czwartek, 19 grudnia 2013

Każdy może zostać biologiem molekularnym

(Laboratorium Diagnostyki Molekularnej, fot. S. Czachorowski)
Na naszej planecie żyje niezliczona ilość zwierząt, roślin i innych organizmów. W jądrze komórkowym każdego organizmu żywego - niezależnie od tego czy jest to roślina, zwierzę czy człowiek - znajduje się kilka metrów nici DNA. Jest to cenny materiał, w którym zakodowane są wszystkie informacje potrzebne do funkcjonowania organizmów. Czy DNA jest zbudowane tak samo u wszystkich istot żywych? Czy nasze geny różnią się od genów cebuli albo zielonego groszku? Czy w naturze można spotkać dwa takie same organizmy?

Na warsztatach odpowiemy na te i inne pytania. Wykonamy doświadczenie, które będzie polegać na wyciągnięciu DNA z komórek różnych gatunków roślin. Badanie pozwoli nam sprawdzić czy DNA jest takie samo u wszystkich organizmów bez względu na gatunek.

dr Anna Nynca, dr Sylwia Świgońska, mgr Karina Misiułajtis

Noc Naukowców, 10 stycznia 2014 r., Pracownia dydaktyczna, sala 09,  Laboratorium Diagnostyki Molekularnej, Wydział Biologii i Biotechnologii, ul. Prawocheńskiego 5,
godz.:11.00-12.30 13.00-14.30

Rezerwacja: e-mail: ldm@uwm.edu.pl

(Laboratorium Diagnostyki Molekularnej, fot. S. Czachorowski)



Co robią pijawki, gdy zapada zmrok? (noc Biologów 2014)

(fot. S. Czachorowski)

Gdy zapada ciemność pijawki pasożytujące na rybach otrzymują informację, że najprawdopodobniej w zasięgu znalazł się ich żywiciel. Niemal natychmiast wykonują atak przyssawką przednią i zwykle przyczepiają się do ryby. Żeby dobrze zlokalizować żywiciela muszą kierować się do miejsc najbardziej oświetlonych, ponieważ tam widzą nawet najmniejszego żywiciela (jego cień). Osiągają go wykorzystując spadek natężenia światła jaki odbierają za pomocą potężnego fotoreceptora, który o dziwo umieszczony jest z tyłu ciała na przyssawce tylnej.

(Zapowiedź wykładu w czasie Nocy Biologów, 10 stycznia godz, 15.15-15.45, sala P6)

prof. dr hab. Aleksander Bielecki
Katedra Zoologii

środa, 18 grudnia 2013

Już od lat wspólnie budujemy internetową encyklopedię przyrodniczą Warmii i Mazur






We współpracy z Wydziałem Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, pod redakcją prof. Stanisława Czachorowskiego prowadzimy serwis przyroda.mazury.pl, stanowiący integralną część Gazety Turystycznej Warmii i Mazur.

Od dłuższego czasu, korzystając z wiedzy i doświadczenia naukowców, specjalistów oraz pasjonatów takich jak Wy, tworzymy serwis przyroda.mazury.pl .Także Gazeta Turystyczna Warmii i Mazur od lat prezentuje i promuje ważne inicjatywy pomagające wpierać rozwój świadomości dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego naszego regionu. Dzieje się tak przede wszystkim dzięki dziennikarstwu obywatelskiemu.

Od lat zachęcamy wszystkich miłośników nie tylko przyrody do współuczestnictwa w tym projekcie, realizując go także dzięki dobranemu zespołowi redakcyjnemu. Zapraszamy do tworzenia tej wyjątkowej 'Wikipedii przyrodniczej regionu' i nadsyłanie Waszych obserwacji, haseł, fotografii, aby razem wypełnić to szczytne zadanie.

Wasze propozycje zostaną poddane fachowej edycji. Każdy kochający naszą Małą Ojczyznę ma szansę zostać stałym członkiem naszego zespołu. Serwisy gazeta.mazury.pl i przyroda.mazury.pl dla Waszej wygody posiadają wspólny adres mailowy. Prosimy kontaktować się z nami na adres: redakcja@gazeta.mazury.pl

Damian Czerniewicz 
red. naczelny Gazety Turystycznej Warmii i Mazur



W czasie Nocy Biologów 10 stycznia, w działającej w tym czasie kawiarence naukowej, można będzie spotkać się redakcję Gazety Turystycznej oraz serwisu przyroda.mazury.pl i porozmawiać. Także o ewentualnej współpracy w zakresie rozwijania treści przyrodniczych.

Zielona energia – bioróżnorodność upraw wierzby energetycznej




Co zmienią w krajobrazie Warmii i Mazur i różnorodności biologicznej plantacje wierzby energetycznej? Jak wpływają na przyrodę alternatywne źródła „zielonej” energii? Zdjęcia z badań terenowych oraz z plantacji wierzby energetycznej w Łężanach i Samławkach: krajobrazy, przyroda, rośliny, bezkręgowce, grzyby. Zwierzęta i rośliny charakterystyczne dla krajobrazu wiejskiego.

Wykorzystanie biomasy w mieście i terenach zurbanizowanych stanie się niebawem codziennością. Jednym z alternatywnych źródeł energii jest biomasa, jest to więc biologiczne źródło energii. Ujemnym jednak skutkiem zamiany pól uprawnych w uprawy roślin energetycznych jest ewentualny wzrost cen żywności. Na Warmii i Mazurach pod uprawy wykorzystywane są gleby słabe i mało nadające się do upraw rolnych. Już teraz naukowcy w swoich badaniach starają się przewidzieć skutki dla lokalnej różnorodności biologicznej na poziomie gatunkowym i ekosystemowym. Zebrane na wystawie zdjęcia są tylko ubocznym efektem prowadzonych prac terenowych.

Biomasa roślin wieloletnich (drzewa i krzewy) z terenów miejskich i przydrożnych może być wykorzystana dla celów energetycznych. Dla sensownego wykorzystania produkcji biomasy w ekosystemach miejskich pomocna może być ekologia. Dodatkowo w miastach chronić można unikalne siedliska martwego drewna, typowego dla terenów pierwotnej puszczy.

(wystawa fotograficzna w czasie Nocy Biologów)

dr hab. Stanisław Czachorowski, prof UWM
Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska



wtorek, 17 grudnia 2013

Motylarnia i Ogrody Pokazowe w kontekście dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego regionu


Prezentacja Ogrodów Pokazowych i Motylarni w Marcinkowie:
  • - szlak dziedzictwa kulturowego;
  • - kłobukowe podchody; 
  • - bioróżnorodność prezentowanych ogrodów;
  • -ogród mazurski;
  • - ogród ziołowy;
  • - motyle mazurskich łąk;
  • - ochrona owadów.
Jedyne w rejonie Warmii i Mazur tematyczne ogrody pokazowe, w których prezentowane są różne style ogrodów oraz różne tematy ogrodnicze, m.in. : ogród śródziemnomorski, ogród zakochanych, różanka, ogród biały, ogród traw, ogród nowoczesny, ogród skalny, ogród mazurski, ogród pnączy, ogród japoński, ogródek na dachu.

W Ogrodach Pokazowych podziwiać można ciekawe gatunki roślin: katalpy, tulipanowce, złotokapy oraz różnorodność form żywopłotowych. Można podpatrzeć, w jaki sposób uformować rośliny, jak wykonać aranżację rabaty czy nawet sposób ułożenia nawierzchni lub placyku. Ponadto można obejrzeć różne elementy małej architektury ogrodowej: altany, fontanny, pergole i rzeźby.

Latem 2014 r. na terenie Ogrodów Pokazowych planowane jest otwarcie Motylarni – unikatowej hodowli motyli mazurskich łąk. Prezentowane będą żywe okazy owadów jak również gablotki z owadami oraz tablice dydaktyczne.

Podczas wykładu w czasie Nocy Biologów 2014 r. zaprezentowany zostanie szlak Dziedzictwa Kulturowego Warmii i Mazur jaki istnieje na terenie Ogrodów Pokazowych, w skład którego wchodzą cztery tablice dydaktyczne poświęcone legendom naszego regionu. Przybliżona zostanie tematyka ziołolecznictwa i bioróżnorodności ogrodów wiejskich w odniesieniu do dziedzictwa przyrodniczego. Dodatkowo podjęty zostanie temat świata owadów na przykładzie Motylarni.

Magdalena Markiewicz
(właścicielka Ogrodów Pokazowych w Marcinkowie)


Nieproszeni „goście” – nowe niebezpieczne zoonozy

(fot. Janusz Pająk)
Główne przyczyny wystąpienia nowych zoonoz to: zmiany zachodzące w środowisku, migracje ludności i zwierząt, konsumpcja żywności pochodzącej od zwierząt dzikich, rozpowszechnienie kontaktów człowieka ze zwierzętami.

W ostatnich latach za najgroźniejszego dla człowieka pasożyta na świecie (i w Polsce) został uznany tasiemiec Echinococcus multilocularis (obok zarodźca malarii). W cyklu tzw. dzikim żywicielami ostatecznymi, odpowiedzialnymi za jego rozprzestrzenianie, są lisy natomiast w cyklu synantropijnym psy i koty. Ekstensywność zarażenia lisów w ostatnich latach gwałtownie wzrasta. Z krajów UE jedynie w Irlandii, Wielkiej Brytanii, Norwegii (kontynentalnej) i na Malcie nie stwierdzono obecności tasiemca w lisach. Człowiek zaraża się po przypadkowym połknięciu onkosfer (jaj) tasiemca przyklejonych do owoców leśnych lub grzybów. U 99% ludzi larwa tasiemca lokuje się w wątrobie, następnie rozrasta się dając przerzuty do różnych narządów. Objawy kliniczne pojawiają się po 5-10, a nawet 15 latach.

Niebezpieczną zoonozą jest też balisaskarioza powodowana przez nicienia Balisascaris procyonis, którego żywicielem ostatecznym są szopy. Dotychczas na terenie Polski nie stwierdzono tej choroby, ale wzrastająca ciągle liczebność populacji szopów może stanowić poważne zagrożenie.

(wykład w czasie Nocy Biologów, 10 stycznia 2014, godz. 11.00-11.45, sala P6)

dr hab. Janina Dziekońska-Rynko
Katedra Zoologii

poniedziałek, 16 grudnia 2013

Ogrodoterapia i Noc Biologów 2014

Zimą ogrody są nieco uśpione, ale tylko pozornie - bo jednak wiele w nich może się wydarzyć. Ogrody mają swoje tajemnice. Hortiterapią zajmuję się od lat. Dziś ogrodoterapia jest moim sposobem na życie - oznacza bycie bliżej natury, bliżej świata - bliżej serca. Chcę tym podzielić się z Wami.

W Noc Biologów na specjalnym wykładzie pt. Hortiterapia w programach i animacji społecznej pokażę czym dziś może być ogrodoterpia, jakie stwarza możliwości dla rozwoju regionu i jaki sposób wpływa na pojedynczą firmę. Nawet nie wyobrażacie sobie czym może się stać w rękach kreatywnego menadżera.

Ogród jest polem doświadczalnym dla nowoczesnego przedsiębiorstwa, porozmawiamy zatem o zielonej gospodarce i etyce zielonego biznesu. Hortiterapia - to jedna z najbardziej tajemniczych nauk związana z roślinami. To także doskonała możliwość kreacji czasu wolnego. Zapraszam na wyjątkowe chwile w zaczarowanym świecie zimowego ogrodu, który uczy i bawi. W tę jedną wyjątkową noc zamierzam Wam pokazać jak bardzo może być to niezwykłe spotkanie.

Na zielonych warsztatach będzie można zapoznać się z hortiterapią, poznać ideę projektu Instytutu Hortiterapii. Od czasów starożytnych sztuka układania kwiatów budzi zachwyt a barwne bukiety towarzyszą nam od zarania dziejów, czy wiemy na czym polega ta moc? Ogród wzrusza poezją zapachów i pięknem spacerów, zachwyca przyjaźnią spotkanych ludzi. Miłośnicy ogrodów odnajdą zawsze drogę do siebie... Magiczna podróż w świat roślin jest przed nami - 10 stycznia w Noc Biologów jesteśmy z Wami.

Pozdrawiam
Zofia Wojciechowska 
www.zielonypromien.btx.pl
Instytut Hortiterapii

Noc Biologów na UWM w Olsztynie, 10 stycznia 2014 r.


Biologia to nauka o życiu. Biologia rozwiązuje wiele ważnych problemów współczesnego świata. Zmienia nie tylko filozofię i codzienne dyskusje w mediach i w maglu, ale wpływa także na rozwój ekonomiczny i gospodarkę opartą na innowacji i kapitale ludzkim.

Biolodzy to nie tylko siwiejący dziadkowie biegający po łące z siatką na motyle. Biolodzy to naukowcy, pracujący w nowoczesnych laboratoriach i rozwiązujące różnorodne problemy. Biologią stosowaną jest np. biotechnologia, inżynieria środowiskowa, bioterapie. Z odkryć biologicznych czerpie rolnictwo, medycyna, kosmetologia, ochrona przyrody, leśnictwo, ogrodnictwo czy nawet coraz dynamiczniej rozwijająca się biogospodarka.

Przełom XX i XXI wieku przyniósł wiele niezwykłych odkryć biologicznych. Zaczęto poznawać genomy wielu organizmów, w tym człowieka. Na coraz szerszą skalę są uprawiane rośliny modyfikowane genetycznie a wykorzystanie innych grup istot żywych jako GMO jest coraz większe w różnych dziedzinach życia. Trwa spór o globalne zmiany klimatyczne, skalę wpływy zmian antropogenicznych na to ocieplenie oraz o wpływ tych zmian na różnorodność biologiczną. ONZ ogłosiło Dekadę Bioróżnorodności (2011-2020).

Pojawienie się nowych chorób, groźnych dla człowieka, wyzwoliło lawinowy rozwój nauk biomedycznych. Wyzwaniem staje się dalszy rozwój cywilizacyjny w zgodzie z możliwościami środowiska. Wiele wskazuje na to, że XXI stulecie będzie wiekiem biologii. Trudno się więc dziwić, że ta fascynująca dziedzina nauki przyciąga rzesze chętnych do zgłębiania jej tajemnic, zarówno w formie studiów jak i kształcenia ustawicznego czy pozaformalnego. Tym ciągle rosnącym oczekiwaniom społecznym starają się wyjść naprzeciw największe uczelnie w Polsce, razem organizując trzecią już „Noc Biologów”. Dziesiątki naukowców zafascynowanych fenomenem życia, wyjdzie z ukrycia, by w jasny i przystępny sposób opowiedzieć, na czym polega ich praca i jak niezwykłe zjawiska można obserwować nawet bardzo prostymi metodami. Postarają się zmierzyć z dość powszechnym przekonaniem, że zima jest tą porą roku, w której życie zamiera. Czy tak jest naprawdę? Czy mróz i mrok mogą pokonać życie? Przekonajcie się sami! Tej jednej, jedynej w roku, „Nocy Biologów”.

Zapraszamy na trzecią edycję Nocy Biologów, w piątek, 10 stycznia 2014 r. Zazwyczaj noc w porze zimowej rozpoczyna się krótko po godzinie 15, a za oknem zwykle trzyma mróz i sypie śnieg. Jak tętni wtedy życie? Także to laboratoryjno-akademickie? Przekonacie się przyjmując zaproszenie jednego z kilkunastu wydziałów przyrodniczych w Polsce. Łączy nas fascynacja biologią, wspólna platforma internetowa i logo.

W Olsztynie czekamy na Was już za dnia od godz. 10.00, bo chcemy umożliwić udział w eksperymentach młodzieży z przedszkoli i szkół. Liczymy, że już po południu przyjdą ponownie, tym razem ze swoimi rodzicami. Działać będzie także kawiarnia naukowa, gdzie w kameralnych warunkach porozmawiać będzie można z prawdziwymi naukowcami. Pierwszą Noc w styczniu 2012 r. organizowało 16 jednostek naukowych, w 2013 r., już 19 instytucji. Jak będzie w 2014 roku?

Celem olsztyńskiej Nocy Biologów jest upowszechnianie i popularyzacja nauki oraz instytucji zajmujących się problematyką przyrodniczą poprzez interesujące pokazy, warsztaty, prelekcje, wykłady, zwiedzanie laboratoriów, wystawy, dyskusje oraz materiały zamieszczone w prasie lokalnej, radiu, telewizji i internecie (m.in. blogi i portale społecznościowe). Wzbudzanie ciekawości oraz chęci do poznawania i rozumienia świata przyrodniczego, szczególnie u dzieci i młodzieży szkolnej w celu kształtowania poglądów, pozwalających na zrozumienie prawidłowości funkcjonowania przyrody oraz na nieszkodliwe obcowanie ze światem żywym (biologicznym). Celem jest również przedstawienie podstawowych, ale ważnych zagadnień, poszerzających wiedzę społeczeństwa na temat funkcjonowania świata przyrodniczego (m.in. problemy biogospodarki, biotechnologii, zdrowia ludzkiego czy ochrony przyrody) jak i zagadnień budzących wiele kontrowersji (m.in. organizmy modyfikowane genetycznie - GMO, energetyka odnawialna z wykorzystaniem biomasy, transplantacje, rozwój zrównoważony).

Stanisław Czachorowski

Strona główna akcji (http://www.nocbiologow.home.pl/).
Blog wydziałowy http://biologiaolsztyn.blogspot.com
Strona na Facebooku http://www.facebook.com/home.php?sk=lf#!/NocBiologowOlsztyn
Wydarzenie na Facebooku: https://www.facebook.com/events/683213195046828/


niedziela, 15 grudnia 2013

Odkryj tajniki mikroskopii świetlnej i elektronowej (Noc Biologów 2014)

(Praca przy mikroskopie elektronowym,
fot. S. Czachorowski)
Uczestnicy warsztatów będą mogli zapoznać się z nowoczesnymi metodami mikroskopowymi wykorzystywanymi przez biologów do poznawania tajników przyrody. Zapoznają się z budową i zasadą funkcjonowania transmisyjnego mikroskopu elektronowego oraz mikroskopu stereoskopowego.

Osoby uczestniczące w zajęciach samodzielnie obejrzą w mikroskopie stereoskopowym nasiona wybranych gatunków roślin. Uczestnicy zobaczą jak przygotowuje się materiał badawczy na ultramikrotomie. Następnie jak prowadzone są obserwacje skrawków materiału biologicznego w mikroskopie elektronowym.

Na zakończenie będą mogli samodzielnie pokroić na kriostacie zamrożony materiał biologiczny i obejrzeć przygotowane skrawki pod mikroskopem świetlnym.

dr Grzegorz Fiedorowicz, mgr Marek Piłat, mgr Agnieszka Kołomycka
Laboratorium Diagnostyki Molekularnej

Miejsce: Pracownia mikroskopowa, sala nr 11, Laboratorium Diagnostyki Molekularnej, Wydział Biologii i Biotechnologii, ul. Prawocheńskiego 5, 10-720 Olsztyn,

Godziny: 12.30-14.00,
rezerwacja miejsc: na e-mail: ldm@uwm.edu.pl

Przyroda Północy - Noc Biologów 2014

(fot. K. Lewandowski)
Pokaz multimedialny poświęcony roślinom i zwierzętom (przede wszystkim ptakom), występującym na dalekiej północy Europy (Norwegia, Finlandia). Gatunki tam żyjące przystosowane są do życia w bardzo specyficznych warunkach. Muszą być odporne na niskie temperatury oraz umieć poradzić sobie z niedoborem pokarmu.

Północne wybrzeża zamieszkiwane są przez wiele milionów ptaków klifowych, które tworzą niepowtarzalną scenerię niemożliwą do zaobserwowania w innych miejscach. Do takich gatunków należą kormorany czubate, nurzyki, mewy trójpalczaste a zwłaszcza maskonury, które ze względu na swój wygląd przyciągają uwagę miłośników ptaków z całego świata. Ciekawe gatunki np. edredony, ostrygojady czy biegusy występują na brzegach mórz okalających półwysep Skandynawski. Wnętrze kraju to miejsce gdzie można spotkać sowę jarzębatą czy uszatkę błotną.

Niektóre z tych gatunków, które tam żyją można spotkać także w Polsce. Są to jednak zazwyczaj przypadkowe spotkania wynikające głównie z migracji zimowych.

mgr Krzysztof Lewandowski
Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska

10 stycznia 2014 r., sala 316, Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska (Plac Łódzki 3)
godz. 11.00-11.45 16.00-16.45.