował:
1. Znaczenie wody w przyrodzie i jej parametry. Oznaczenie metodą kompleksometryczną ogólnej twardości wody pochodzącej z różnych źródeł.
2. Rola komputera klimatu w sterowaniu szklarnią oraz obejrzenie kolekcji roślin.

To nie koniec uczniowskiego podpatrywania nauki w uniwersyteckich laboratoriach. Już 15 grudnia br odbędą się kolejne zajęcia dla zaprzyjaźnionej z naukowcami grupy gimnazjalistów, tym razem będą oglądać rośliny pod mikroskopem oraz zwiedzą pracownię in vitro.

Dla szkoł, które w podobny sposób zechcą zaprzyjaźnić się z naukowcami Wydziału Biologii, niebawem będzie kolejna okazja. Na 13 stycznia 2012 r. zaplanowano kolejne wykłady i pokazy, tym razem w ramach ogólnopolskiej Nocy Biologów.

S.Czachorowski (fot. T. Jagielska)

Rośliny wodne na międzynarodowo

Makrofitami czyli roślinami naczyniowymi związanymi ze środowiskiem wodnym i wodnobłotnym, na Wydziale Biologii od lat zajmuje się prof. Hanna Ciecierska. W tym wykorzystaniem makrofitów w monitoringu wód. Z tym problemem studenci spotykają się na zajęciach jak i w trakcie wykonywania prac dyplomowych. Niebawem będzie okazja podyskutować o roślinach wodnych w kręgu międzynarodowym. To właśnie wykorzystanie w ocenie czystości wód czyni makrofity tak interesującym obiektem międzynarodowych badań.

Międzynarodowe Sympozjum pt.: „Plants in hydrosystems: from functional ecology to weed research” Poznań, 27-31 sierpnia 2012 r.

Sympozjum, poświęcone roślinom wodnym, będzie kolejnym, cyklicznym spotkaniem naukowym (organizowanym co 3 lata) łączącym dwa wydarzenia: 13. Międzynarodowe Sympozjum EWRS (European Weed Research Society) i 2. Międzynarodowe Warsztaty Grupy Roboczej ds. Makrofitów SIL (International Society on Limnology). Wśród organizatorów jest także Polskie Towarzystwo Hydrobiologiczne, którego członkowie mogą skorzystać z obniżonej opłaty konferencyjnej.

Sympozjum ma na celu konfrontację najnowszych wyników badań dotyczących roślin wodnych, zarówno typowych hydrofitów, jak i strefy przybrzeżnej. Tematyka konferencji bezpośrednio obejmuje zagadnienia z zakresu taksonomii, fizjologii i ekologii gatunków a także uwzględnia najbardziej aktualne problemy ochrony środowiska i przyrody w naszym kraju oraz Unii Europejskiej związane z Ramową Dyrektywą Wodną (wykorzystującą m.in. rośliny wodne w bioindykacji) i Dyrektywą Siedliskową (według której roślinność wskazuje różne typy siedlisk wodnych). Ponadto podczas konferencji poruszane będą problemy zjawisk hydrologicznych związanych z roślinnością, hydrofitowych oczyszczalni ścieków, ochrony krajobrazu i inne zagadnienia ochrony środowiska i ekologii wód. W ramach programu Sympozjum realizowane będą cztery sesje szkoleniowe prowadzone przez międzynarodowe grono ekspertów.
W Sympozjum uczestniczyć będzie grupa wybitnych międzynarodowych specjalistów (potwierdzony udział członków komitetu naukowego konferencji) a wśród uczestników spodziewani są pracownicy naukowi a także służb ochrony środowiska (WIOŚ, RDOŚ, parków narodowych i krajobrazowych oraz administracji). Organizatorzy liczą także na szeroki udział studentów i doktorantów, dla których przewidywana jest obniżona opłata uczestnictwa.
Szczegółowe informacje na stronie internetowej Sympozjum: www.aquaticplants2012.pl

Prof. dr hab. Krzysztof Szoszkiewicz

Naprawianie mózgu czyli jak niemożliwe staje się możliwe

Przez wiele lat sądzono, że komórki mózgu, po zróżnicowaniu się, już nie regenerują się. A więc w ciągu naszego życia stale nam ich ubywa, a wszelkie straty stawały się nieodwracalne. Wieloletnie i wielotorowe badania biologów pozwoliły lepiej poznać organizm na wszystkich poziomach organizacji. Teraz niemożliwie staje się możliwe. Badanie przeprowadzone m.in. przez dr. Artura Czupryna (na zdjęciu, fot. Grzegorz Krzyżewski) z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie p[okazują, że przeszczepione komórki mogą naprawiać mózg. Na razie u otyłych myszy.

„Niewielka liczba odpowiednio dobranych komórek nerwowych, wprowadzonych do uszkodzonego obszaru mózgu myszy, przywraca jego utracone funkcje. Doświadczenia na myszach z defektem prowadzącym do otyłości oraz serię pomiarów dokumentujących skuteczność metody transplantacji neuronów przeprowadzono na Uniwersytecie Harwarda, w Massachusetts General Hospital oraz w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie.

Mózg bez neuronów reagujących na poziom leptyny we krwi nie kontroluje uczucia głodu i sytości. Wada genetyczna tego typu prowadzi do znacznej otyłości u ludzi i zwierząt. Naukowcy z Uniwersytetu Harwarda, Massachusetts General Hospital oraz Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN (Instytut Nenckiego) w Warszawie udowodnili w eksperymentach na myszach, że za pomocą transplantacji niewielkiej liczby nowych neuronów do uszkodzonego obszaru mózgu można przywrócić jego funkcje.”
(…)
„W medycynie od pewnego czasu próbuje się naprawiać uszkodzone fragmenty mózgu za pomocą przeszczepów z komórek macierzystych. Zabiegi te są ryzykowne. Wszczepione komórki często rozwijają się w sposób niekontrolowany, co najczęściej prowadzi do rozwoju nowotworów.”

Badania biologiczne w coraz większym stopniu pozwalają poznać funkcjonowanie organizmu ludzkiego także na poziomie molekularnym. Ważne jest, aby medycy i biolodzy współpracowali ze sobą. Bliski kontakt ułatwia współpracę. Na UWM w Olsztynie taka współpraca staje się coraz bardziej możliwa. Może przeczytamy niebawem o podobnych badaniach, realizowanych i w akademickim Olsztynie?

W badaniach prowadzonych w Instytucie Nenckiego „zamiast, jak zazwyczaj, milionów komórek, naukowcy wstrzykiwali w podwzgórze myszy zawiesinę zaledwie kilkanastu tysięcy komórek prekursorowych i neuroblastów. Płyn o objętości ok. 300 nanolitrów był wprowadzany do podwzgórza myszy mało inwazyjną metodą – cienką mikropipetą o średnicy tylko kilka razy większej od pojedynczych komórek. (…) Wszystkie przeszczepiane komórki znakowano za pomocą białka fluorescencyjnego, co umożliwiało śledzenie ich losów w mózgach biorców. (…) Stosując wyrafinowane techniki badawcze udowodniono odtworzenie całej gamy brakujących rodzajów neuronów w mózgowym ośrodku regulacji głodu i sytości. Co więcej, nowe neurony miały wykształcone synapsy i komunikowały się z pozostałymi neuronami w mózgu, a także prawidłowo reagowały na zmieniające się poziomy leptyny, glukozy i insuliny.”

Wyniki naukowców z Uniwersytetu Harwarda i Instytutu Nenckiego wskazują na obiecujący kierunek badań, który może doprowadzić do opracowania terapii naprawczych w usuwaniu skutków udarów mózgu lub efektywniejszym leczeniu choroby Parkinsona. Oczywiście zanim metoda zostanie wdrożona w praktyce medycznej, potrzeba jeszcze wielu badań laboratoryjnych oraz klinicznych. Widać jednak, że to co zdawało się niemożliwe jest już w zasięgu ręki. Biolodzy w niesamowity sposób zmieniają naszą wiedzę o świecie, że „nawet się filozofom to nie śniło.”


Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego Polskiej Akademii Nauk powstał w 1918 roku i obecnie jest największym nieuniwersyteckim ośrodkiem badań biologicznych w Polsce. Do priorytetowych dziedzin podejmowanych w Instytucie należą: neurobiologia, neurofizjologia, biologia i biochemia komórkowa oraz biologia molekularna. W Instytucie działa 31 laboratoriów, m.in. Mikroskopii Konfokalnej, Cytometrii Przepływowej i Skaningowej, Mikroskopii Elektronowej, Testów Behawioralnych i Elektrofizjologii. Poziom prac eksperymentalnych, publikacje i silne związki z nauką światową plasują Instytut wśród wiodących placówek biologicznych Europy.

S.Cz.