Wydział Biologii i Biotechnologii UWM

Metagenomika, mikrobiologia i Antarktyda

2012-02-16T15:04:00.003+01:00

Metagenomika jest nową dziedziną nauki, która poprzez sekwencjonowanie DNA, umożliwia całościową, kompletną analizę genomu drobnoustrojów występujących w danym środowisku. W badaniach koordynowanych przez prof. dr hab. Marka Zdanowskiego z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, uczestniczą naukowcy z kilku ośrodków krajowych: Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.
Lodowce, które są największym magazynem wody słodkiej zgromadzonej w hydrosferze, są słabo poznane jako środowisko życia. Dawniej uważano je za jałową część naszej planety, ale współczesne odkrycia dowodzą, że różne zimnolubne organizmy wiążą z nimi całe swoje życie. Glony (producenci), zwierzęta (konsumenci) i bakterie (destruenci) kształtują stosunkowo prosty, lecz ściśle powiązany ze sobą ekosystem lodowca.

Zasadniczym celem prowadzonych przez nas badań będzie wyjaśnienie mechanizmów kolonizacji lodowca (warstw powierzchniowych jak i głębokich lodu) przez wyspecjalizowane, zimnolubne grupy mikroorganizmów oraz określenie wpływu czynników środowiskowych na tempo tego procesu. Zastosowane w badaniach metody metagenomiczne umożliwią określenie pełnego składu gatunkowego mikrobiocenoz lodowcowych oraz prześledzenie, charakterystycznego dla świata bakterii, procesu wymiany materiału genetycznego (transferu horyzontalnego genów), który przyspiesza ewolucję tych mikroorganizmów. Innym ważnym zadaniem będzie wykrycie użytecznych dla człowieka niehodowlanych drobnoustrojów oraz utworzenie tzw. biblioteki metagenomowej, będącej źródłem genów i sekwencji, przydatnych w aplikacjach biotechnologicznych, np. produkcji cennych i unikalnych białek, enzymów i biopolimerów.
Badania prowadzone są przy wykorzystaniu najnowocześniejszych technologii: m. in.: pirosokwencjonowania, klonowania materiału genetycznego, mikroskopii konfokalnej i elektronowej, a także sond biochemicznych i molekularnych.

Lodowce - dawnej uważane za jałową pustynię - tętnią bogactwem życia. Niewykluczone, że badania olsztyńskich mikrobiologów prowadzone na Antarktydzie w przyszłości przyczynią się do podboju kosmosu, pełnego lodowatych planet. Kiedy zrozumiemy co żyje w ziemskim lodzie będziemy wiedzieć czego szukać na innych planetach. A to może kiedyś pomóc w ich kolonizacji.

Polska Stacja Antarktyczna Arctowski otwarta 26 lutego 1977 roku, jest niewątpliwie najbardziej niezwykłą polską placówką naukową. W czasie 35 letniej działalności przewinęły się przez nią setki polskich i zagranicznych naukowców. Stacja jest w pełni autonomiczna, a jej infrastruktura umożliwia wygodną pracę ok. 25 osób latem i ok. 10 zimą. Największym problemem logistycznym jest dotarcie na stację oraz powrót do Polski. Oczywiście nie istnieją regularne połączenia, tak więc korzysta się ze wszelkich dostępnych opcji, aby przemieścić się pomiędzy Antarktydą, a Ameryką Południową. Są to najczęściej statki wycieczkowe, okręty wojskowe lub frachtowce zaopatrujące bazy antarktyczne. Możliwy jest także lot wojskowym samolotem Herkulesem z lotniska w Punta Arenas (Chile), który ląduje na polowym lotnisku w największej chilijskiej naukowo-wojskowej bazie Presidente Frei położonej na wyspie King George. Sprzęt badawczy oraz zaopatrzenie, transportowane jest na stację raz w roku statkiem. Jeśli ma się szczęście to podróż zajmuje 3-4 dni, jeśli tego szczęścia zabraknie, to niestety można wędrować i 2 tygodnie.

Antarktyczne lato to pora wyjątkowa, kiedy to w styczniu słońce świeci ok. 18 godzin. Stację zaludniają naukowcy - biolodzy, geolodzy, klimatolodzy, glacjolodzy, a w jej okolicy zapełniają się pingwiniska. Zajęte wychowywaniem piskląt pingwiny nie reagują na obecność ludzi. Były czasy, że w bezpośrednim sąsiedztwie stacji znajdowało się ok. 20 tysięcy gniazd lęgowych pingwinów Adeli. Teraz jest ich niestety dużo mniej, co z pewnością jest efektem globalnych zmian klimatycznych. Polska stacja poszczycić się może jedną z najpiękniejszych lokalizacji w rejonie Archipelagu Południowych Szetlandów i największym mszarnikiem w Morskiej Antarktyce. Liczne gatunki porostów dominują we florze okolic stacji, a latem rozwijają się również dwa gatunki roślin naczyniowych Deshampsia antarctica i Colobantus quitens. Dużym zaskoczeniem było pojawienie się przed kilku laty w rejonie stacji trawy z rodzaju Poa, zawleczonej przez turystów z Europy. Roślina ta doskonale zaaklimatyzowała się na stacji i ciągle powiększa areał swojego występowania. W historii tego urzekającego miejsca był również okres bardzo ponury. Do połowy XX wieku znajdowała się tu jedna z większych baz wielorybniczych. Porozrzucane po terenie stacji kości wielorybów, do dziś przypominają o jednym z najczarniejszych epizodów w historii ludzkości, który nieomal doprowadził do wytępienia tych morskich ssaków. Dziś, wieloryby mogą bezpiecznie pływać w pobliżu stacji, stanowiąc jedną z największych atrakcji dla turystów odwiedzających dość licznie rejon Półwyspu Antarktycznego.

Oddalona od kraju Polska Stacja Antarktyczna niestety cierpi z powodu, niewystarczającego finansowania i braku zainteresowania władz. Kumulujące się z roku na rok problemy i zmniejszający się sukcesywnie budżet, doprowadziły stację do stanu, w którym niezbędne jest podjęcie poważnych decyzji w kwestii jej funkcjonowania. Niewątpliwie koszty utrzymania tej placówki są bardzo wysokie, ale korzyści, które polskiej nauce przynosiła i przynosić może - są ogromne. Należy dołożyć wszelkich starań, aby przywrócić jej pełny blask, który sprawi, że ta wysunięta bardzo daleko, polska placówka naukowa, stanie się wizytówką polskiej nauki w XXI wieku.

Dorota Górniak, Aleksander Świątecki
(Katedra Mikrobiologii)

Od 18 stycznia w Polskiej Stacji Antarktycznej Arctowski położonej na wyspie King George przebywa dwójka naukowców dr Dorota Górniak i prof. Aleksander Świątecki z Katedry Mikrobiologii, Wydziału Biologii i Biotechnologii UWM. Olsztyńscy mikrobiolodzy uczestniczą w badaniach finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, dotyczących metagenomicznej, strukturalnej i funkcjonalnej charakterystyki mikrobiocenoz lodowcowych.

czytaj więcej

Natura 2000 i inwentaryzacje przyrodnicze w warunkach zimowych

2012-02-16T09:15:00.004+01:00

EkoOcena Biuro Projektowe s.c. z Poznania zaprasza do udziału w kursie "Inwentaryzacje przyrodnicze w warunkach zimowych", będącym częścią cyklu "Ocena stanu środowiska na obszarach NATURA 2000".

Kurs odbędzie się w Poznaniu. Ma on na celu przybliżenie tematyki inwentaryzacji przyrodniczych w okresie zimowym poprzez organizację zajęć terenowych ukierunkowanych na praktyczną identyfikację elementów przyrodniczych. Tematyka kursu obejmie zapoznanie się z następującymi elementami przyrody ożywionej: ptaki zimujące, ssaki, drzewa i krzewy, elementy krajobrazu.

Inwentaryzacje przyrodnicze są podstawą przy realizacji przedsięwzięć syntetyzujących wiedzę o bioróżnorodności badanego obszaru (np.: gminy, województwa, obszaru NATURA 2000). Dotyczą one przyrody ożywionej (flora, fauna) jak i wybranych elementów przyrody nieożywionej (skały, naturalne odkrywki, stare kamieniołomy, punkty widokowe, koryta rzeczne, wodospady itp.).

Podstawą prac inwentaryzacyjnych jest właściwie przeprowadzone rozpoznanie w terenie. Prace terenowe pozwalają ustalić aktualny stan przyrody badanego obszaru. Dopiero takie rozpoznanie terenowe powinno być podstawą dalszych działań, którymi najczęściej jest waloryzacja przyrodnicza, czyli przyporządkowanie poszczególnym fragmentom badanego obszaru różnych kategorii w zależności od wartości przyrodniczej.

Proponujemy Państwu udział w kursie, będącym pierwszym z cyklu szkoleń na temat „Ocena stanu środowiska na obszarach NATURA 2000”. Ma on na celu przybliżenie tematyki inwentaryzacji przyrodniczych poprzez organizację zajęć terenowych ukierunkowanych na praktyczną identyfikację elementów przyrodniczych. Tematyka kursu obejmie zapoznanie się z następującymi elementami przyrody ożywionej: ptaki zimujące, ssaki, drzewa i krzewy.
Kurs realizowany jest przez kadrę Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, oraz ekspertów zewnętrznych, którzy posiadają wieloletnie doświadczenie w zakresie inwentaryzacji przyrodniczych.

W trakcie tego kursu przedstawiona zostanie problematyka inwentaryzacji przyrodniczych w okresie zimowym. W okresie tym można bowiem zidentyfikować wiele elementów przyrodniczych, których obserwacja może być utrudniona lub nawet niemożliwa w innych porach roku (n.p.: ptaki zimujące, obserwacja ssaków na podstawie pozostawionych tropów).
Wykłady i zajęcia kameralne prowadzone będą na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu - a zajęcia terenowe w Poznaniu i jego okolicach (Wielkopolski Park Narodowy, Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka).

Po ukończeniu kursu (koszt 500 zł): uzyskają Państwo certyfikat uczestnictwa w kursie oraz będą Państwo posiadali umiejętności z zakresu identyfikacji wybranych ptaków, ssaków oraz roślin naczyniowych w warunkach zimowych.

ZGŁOSZENIA:
dr inż. Tomasz Zgoła – Sekretarz Kursu
tel.: 061 8466524 lub 061 8466510
tel.kom. 502 639 399
e-mail: zgolatom@up.poznan.pl

Ekorozwój (rozwój zrównoważony) on-line, czyli coś dla studenta

2012-02-14T09:01:00.004+01:00

Jesteś studentem, absolwentem, pracownikiem naukowym? Interesujesz się ekonomią, ochroną środowiska, socjologią, rozwojem lokalnym, CSR? Lubisz współpracę w międzynarodowym i interdyscyplinarnym środowisku? Znasz język angielski, a Twoje drugie imię to „entuzjazm”?
Jeśli tak, zgłoś się do XV Akademii Letniej „Wyzwania zrównoważonego rozwoju”!
Przed Tobą blisko dwumiesięczne szkolenie on-line (od 10 marca 2012 r.), podczas którego dowiesz się, m.in. co to jest zrównoważony rozwój, jak dostrzegad związki między środowiskiem, gospodarką a społeczeństwem, jak wycenić wartość ekonomiczną przyrody w mieście. Otrzymasz materiały do przestudiowania, zadania do rozwiązania i międzynarodową grupę uczestników do wspólnej pracy nad projektami na platformie internetowej. Wszyscy, którzy ukończą kurs z wynikiem pozytywnym, otrzymają certyfikaty.

Nie będzie łatwo! Najlepsi spośród ambitnych, aktywnych i zdeterminowanych, pojadą w lipcu na trzy tygodnie na Pomorze.

Tam, podczas XV edycji Akademii Letniej „Wyzwania zrównoważonego rozwoju” od 8 do 28 lipca 2012 r. będziesz pracować nad projektem dla społeczności lokalnej, poświęconym usługom ekosystemów, czyli korzyściom uzyskiwanym ze środowiska. Dla jednej ze współpracujących z Fundacją Sendzimira firm przygotujesz projekt poświęcony społecznej odpowiedzialności biznesu. Jeśli się postarasz, może poznasz swojego przyszłego pracodawcę?

Po długich dniach warsztatów, seminariów, wykładów, zajęć terenowych nie zabraknie również czasu na integrację i nawiązywanie przyjaźni z innymi uczestnikami – zarówno z Polski, Europy Środkowo-Wschodniej, jak i odległych zakątków świata, przebywających na wymianie w Unii Europejskiej.

Chcesz podjąć wyzwanie? Zgłoś się do 7 marca na stronie internetowej http://www.sendzimir.org.pl/. Chcesz wiedzieć więcej? Na naszej stronie internetowej uzyskasz szczegółowe informacje o szkoleniu, Akademii Letniej oraz projekcie „Usługi ekosystemów dla zrównoważonego rozwoju miast.”

Nocne upowszechnianie wiedzy

2012-02-03T17:47:00.008+01:00

Pozaformalne upowszechnianie wiedzy jest szczególnie ważne w gospodarce opartej na wiedzy. Przy szybko rozwijającej nauce i postępie technologicznym wiedza szkolna i informacje kiedyś nabyte, szybko się dezaktualizują. Coraz ważniejszym źródłem wiedzy o świecie są różnorodne formy nieformalnej oraz ustawicznej edukacji. Misją uniwersytetu staje sie więc szerokie upowszechnianie wiedzy, nazywane czasem popularyzacją. W tę misję dobrze wpisuje się Wydział Biologii i Biotechnologii, organizując różnorodne pinkniki naukowe, tak jak ostatnia Noc Biologów.

Odkrywając nową rzeczywistość społeczeństwa informatycznego uczymy się zupełnie nowych form komunikacji i upowszechniania wiedzy. Liczymy na coraz efektywniejszą współpracę ze środkami masowej komunikacji. Przykładem jest chociażby film, powstały w czasie olsztyńskiej Nocy Biologów: Winda Regionu.

Amatorską formą jest także poniższy fotocast:

Będziemy poszukiwali ciągle nowych form i uczyli się na własnych błędach.

St. Cz.

Czy wróbel jest zagrożony?

2012-02-01T19:26:00.001+01:00

„Przygód kilka wróbla Ćwirka” czy „Wróbelek Elemelek” kto z nas nie zna tych bajek? Ukazują one świat tych ptaków nieodłącznie związany z człowiekiem i jego otoczeniem. Każdy z nas wie jak wygląda ten ptak, ale czy na pewno? Wróbla bardzo często można pomylić z już coraz bardziej powszechnym mazurkiem. Jak je odróżnić? Wróbel ma szare policzki, a mazurek z czarną plamką (łatwe, prawda?).

A teraz krótko o wróblu - jest on gatunkiem kosmopolitycznym. Obecnie jest to jeden z najbardziej rozprzestrzenionych gatunków ptaków, występuje na 2/3 powierzchni lądów na kuli ziemskiej. Ptaki te mają również możliwość szybkiego przystosowania się do dużych zmian środowiska. Występują one na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Wróbla można spotkać poza kręgiem polarnym, na pustyniach oraz wyspach położonych na powierzchni oceanów, gdzie był zasiedlony sztucznie. Tak szeroki zasięg występowania zawdzięcza on przywiązaniu do osiedli ludzkich, co potwierdza duża ilość pozostawień miejsc gniazdowania po opuszczeniu osiedli przez ludzi. Życie w pobliżu człowieka ułatwia wróblom dostęp do pokarmu, głównie pochodzenia antropogenicznego oraz miejsc gniazdowania. Gniazda zakładają one w szczelinach, zakamarkach i otworach budynków, pod dachami (dachówkami), przy rynnach, można je spotkać w latarniach ulicznych, gniazdach innych ptaków (bociana białego i jaskółek) oraz w budkach lęgowych, których otwór wejściowy ma średnicę powyżej 34 mm. Jeżeli ptaki nie znajdą odpowiedniego miejsca na budynku są w stanie zbudować gniazdo wśród krzewów lub w koronach drzew w pobliżu siedlisk ludzkich.

W Polsce wróbel jest nadal licznym ptakiem lęgowym, ale coraz częściej pojawiają się informacje o jego mniejszej liczebności niż dawniej. Kolonie lęgowe stają się coraz mniejsze, niektóre z nich zanikają, podobnie jak stada noclegowe, które niegdyś liczyły od kilkuset nawet do kilku tysięcy osobników. Takie zjawiska zaobserwowano w dużych miastach, takich jak Warszawa, Łódź oraz Lublin.

Wróble posiadają duże zdolności adaptacyjne, co więc spowodowało zmniejszenie populacji ptaków związanych z człowiekiem w tak dużym stopniu? Hipotez jest wiele, ale większość naukowców zajmujących się tym zjawiskiem ma podobne zdanie. Angielscy naukowcy twierdzą, że na początek spadku liczebności populacji wróbla w miastach duży wpływ miał deficyt pożywienia – rozwój transportu spowodował zmniejszenie się liczby koni pociągowych żywiących się owsem, z resztek którego często korzystały ptaki. Wzrost higieny oraz skażenia chemicznego, także odegrały ważną rolę w zmniejszeniu liczby wróbli – stosowanie plastikowych worków na śmieci zmniejszyło dostęp do pokarmu pochodzenia ludzkiego; mniej ziaren zbóż i chwastów, jak również owadów niezbędnych do wykarmienia piskląt. Za zmniejszenie populacji na terenach wiejskich odpowiedzialna jest zmiana składu upraw, ulepszanie technologii rolniczej, np. wzrost zastosowania pestycydów i herbicydów, redukcja rozsypywania ziaren zbóż podczas zbiorów, dokładniejsze zbiory oraz magazynowanie. Do wymienionych hipotez dodać można wpływ modernizacji budynków na zmniejszenie ilości dostępnych miejsc gniazdowania, zwiększenie ilości drapieżników oraz epidemie chorób.

Ogólna tendencja zmian liczebności populacji wróbla wymaga monitorowania wielkości populacji tego gatunku i przeprowadzenia badań w kierunku ustalenia przyczyn spadku. W związku z tym celem badań przeprowadzonych na wybranej powierzchni, reprezentującej zabudowę osiedlową Olsztyna, była:
• ocena liczebności populacji wróbla w zabudowie blokowej;
• opis miejsc gniazdowania wróbla;
• ocena liczebności wróbla w zależności od stopnia modernizacji budynków, ich typów budowy, rozmieszczenia antropogenicznych źródeł pokarmu (śmietniki lub miejsca dokarmiania).

Na badanym osiedlu nie stwierdzono spadku liczebności wróbla, jednak zupełnie inaczej wygląda sytuacja wróbla na innych osiedlach (a szczególnie w centrum Olsztyna) gdzie nie ma już tych ptaków. Powstaje więc pytanie: co można zrobić aby stale móc spotykać wróbla? Każdy może dokarmiać wróble w okresie jesienno-zimowo-wiosennym, rozwieszać dostosowane dla nich budki lęgowe, nie stosować środków owadobójczych oraz pilnować swoich pupilów (zwłaszcza koty). Starajmy się bo warto aby następne pokolenia również mogły widzieć wróbla w naturalnym otoczeniu.

Olga Worobiec (studentka biologii)

Prof. Renata Ciereszko - estrogeny i regulacja rozrodu

2012-01-29T07:02:00.005+01:00

Dr hab. Ciereszko Renata prof. UWM jest od wielu lat pracownikiem Katedry Fizjologii Zwierząt a od niedawna kierownikiem Laboratorium Diagnostyki Molekularnej. Profesor R. Ciereszko specjalizuje się w fizjologii zwierząt i endokrynologii. Podstawowy zakres jej badań obejmuje regulację układu rozrodczego samicy oraz wpływ estrogenów środowiskowych na rozród zwierząt.

W 1981 r. ukończyła ART., doktoryzowała się w 1990 a habilitację uzyskała w 2004 r. Najpierw pracowała jako asystent (1981-83), potem starszy asystent (1983-90), adiunkt (1991-2006), a od 2006 jest na stanowisku profesora UWM w Katedrze Fizjologii Zwierząt. Od 2010 jest kierownikiem nowopowstałego Laboratorium Diagnostyki Molekularnej. Do tej pory wypromowała dwóch doktorów a kolejne dwie osoby sa w trakcie przygotowywania rozprawy doktorskiej. Łącznie opublikowała 116 publikacji(rozdziały w książkach: 5, prace przeglądowe: 6, prace oryginalne 42, w tym z listy filadelfijskiej 34; komunikaty: 63). Na Wydziale Biologii i Biotechnologii prowadzi zajęcia z następujących przedmiotów: Fizjologia człowieka i zwierząt, Transmisja sygnałów w komórce, Rozród bezkręgowców, Endokrynologia, Metodologia pracy doświadczalnej. Promotor 23 prac magisterskich i 7 licencjackich. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego (1984-obecnie; sekretarz oddziału olsztyńskiego 1999 -2005, prezes oddziału olsztyńskiego 2005-2008), Towarzystwa Biologii Rozrodu (od 1999), Komitet Biologii Rozrodu Zwierząt PAN (od 2007). Od 2000 roku pełni funkcję sekretarza redakcji Reproductive Biology. Zamężna, dwoje dzieci, lubi turystykę pieszą, krajoznawstwo, kino i haft.

Na spotkanie z prof. Ciereszko zapraszamy do olsztyńskiej kawiarni naukowej Collegium Copernicanu, 7 lutego, godz. 17.30 (Książnica Polska, vis-a-vis ratusza, II piętro) (zobacz szczegóły spotkania). Głównym tematem spotkanie będzie międzynarodowe pismo naukowe, wydawane w Olsztynie, Reproductive Biology.Reproductive Biology jest oficjalnym organem Towarzystwa Biologii Rozrodu.

Trzy w jednym, czyli zmienność układu rozrodczego u Hirudo orientalis

2012-01-27T18:43:00.003+01:00

Temat mojej pracy magisterskiej nie został jeszcze dokładnie sprecyzowany przez mojego promotora (prof. dr hab. Aleksandra Bieleckiego), dlatego też postanowiłam użyć tematu „roboczego”. Przedmiotem moich badań będzie pijawka Hirudo orientalis.

Jeśli ktoś nie wie, co to jest pijawka to krótkie wyjaśnienie. Pijawki należą do podgromady zwierząt z typu pierścienic (Annelida) obejmujących ponad 500 – w większości eurytopowych – gatunków zaopatrzonych w jedną lub dwie przyssawki. Prowadzą pasożytniczy lub drapieżny tryb życia. Są blisko spokrewnione ze skąposzczetami, mają z nimi wiele cech wspólnych i włączane są z nimi do siodełkowców (Clitellata). Większość pijawek to zwierzęta wodne lub amfibiotyczne, gatunki lądowe należą do rzadkości.

Wracając do mojej pijawki….otóż… Hirudo orientalis jest gatunkiem azjatyckim, ograniczonym do regionów górskich Kaukazu, Azji Środkowej i Iranu. Jak dotąd jego występowanie zostało potwierdzone dla co najmniej czterech państw: Azerbejdżanu, Iranu, Uzbekistanu i Kazachstanu. Najprawdopodobniej występuje również w Gruzji, a także możliwe, że w Armenii. Stanowi ona jeden z trzech morfotypów pijawek używanych w lecznictwie.

Ze względu na zastosowanie pijawek w medycynie i liczne publikacje na ten temat, nastąpiło ogromne zamieszanie w nazewnictwie tych pijawek. W zależności od rejonu, w którym wykonuje się zabiegi z pijawkami, podzielono umownie świat na trzy obszary. Europejska pijawka medyczna zawiera w sobie kilka gatunków, które są bardzo trudne do odróżnienia. Należą do niej: Hirudo medicinalis, Hirudo orientalia oraz Hirudo verbana. Pijawka lekarska (Hirudo medicinalis) jest gatunkiem chronionym w Polsce i jednocześnie wykorzystywana we współczesnej medycynie - hirudoterapii. Ochrona tego gatunku powoduje zakaz obrotu handlowego tą pijawką. Skutek jest tego taki, że do Polski przywożone są inne pijawki - bliskie krewniaki (np. Hirudo orientalis). Potem są wypuszczane do środowiska. Powoduje to wprowadzanie gatunków i genotypów obcych oraz działanie na niekorzyść naszej pijawki lekarskiej.

W jakim celu zajmuję się tą pijawką? A w zasadzie wyżej wymienionymi gatunkami? Moim celem...Choć można powiedzieć, że moim oraz współpracującymi ze mną koleżankami: Martą Jarosińską, zajmującą się pijawka H. medicinalis oraz Joanną Klukowską, badającą H.verbana jest udowodnienie, że istnieją trzy odrębne gatunki uznawane dotąd, jako H.medicinalis. Podstawą badań pozwalających odróżnić badane gatunki będą głównie badania dotyczące zmienności układu rozrodczego. Wyniki przeprowadzonych przez nas badań oraz pomiarów będą konsultowane i użyte w naszych pracach.

Co będzie stanowiło materiał badań? Będę pracowała na zebranym już materiale. Pijawki zostały zakonserwowane i przechowywane są w 75% alkoholu. W układzie rozrodczym interesować mnie będzie położenie oraz długość: jajników, pochwy, przewodów wytryskowych oraz zbiorników nasiennych. Analizie poddane zostanie również położenie otworów płciowych (zarówno męskich jak i żeńskich), ponieważ pijawki są hermafrodytami. Jako odnośnik umiejscowienia powyższych struktur będą zwoje nerwowe. Należałoby wspomnieć o podstawowych informacjach dotyczących ich rozmnażania.

Jak rozmnażają się pijawki? Kopulacja pijawek jest zawsze krzyżowa tj. zawsze z udziałem dwóch osobników. Pijawka przyjmująca rolę męską wytwarza worek spermy, która podczas kopulacji dopływa do narządów rozrodczych żeńskich drugiego osobnika. Pochwa pełni rolę zbiornika i może przechować nasienie, które w dogodnych warunkach przedostaje się do jajników, gdzie dochodzi do zapłodnienia.

W celu uzyskania w/w danych należy przeprowadzić preparacje układu rozrodczego (etap ten nie został jeszcze rozpoczęty w mich badaniach). Najprawdopodobniej przy pomocy skalpela przetnę wór powłokowo-mięśniowy, a następnie mięśnie grzbietowo-brzuszne. Tak przygotowane powłoki ciała będą rozkładane na boki dzięki zastosowaniu igły preparacyjnej. Przymocowane zaś będą za pomocą szpilek entomologicznych do parafiny znajdującej się na szalce Petriego. Usunięty zostanie układ pokarmowy wraz z treścią pokarmową w celu odsłonięcia docelowego układu rozrodczego. Obserwacje będą prowadzone m.in. przy pomocy binokularu.

Sylwia Lewandowska
(studentka biologii)

Kamień milowy wydziałowego bloga

2012-01-26T17:03:00.010+01:00

Dzisiaj na liczniku wydziałowego bloga przekroczona została liczba 20 tys. odwiedzin. Od maja 2010 roku opublikowaliśmy na naszym blogu 210 wpisów, w większości ze zdjęciami. Autorami dotychczasowych notatek byli pracownicy, dokotoranci oraz studenci.

Dlaczego taka forma? Jest kilka przyczyn. Po pierwsze nie wystarczała dotychczasowa forma strony oficjalnej. Po drugie poszukujemy nowych i nowoczesnych form komunikacji oraz upowszechniania wiedzy. Po trzecie sami na sobie uczymy się web 2.0 oraz nowych kompetencji społecznych. Jest to po prostu eksperymentowanie i nauka przez działanie. Po czwarte szukamy nowych form publicznego wypowiadania się dla naszych studentów.

20 tysięcy to nie jest dużo, ale nasz blog jest raczej niszowy i przeznaczony dla wąskiego grona odbiorców. Tak jak każdy blog naukowy. W miarę upłuwu czasu jest coraz częściej odwiedzany. Czekamy na opinie, sugestie i uwagi krytyczne. I oczywiście zapraszamy do nadsyłania swoich tekstów z przeznaczeniem opublikowania na naszym blogu.

Stanisław Czachorowski

ps. zdjęcie pochodzi z ostatniej Nocy Biologów, z kawiarenki naukowej.

Martwe drzewo – dom wielu organizmów

2012-01-25T14:57:00.003+01:00

Wszyscy znamy takie owady jak biedronki, żuki, stonki. Niektórzy wymieniać będą jeszcze sprężyki czy korniki. Zwierzęta te należą do najbogatszego w gatunki rzędu owadów czyli chrząszczy. Do tej pory znanych i naukowo opisanych zostało około 450000 gatunków, a szacuje się, że bogactwo gatunkowe tego rzędu może sięgać nawet 4 milionów! W Polsce do tej pory stwierdzono około 6200 gatunków, z czego 79 chrząszczy podlega ochronie ścisłej. Aż 65 z nich jest związanych mniej lub bardziej silnymi powiązaniami z martwym, rozkładającym się drewnem. Chrząszcze takie nazywamy chrząszczami saproksylicznymi, ponieważ mogą one wykorzystywać martwą kłodę lub martwicę boczną stojącego drzewa w różnych celach. Jedne gatunki wykorzystują martwe drzewa jako schronienie przed zimą lub jako miejsce polowań na inne owady i zamieszkujące je inne bezkręgowce. Inne mogą być silnie uzależnione od martwego drewna, ponieważ rozwijają się na korzeniach martwych drzew lub pod ich korą, czy też w dziuplach zjadając grzyby porastające drzewo lub próchno wstępnie przetworzone przez grzyby.

W dzisiejszych czasach trwa dyskusja na temat sensu pozostawiania drzew w lasach gospodarczych do naturalnego rozkładu w celu zapewnienia „siedziby licznych organizmów roślinnych i zwierzęcych decydujących o bogactwie i procesach samoregulacji w przyrodzie” czyli poprawienia bioróżnorodności. Dyskusja dotyczy jaką ilość drewna należy zostawić, w jakiej jakości powinny być drzewa pozostawiane oraz jakie gatunki zostawiać. Dodatkowo pojawiają się artykuły podważające ochronę bioróżnorodności ekosystemów leśnych na terenach rezerwatów ścisłych, poprzez pozostawianie dużej ilości martwego drewna. W ocenie podważanych działań mogą pomóc badania nad zgrupowaniami chrząszczy saproksylicznych ze względu na duże zróżnicowanie gatunkowe czy zróżnicowanie powiązań poszczególnych gatunków z martwym drewnem. Takimi zagadnieniami będę się zajmował w mojej pracy magisterskiej.

Badania prowadzę na terenie rezerwatu Zaborów Leśny w Kampinoskim Parku Narodowym. Ochrona ścisła na terenie tego rezerwatu została wprowadzona w roku 1959, a więc znaczna ilość martwego drewna pozostawiana jest tam od dawna i efekty tego powinny być wyraźnie widoczne w zgrupowaniu chrząszczy tego terenu. Badaniami objąłem część lasu będącym grądem wilgotnym czyli siedliskiem bardzo żyznym z dużym zróżnicowaniem gatunkowym drzew. Występują tu gatunki liściaste takie jak dąb, osika, grab oraz na obrzeżach wybranego terenu występują nieliczne sosny.

Do zebrania materiału, czyli do odłowienia chrząszczy, użyłem dwóch standardowych typów pułapek: pułapki barierowej typu IBL-2 oraz pułapki typu IBL-5 (popularnie nazywana Netocia). Są to proste pułapki których działanie polega na tworzeniu bariery dla latających chrząszczy, które lecąc, uderzają albo w trójkątną płachtę (IBL-2) lub dwie płytki połączone ze sobą na krzyż. Powierzchnie tych barier są gładkie więc owady nie potrafią się na nich zatrzymać i spadają w dół do lejka który łączy płytki lub płachtę z butelką zbiorczą. Butelki są wypełnione glikolem etylenowym w celu zabicia i zakonserwowania złowionych owadów. Pułapki były wieszane na wysokości 1,5-2 m w pobliżu martwych drzew lub na nich bezpośrednio. Zebrany w ten sposób materiał zbierany był raz w miesiącu a pułapki wisiały od początku kwietnia do końca października. Dodatkowo prowadziłem zbiór ręczny tzw. metodą „na upatrzonego”. Jest to po prostu aktywne przeszukiwanie czy to próchnowisk, czy powierzchni grzybów porastających obumierające lub obumarłe drzewa lub szukanie chrząszczy pod i na korze martwych drzew.

Teraz jestem w trakcie oznaczania do gatunków. Mój materiał to ponad 2000 osobników chrząszczy do oznaczenia i jak do tej pory udało się zidentyfikować ponad 200 gatunków. Dla porównania na terenie naszego kraju występuje 114 gatunków ssaków, więc martwa kłoda i dziupla stojącego drzewa w lesie stanowi dom dla dwukrotnie większej liczby gatunków niż cały nasz ssaczy kraj. A do liczby „moich” chrząszczy należy dodać owady z innych rzędów oraz wiele gatunków bezkręgowców. Dodatkowo dziuple mogą być zamieszkane przez różne ptaki oraz małe gryzonie takie jak wiewiórka.

W języku polskim znajdujemy kilka przysłów odnoszących się do domu m.in. „Mój dom jest moją twierdzą” czy najbardziej znane „Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej”, więc drogi czytelniku, gdy będziesz spacerował po lesie lub parku, w którym zobaczysz martwe drzewo, będziesz wiedział że to multi-kompleksowy dom wielu zwierząt.

Jakub Masiarz (student biologii)

Odnówmy energię czyli o uprawach wierzby i bioróżnorodności

2012-01-24T15:52:00.005+01:00

Żyjemy w XXI wieku, stuleciu wzmożonej konsumpcji. Na świecie jest coraz więcej ludzi i wszyscy pragną zaspokajać swoje potrzeby. Takie jak: ciepło, pożywienie, dostęp do wody, transport, nauka, rozrywka itp. By te wszystkie potrzeby zaspokoić potrzebna jest energia. I tu pytanie skąd ją czerpać? Są na to dwa pomysły. Jeden to taki by wykorzystać energię zakopaną w ziemi od wielu milionów lat, czyli ropę naftową, gaz ziemny i węgiel. Tylko pojawia nam się problem, ponieważ tych źródeł nie da się odnowić co oznacza, że kiedyś się skończą. W skali całego świata ponad 86% energii pochodzi z nieodnawialnych, kopalnych źródeł energii pierwotnej. Kolejny pomysł, który niestety nie cieszy się dużym powodzeniem, ponieważ jego udział na świecie to tylko 13,8%, to odnawialne źródła energii. Do takich źródeł należą:

promieniowanie słoneczne (energia słoneczna),
energia wiatru (energia wiatrowa),
energia spadku wód (energia wodna),
biomasa (energia spalania roślin),
energia geotermalna (energia gorących wód głębinowych),
energia przypływów i odpływów mórz oraz różnicy temperatury wody powierzchniowej
i głębinowej.

Wszystkie wyżej wymienione źródła energii charakteryzują się brakiem dodatniego bilansu w emisji gazów cieplarnianych (nie powięszkają emisji gazów "cieplarnianych") i zanieczyszczeń do środowiska naturalnego.

Wielu ekspertów z dziedzin naukowych i gospodarczych zauważa zwiększone tempo zapotrzebowania na energię (zwłaszcza elektryczną). Co za tym idzie? Szybsze wyczerpywanie się nieodnawialnych surowców energetycznych, ponieważ to właśnie z nich głównie się korzysta. Również media donoszą o nadchodzącym kryzysie energetycznym. Zanim to nastąpi powinniśmy w porę się przed owym kryzysem ustrzec i skupić się na odnawialnych źródłach energii. By to zrobić i wcielić w życie, należałoby opracować technologię i metody wytwarzania energii, tak by korzystać z niej przez długie lata.

Do tak zwanej „zielonej energii” możemy zaliczyć takie źródła energii jak: biomasa i biogaz. Biomasą nazywamy substancję organiczną, powstającą w wyniku procesu fotosyntezy. Jest niczym innym jak zakumulowaną w postaci roślin energią słoneczną. Energię zawartą w biomasie można wykorzystać do wielu celów człowieka. Na przykład przetwarzając na inne formy energii poprzez spalanie biomasy lub spalanie produktów jej rozkładu. W wyniku spalania uzyskuje się ciepło, które może być przetworzone na inne rodzaje energii, np. energię elektryczną. Do celów energetycznych największe zastosowanie będą miały produkty i odpady rolnicze oraz leśne takie jak np.: plantacje roślin energetycznych, drzewa i gałęzie ze ścinek i cięć sanitarnych lasów oraz odpady z przemysłu drzewnego, trociny itp. Spalanie biomasy jest uważane za korzystniejsze dla środowiska, niż spalanie paliw kopalnych. Dzieje się tak, ponieważ zawartość szkodliwych pierwiastków (przede wszystkim siarki) w biomasie jest niższa, a powstanie w procesie spalania dwutlenku węgla jest zredukowane wcześniejszym pochłanianiem przez te rośliny CO2. Natomiast ten związek chemiczny wprowadzony do środowiska przy spalaniu paliw kopalnych jest dodatkowo wnoszonym do atmosfery, co jednocześnie zwiększa efekt globalnego ocieplenia.

Oprócz bezpośredniego spalania wysuszonej biomasy, energię można uzyskać również wytwarzając biogaz. Biogazem nazywamy paliwo, pozyskiwane na drodze procesów biochemicznych z biomasy. W Polsce biogaz najczęściej określa się jako produkt fermentacji metanowej, który jest wytwarzany celowo w specjalnie do tego celu skonstruowanych obiektach tj. biogazowniach rolniczych lub w komorach fermentacyjnych oczyszczalni ścieków.

Biogaz może być wytwarzany z różnych typów substratów. Do surowców odnawialnych bardzo dobrze nadających się do zastosowania w biogazowniach rolniczych należą takie materiały jak: nawozy naturalne (np.: gnojowica, obornik), odpady z produkcji rolnej (np.: odpady zbożowe, odpady pasz), celowo hodowane rośliny energetyczne (np.: kukurydza, burak pastewny, burak cukrowy, ziemniak). Szczególnie interesujące są substraty o dużym potencjale energetycznym. Powinny charakteryzować się dużą zawartością masy organicznej oraz co najważniejsze, być tanie w pozyskaniu. Do takich materiałów należą np.: odpady z przetwórstwa warzyw i owoców, odpady z piekarni, odpady z mleczarni, wywary gorzelniane oraz browarnicze itp. W Polsce rocznie produkuje się około 50 mln metrów sześciennych biogazu, a dla porównania w Szwajcarii jest to około 1,5 mld metrów sześciennych rocznie.

Polscy rolnicy coraz częściej dostrzegają duży potencjał w wykorzystaniu biomasy, co przejawia się powstawaniem wielohektarowych plantacji roślin energetycznych. Często powstają one w miejsce dawnych nieużytków rolnych oraz w miejscu upraw na glebach niskiej klasy (nie nadają się do opłacalnej produkcji rolnej). Trzeba zwrócić uwagę, iż powstawanie takich plantacji jednocześnie zmienia nasze środowisko. Polska wieś, dotąd kojarzona z polami pełnymi różnorodnych zbóż, coraz częściej będzie porastać roślinami energetycznymi takimi jak np.: wierzba energetyczna. Tylko czy te zmiany będą miały korzystny wpływ na nasze środowisko? W jaki sposób będą oddziaływać na żyjące w tym ekosystemie zwierzęta? Ów problem staram się zbadać w ramach swojej pracy magisterskiej, która jest częścią dużego projektu pt. „Program strategiczny – zaawansowane technologie pozyskiwania energii”, a jednym z jego celów jest opracowanie zintegrowanych technologii wytwarzania paliw i energii z biomasy, odpadów rolniczych i innych. Ja uczestniczę z małym zadaniu poznania różnorodności biologicznej w uprawach wierzby i wokół upraw. Moje badania, wykonywane pod kierunkiem dr hab. Stanisława Czachorowskiego prof. UWM z Katedry Ekologii i Ochrony Środowiska, posłużą do określenia wpływu takich upraw na przyrodę. Ocena oddziaływania na środowisko jest niezbędnym elementem wszelkich inwestycji. Najpierw potrzebne są jednak naukowe podstawy wykonywania takich ekspertyz.

Tak więc wydaje się, iż inwestowanie w odnawialne źródła energii powinno być atrakcyjne dla wielu inwestorów, ponieważ zarówno Polska jak i Unia Europejska wspierają finansowo tego typu przedsięwzięcia. Ale co z tego, że coraz więcej inwestujemy w odnawialne źródła energii? Co z tego, że media oraz środowiska naukowe wskazują ich rozwój i znaczenie? Faktem jest to, iż pozycja paliw kopalnych w skali globalnej wydaje się być nie zagrożona przez najbliższe dziesięciolecia… dopóki się nie skończą. Lub dopóki negatywne skutki globalnego ocieplenia na dadzą się nam mocno we znaki.

Judyta Gencza
(studentka biologii, na zdjęciu wyżej w czasie badań terenowych w okolicach Łężan)

Jak szybko zmienić płeć? Wystarczy się przebrać!

2012-01-24T07:18:00.002+01:00

Chrząszcze to najliczniejsza grupa wśród owadów. Należą do nich m.in. rozpoznawane przez każdego biedronki czy też często spotykane w lasach żuki. Wśród tej grupy znajdują się także inne, rzadsze do zaobserwowania gatunki. Chodzi tu głównie o chrząszcze wodne, a dokładniej o owady z rodzaju Dytiscus. Jest to grupa chrząszczy o okazałych rozmiarach ciała; osiągają one ok. 3 cm długości. Najbardziej znanym przedstawicielem tego rodzaju jest pływak żółtobrzeżek, drapieżny owad o ciele koloru czarno-brązowego, jak wskazuje nazwa – obwiedzionego żółtą obwódką. Poluje on na inne owady wodne, a także na drobne ryby. Ciekawym zjawiskiem występującym u tych chrząszczy jest wyraźny dymorfizm płciowy. Oznacza to, że samce w znacznym stopniu różnią się od samic. Jest to zjawisko powszechnie spotykane w świecie zwierząt. Skrzydła pierwszej pary są przekształcone w sztywne pokrywy, które u samic mogą być żeberkowane, bądź też błyszczące i gładkie; u samców występuje tylko ta druga forma. Dodatkowo samce posiadają na pierwszej parze odnóży dyski, którymi przytrzymują samice podczas kopulacji. Obie płcie różnią się również budową genitaliów. Idąc krok dalej w obserwacjach można zauważyć, że poszczególne cechy wyróżniające daną płeć są ze sobą powiązane i możliwe jest występowanie tylko określonych kombinacji. U samic skorelowane cechy to urzeźbienie pokryw oraz budowa pokładełka – narządu umożliwiającego składanie jaj. W swojej pracy magisterskiej (badawczej) chciałabym sprawdzić, czy u samców występuję podobne zjawisko, a badane przeze mnie cechy to budowa dysków na pierwszej parze odnóży oraz typ aparatu kopulacyjnego.

Chrząszcze te są słabo poznane, ale wielu badaczy problem powiązanych ze sobą cech interesował już od dawna, zwłaszcza, że możliwy jest on do zaobserwowania u innych owadów. Obiektem tego typu badań jest często drobna ważka, tężnica wytworna (Ischnura elegans), niewielki owad, o długości ok. 4 cm. Jest to gatunek częsty do zaobserwowania w okolicy zbiorników wodnych. Charakterystyczną cechą tych ważek jest występowanie wielu form kolorystycznych wśród samic. Zjawisko to nosi nazwę polichromatyzmu. Dodatkowo do każdego koloru przypisane są odmienne cechy budowy ciała oraz inny schemat zachowań. Wśród tych ważek możemy zaobserwować samice o barwie zielonej, fioletowej, różowej, różowo-zielonej, oraz najbardziej liczne - niebieskie, niezwykle bardzo przypominające samce, które są również tego koloru. Zjawisko upodabniania się do samca nurtuje wielu badaczy, a jego podstawy są wciąż nieznane.

Glenn Close w dramacie kostiumowym „Albert Nobbs” wciela się w postać kobiety, która jest zmuszona do udawania mężczyzny, gdyż tylko tak może wieść normalne życie i mieć dobrze płatną pracę. Czy samice ważek również wolą udawać samców, aby uniknąć niedogodności? Niektórzy naukowcy twierdzą, że upodabnianie się do samca pozwala uniknąć prześladowania – formy niebieskie przyciągają do siebie mniej samców, niż inne. Może być to spowodowane tym, że samce nie są w stanie odróżnić samca od samicy łudząco do niego podobnej. Przemawiać za tym mógłby fakt, że niebieskich samiczek ważek jest więcej, niż tych o innej barwie ciała. Pozwala to więc samcom na dokładniejsze „przyjrzenie się” oraz na rozróżnianie obu płci w przyszłości. Zdarzały się przypadki, kiedy samce mając wybór między samcami i samicami tej samej barwy zalecały się do innych samców.

Ale niebieskim samicom mniejsze zainteresowanie wydaje się nie przeszkadzać. Bohaterka grana przez Glenn Close po pewnym czasie zaczyna odczuwać niedogodności związane z przybraniem męskiego stroju. Czy u niebieskich samic ważek również nastąpi taka zmiana preferencji? A może będzie wręcz przeciwnie? Stanisław Rochowicz, postać z filmu „Poszukiwany poszukiwana” ukrywał się w damskiej sukience czerpiąc z tego niemałe korzyści. Może i dla samców takie rozwiązanie okazałoby się korzystne?

Joanna Flisińska (studentka biologii)

(fot. S. Czachorowski)

A wiatrak się kręci...

2012-01-23T14:42:00.005+01:00

W naszym polskim krajobrazie coraz częściej pojawiają się na horyzoncie. Jednym to przeszkadza, ponieważ psują im widok z okna, dla innych są zastrzykiem gotówki. Stanowią zagrożenie dla przyrody, szczególnie ptaków oraz nietoperzy, a z drugiej strony dostarczają i są alternatywnym źródło energii dla węgla, chroniąc przed nadmierną emisją CO2 do atmosfery. Wydają hałas o niskich częstotliwościach, ludzie poprzez długie ich obserwowanie popadają w choroby psychiczne. Przekształcają teren wokół siebie i nieustannie się kręcą...

Jak zatem wygląda dokładniej sprawa z wiatraków? Czy przynoszą one więcej szkody niż pożytku? Czy w niedługim czasie zastąpią węgiel? Czy każdy z nas na podwórku będzie miał swój prywatny wiatrak?

Pierwszy wiatrak powstał w 1991 roku przy ówczesnej elektrowni wodnej w Żarnowcu. Pierwsza przemysłowa farma wiatrowa powstała w Barzowicach w województwie zachodniopomorskim i została uruchomiona w kwietniu 2001 roku. W 2009 roku wiatraki produkowały 1029 MW, czyli 0,69% całkowitej wyprodukowanej energii w kraju. W czerwcu 2011 było 472 turbin wiatrowych o łącznej mocy 1389 MW. Według rządowych planów w 2020 ich moc ma wynosić 6650 MW. Wynika z tego, że liczba wiatraków wzrośnie ponad pięciokrotnie w ciągu 9 lat i będziemy ich mieli około 2500 tysiąca. Liczba jest znacząca, znaczący jest również ich wpływ na ludzi oraz środowisko, ponieważ ciągle się kręcą...

Wiatraki powodują tzw. "efekt migotania cieni". Łopaty wirnika obracając się, przecinają promienie słoneczne, co przy dużych częstotliwościach obrotów może niekorzystnie wpływać na osoby z epilepsją. Uważa się iż próg zakłócenia przekraczające 2,5 Hz mogą powodować ataki epilepsji, aby wiatrak osiągnął taką wartość musiałby się kręcić ok 50 razy na minutę. Obecne konstrukcje wolnoobrotowe eliminują ten problem, ponieważ średnia szybkość ich obrotu wynosi 18-20 na minutę i nie przekracza wartości 1 Hz, jednak niektóre starsze konstrukcje oscylują w granicach 50 obrotów, ciągle się kręcąc...

Wiatraki kręcąc się produkują infradźwięki, pole elektromagnetyczne oraz magnetyczne. Ich wartości przy zachowaniu odległości ok 400 metrów od turbiny są jednak minimalne i nie wpływają w znaczący sposób. Pole magnetyczne wytwarzane prze wiatrak na wysokości 1,8 metra wynosi 4,5 A/m przy dopuszczalnej normie 1000 A/m. Dla porównania maszynka do golenia w odległości 5 cm może wytwarzać nawet 1200 A/m. Wiatraki mogą więc dalej się kręcić...

Z mojego punktu widzenia najważniejszy, najbardziej kontrowersyjny, najmniej do tej pory zbadany jest aspekt oddziaływania wiatraków na środowisko, a mianowicie ich wpływ na zwierzęta latające. Oczywistą sprawą jest interakcja turbin z ptakami oraz nietoperzami. Wpływ jest różny, zależny od wielkości turbiny, ilości, rozmieszczenia w terenie itd. Z drugiej strony na ten wpływ składa się też skład gatunkowy ptaków i nietoperzy, behawior poszczególnych gatunków, ogólna liczba osobników na powierzchni, dostępność pokarmu itd. W przypadku ssaków latających wyniki najnowszych badań są zaskakujące. Okazuje się bowiem, iż 90 % ze wszystkich martwych nietoperzy znalezionych pod wiatrakami miało barotraumę płuc. Jest to wynik dużego obniżenia ciśnienia wokół rotora wywołane jego ruchem. Tylko w 50 % przypadków znalezione nietoperze miały obrażenia zewnętrzne. Jeśli chodzi o awifaunę sprawa jest bardziej skomplikowana. Przyjmuje się cztery główne aspekty dotyczące interakcji między wiatrakami, a ptakami:

zabijanie - śmiertelność bezpośrednia wskutek zderzeń ptaków z obiektami farm wiatrowych,
odstraszanie - efektywna utrata lęgowisk lub żerowisk wywołana wypieraniem ptaków,
efekt bariery - zmiany tras przelotów wymuszone unikaniem siłowni,
utrata siedlisk - bezpośrednia utrata lęgowisk lub żerowisk wskutek przekształceń terenu wywołanych budową farmy,.

Śmiertelność bezpośrednia jest najbardziej znanym objawem oddziaływania wiatraków na ptaki. Jak wynika z najnowszych badań ok. 80 % wszystkich gatunków stanowią wróblowe, następnie szponiaste, mewy oraz blaszkodziobe. Do zderzeń dochodzi zazwyczaj w nocy, podczas przelotu. Ograniczona widoczność, mgła, deszcz, przeciwny wiatr znacznie zwiększają śmiertelność. W ciągu dnia główną przyczyną śmierci ptaków jest tzw. rozmywanie ruchu, wynikające z ruchu obrotowego wiatraka. Siatkówka w oku ptaka nie jest w stanie rejestrować zbyt szybko poruszających się śmigieł, gdzie prędkość ich końcówek dochodzi do 250 km/h. Zjawisko to jest obserwowane w odległości do 50 m od wirnika.

Ptaki są również odstraszane od wiatraka, wskutek hałasu, wibracji, nadmiernej antropopresji. Sprawia to, że nie występuję bezpośrednia śmiertelność, ale znaczna utrata siedlisk w okolicy wieży. Ptaki nie penetrują tego obszaru w poszukiwaniu pożywienia, nie zakładają gniazd w pobliżu. Zmniejsza się przez to bioróżnorodność i zaburzone zostają interakcje między organizmami.

Wiatraki stanowią znaczną przeszkodę podczas migracji ptaków. Jak wykazały badania w zachodniej części Europy, przelot edredona, morskiej kaczki, zmniejszył się pięciokrotnie na terenie farmy wiatrowej w stosunku do lat ubiegłych, przed budową farmy. Ptaki pokonują również znacznie większe odległości, ponieważ muszą omijać wiatraki. Dystans ominięcia pojedynczej konstrukcji waha się w granicach od 500 m do 3 km. Gdy na trasie przelotu znajduje się dużo wirników ptaki pokonują znacznie dłuższe dystanse, przez co zmniejsza się ich kondycja.
Podczas budowy wiatraka ponad 5 % najbliższej okolicy stanowi infrastruktura drogowa, linie przesyłowe, maszty pogodowe. Teoretycznie jest to nieduży obszar, jednak przy powierzchni farmy np.: 400 km2 obserwowana utrata siedlisk przez ptaki jest już znacząca.

Istnieją również pozytywne aspekty, które jednak nie rekompensują w istotny sposób negatywnych wpływów. Dzięki wieżom ptaki zyskują nowe czatownie w terenie otwartym, jak również mają dobrą podstawę do budowy gniazda. Moim zdaniem wiatraki mogą się kręcić w naszym kraju, jednak niech się kręcą z dala od obszarów cennych przyrodniczo.

Łukasz Głowacki (student biologii)

(fot. S. Czachorowski)

Ohydofobia czy hirudoterapia?

2012-01-23T12:16:00.002+01:00

Większość z moich znajomych (w zasadzie 90% znajomych spoza Wydziału Biologii – bo biologom wszelakie stworzenia chodzące po naszym ziemskim globie wcale nie są straszne), po usłyszeniu słowa pijawka wpada w dziwną ohydofobię do znudzenia powtarzając, że pijawki są obrzydliwe, że takie obślizgłe, że chyba oszalałam skoro chce zajmować się czymś tak potwornym. Odrobinę mnie to bawi, bo wygląda na to, że nie wiedzą o tym, iż pijawki wcale nie są takie straszne jak się im wydaje. Można by rzec, że pijawki są nam w pewien sposób niezbędne. Wiele kremów, nie wszyscy o tym wiedzą, zawiera enzymy produkowane przez te „ohydne” stworzonka. Co więcej... każdy z nas na pewno słyszał słowo hirudoterapia, czyli mówiąc prostym językiem - leczenie pijawkami. Najprawdopodobniej praktykowano ten sposób leczenia już w starożytnym Egipcie! Nie do wiary, prawda? A jednak. Na malowidłach ściennych pochodzących z okresu XVIII dynastii (1550–1292 p.n.e.) odnaleziono pierwsze przypadki jej stosowania.

Cóż, warto wspomnieć czym w ogóle są te uwielbiane przeze mnie pijawki. Otóż pijawki (Hirudinida) stanowią monofiletyczną grupę siodełkowców (Clitellata) o bardzo różnych strategiach pokarmowych wliczając w to drapieżnictwo, pasożytniczą krwiopijność oraz padlinożerstwo. Mają one ciało wydłużone, wyraźnie segmentowane, obłe lub spłaszczone grzbietobrzusznie, zakończone jedną lub dwiema przyssawkami. Jeśli chodzi o długość to waha się ona w granicach kilku milimetrów do nawet 30 cm, m. in. ze względu na to że ich ciało jest bardzo kurczliwe. Ciało pijawki składa się z 34 metamerów i 33 słabo odgraniczonych od siebie segmentów. Od zewnątrz segmenty są wtórnie podzielone na 2–14 pierścieni nierzadko maskujących połączenia segmentów. Odcinek głowowy tworzy płat przedgębowy i 4 segmenty. Na jego wierzchniej stronie znajdują się oczy (1–10 par) o różnej, w zależności od gatunku, wielkości, kształcie i rozmieszczeniu. Niektóre gatunki w ogóle nie posiadają oczu.

Moja praca magisterska… hmm… Od czego by tu zacząć. Myślę, że każdy z nas zna pijawkę lekarską (Hirudo medicinalis) ale nie każdy wie o tym, że ta oto pijawka do niedawna miała jeszcze dwa morfotypy: Hirudo orientalis i Hirudo verbana. Do tej pory trwają prace nad wszystkimi morfotypami ponieważ naukowcy próbują udowodnić światu, że owe morfotypy to nic innego jak odrębne gatunki. Na razie niewiele jest dostępnych informacji na ten temat. Ja będę się zajmowała trzecim, najrzadszym morfotypem czyli Hirudo verbana. Od swoich koleżanek pod względem morfologicznym różni się ona ubarwieniem ciała (str. brzuszna jest zielona z ciemnymi obwódkami dookoła, a na stronie grzbietowej w centralnej części biegnie zielony pas, który po obydwu stronach ma przylegający do niego pas pomarańczowy).

Moje badania będą polegały na wypreparowaniu oraz dokładnym pomierzeniu układu rozrodczego. Dlaczego? Dlatego, iż będę sprawdzać czy owy układ rozrodczy wykazuje zróżnicowanie, czy ta zmienność ma jakiekolwiek znaczenie i czy na podstawie tych różnic uda się stwierdzić, że to faktycznie odrębny gatunek. To będą moje rozmyślania, które nieodłącznie będą towarzyszyć mi co najmniej do końca kwietnia.

Joanna Klukowska (studentka biologii)
(fot. S. Czachorowski)

Natura 2000 - kurs dla studentów w formie e-learningu

2012-01-21T07:58:00.002+01:00

Na platformie e-natura2000.pl uruchomiony został kurs dotyczący Natury 2000. Szkolenia on-line przeznaczone są dla studentów. Kurs kończy się testem. Pozytywny wynik testu umożliwi otrzymanie stosownego certyfikatu.

Biochemiczne spojrzenie na Noc Biologów

2012-01-16T17:16:00.005+01:00

Wiele osób robiło zdjęcia w czasie Nocy Biologów w Olsztynie. Niżej zdjęcia z Katedry Biochemii (fot. Bartosz Nitkiewicz). Czekamy na kolejne :).

Noc Biologów

Wstępne podsumowanie Nocy Biologów w Olsztynie

2012-01-15T14:03:00.010+01:00

Noc Biologów zaczęła się przed terminem, bo pierwsze grupy szkolne weszły do laboratoriów już o 9.30. A wszystko za sprawą dużego zainteresowania. Na gorąco (na prośby ze szkoł) zwiększyliśmy liczby pokazów, dodając zupełnie nowe oraz proponując dodatkowe godziny.

Odwiedziło nas ponad 500 osób (skromnie licząc), za dnia głównie szkoły, wieczorem osoby indywidualne (najczęściej rodzice z dziećmi). Przybyli do nas nie tylko z Olsztyna, ale i z Działdowa, Pasłęka, Iławy, Ostródy, Lamkowa, Ramsowa. Relacje z Nocy Biologów robiła TVP (dwie różne ekipy), Telewizja Olsztyn, Telewizja MM, TV Kortowo, Radio Olsztyn, Radio UWM FM, Radio Planeta FM, Radio Wnet, Olsztyn24, Gazeta Wyborcza, Gazeta Olsztyńska, Polska Agencja Prasowa, Wiadomości Uniwesyteckie, Wo24.pl, Wiadomości24.pl. Wszystkiego na razie nie odnotowaliśmy. Relacje pisane, dźwiękowe i filmowe systematycznie się ukazują. A jeszcze więcej zostanie w pamięci.

Trochę zdjęć z Nocy Biologów.

St.Cz.

Relacja TV Kortowo:

Epizod z dzikiem :

I jeszcze jedna relacja filmowa:

Bezcenni mieszkańcy wrzosowiska

2012-01-14T13:40:00.005+01:00

Zapewne większość z nas kiedyś czytała książkę, bądź oglądała jej ekranizację lub po prostu słyszała o tytule „Tajemniczy Ogród”. Bohaterka owej powieści wraz ze swoim najbliższym przyjacielem spędzała liczne godziny na pięknych i jakże rozległych wrzosowiskach. Cała akcja dzieje się w Anglii. Najobszerniejsze wrzosowiska są charakterystyczne dla atlantyckiej części Europy, czyli między innymi tegoż kraju. W Polsce nie możemy poszczycić się tak rozległymi i licznymi wrzosowiskami. Zostaje nam jedynie radość z faktu, iż takie formacje na terenie naszego kraju występują.

Na obszarze naszego państwa mamy 3 typy wrzosowisk: wrzosowiska bażynowe, wrzosowiska wilgotne oraz wrzosowiska suche. Główne komponenty tych wrzosowisk to kolejno: bażyna czarna (Empetrum nigrum), wrzosiec bagienny (Erica tetralix) oraz wrzos pospolity (Calluna vulgaris). Chciałabym skupić się na wrzosowiskach suchych, gdyż na nich przeprowadzane były badania. Istotny jest fakt, że wszystkie typy wrzosowisk, które występują w kraju należą do siedlisk objętych programem Natura 2000. Dlaczego postanowiłam skupić się akurat na wrzosowiskach suchych? Tylko ten typ wrzosowisk występuje w województwie warmińsko-mazurskim, zresztą jest to najliczniejszy typ ze wszystkich trzech.

Wrzosowisko jako formacja jest jeszcze słabo poznane i to zarówno pod względem florystycznym jak i faunistycznym. Przede wszystkim interesujące jest poznanie wrzosowisk jako siedliska chrząszczy epigeicznych. Wrzosowiska suche występują w prześwietlonym borze sosnowym, tak więc nikogo nie zdziwi fakt, że podczas badań odłowiono znaczne ilości gatunków pospolitych na terenach leśnych. W zasadzie można sobie zadać pytanie czy badanie wrzosowisk ma sens? Po co to robić? Jednakże pytanie to może powrócić w przypadku każdego innego podmiotu badawczego. Wrzosowiska są chlubą Irlandii czy Wielkiej Brytanii. W wymienionych krajach formacje te zostały poznane w sposób bardzo rzetelny. Dlaczego więc nie podjąć się sprawdzenia czy my również mamy tak cenne wrzosowiska. Obszerne badania tych formacji pozwoliłyby stwierdzić jaki jest stan faktyczny. Zanim jednak do takowych będzie można przystąpić trzeba koniecznie sprawdzić czy będzie to miało większy sens i zacząć od małych badań na terenie konkretnego regionu.

Ja pozwoliłam sobie na przeprowadzenie takich badań na wrzosowiskach suchych, które zlokalizowane były w okolicach miasta Olsztyn i Ostróda. Skupiłam się na chrząszczach epigeicznych. W Polsce nie ma w zasadzie żadnych publikacji na temat chrząszczy epigeicznych wrzosowisk. Zatem w pewien sposób będę pionierką w tej dziedzinie. Ktoś, kto zaczął już to czytać być może właśnie wpadł na pomysł by po słowie chrząszcze zakończyć tą lekturą, jednakże z uśmiechem na ustach mu to odradzam.

Drogi czytelniku/czytelniczko być może moja pisanina sprawi, że znajdziesz właśnie zwierzęta, które będą Cię pasjonowały do końca twoich dni. Do odławiania chrząszczy użyłam pułapek typu Barbera. Brzmi skomplikowanie lecz zapewniam, że wcale tak nie jest. Pułapkę Barbera stanowi pojemniczek, który zakopujemy w ziemi, następnie wlewamy do niego środek konserwujący czyli glikol. Jako pojemniczków użyłam dużych kubeczków po jogurtach. Jeden taki kubeczek posłużyć może nawet wielokrotnie. Całość pułapki maskujemy przed osobnikami rodzaju ludzkiego, które żądne wiedzy mogłyby zniszczyć nasze wspaniałe dzieło. Pułapki były stawiane od maja do września. Materiał z pułapek zbierany był raz w miesiącu. Łącznie postawiłam sześć pułapek: jedna pułapka na Międzylesiu koło Ostródy, trzy pułapki w okolicach Starego Dworu w Olsztynie oraz dwie w okolicach Leśniczówki Zazdrość za Olsztynem przy wyjeździe na Bartąg. Łącznie zebrałam materiał z 30 pułapek. Niewątpliwie dominantami zostały gatunki pospolite dla terenów leśnych czyli znany chociaż z widzenia nawet osobom nie związanym z entomologią: żuk leśny (Geotrupes stercorosus), szeliniak sosnowiec (Hylobius abietis), i kusak czerwonopokrywy (Staphylinus erythropterus).

Najciekawsze wydają się odłowione chrząszcze z rodziny kusakowatych (Staphylinidae), które niestety są bardzo niewielkich rozmiarów często jest to tylko kilka milimetrów. Aby oznaczyć te gatunki trzeba umieć wypreparować z nich aparat kopulacyjny (co przy takich rozmiarach nie jest sprawą łatwą), gdyż większości tylko wtedy możliwa jest ich identyfikacja do gatunku. Kusaki wciąż czekają na oznaczenie przez dr. Karola Komosińskiego, który niewątpliwie jest specjalistą od tej rodziny.

Na pewno jedno już wiem - małe jest piękne! Bez wątpienia perłą wrzosowisk mogą się okazać właśnie małe kusaczki, dzięki którym ktoś jeszcze podejmie się badania wrzosowisk. Cudze chwalicie swego nie znacie! Nasza entomofauna też jest piękna wystarczy tylko chcieć ją lepiej poznać!

Monika Jackiewicz (studentka biologii)

Badacze Antarktydy w kawiarence i na Nocy Biologów

2012-01-13T06:21:00.007+01:00

Dwóch naukowców z Katedry Mikrobiologii na Wydziale Biologii i Biotechnologii dr Dorota Górniak i prof. Aleksander Świątecki bierze udział w XXXVI Polskiej Wyprawie Antarktycznej. Będzie można ich spotkać dzisiaj w kawiarence naukowej ok. godz. 11.00-12.00, Naukowcy, którzy wyjeżdżają już w sobotę, spędzą antarktyczne lato w Polskiej Stacji Polarnej im. H. Arctowskiego, która zlokalizowana jest na Wyspie Króla Jerzego w Archipelagu Szetlandów Południowych, niedaleko Półwyspu Antarktycznego.

Uczeni są mikrobiologami i razem z zespołem specjalistów z innych dziedzin będą prowadzili badania, które polegać będą na badaniu siedlisk, w których występują mikroorganizmy polarne m.in. badany będzie lód z lodowców, strumienie lodowcowe, laguny morskie, do których spływają lodowce oraz środowisko morskie. Przy użyciu metod biologii molekularnej badany będzie skład i zróżnicowanie populacji mikroorganizmów a także ich aktywność życiowa oraz powiązania z innymi organizmami zasiedlającymi te ekstremalne środowiska. Prowadzone będą również poszukiwania mikroorganizmów, których cechy mogą być wykorzystane przez człowieka w procesach biotechnologicznych np. w produkcji lodów, proszków do prania, substancji chroniących przeciwko zamarzaniu i innych.

Jest to już kolejna wyprawa, w której pracownicy Wydziału Biologii i Biotechnologii biorą udział. Prace badawcze w Antarktyce prowadziła również prof. Irena Giełwanowska z Katedry Fizjologii i Biotechnologii Roślin oraz dr Paweł Loro z Katedry Botaniki.

D.G./S.C. (fot. archiwum Katedry Mikrobiologii)

Studenci zapraszają do bookcrossingu

2012-01-13T06:15:00.006+01:00

W czasie trwania Nocy Biologów studenci z Wydziału Biologii i Biotechnologii, w godzinach 11.00-22.00 zapraszają do przyrodniczej półki bookcrossingowej (więcej tu i tu). Trzynastego w piątek? Musi być coś niezwykłego.

Mózg w kawiarni i pod mikroskopem

2012-01-12T17:39:00.009+01:00

Prof. Anna Robak (na fot. wyżej) - biolog z wykształcenia, absolwentka macierzystej Uczelni, jest przykładem rozwijania zainteresowań biologicznych od liceum ogólnokształcącego (profil biologiczno-chemiczny LO w Kętrzynie), poprzez szkolne koła zainteresowań i koła naukowe podczas studiów, do obecnie zajmowanego stanowiska profesora UWM, od kilku lat pełni funkcję kierownika Katedry Anatomii Porównawczej.

Od czasów studenckich specjalizuje się w neuroanatomi ssaków. Po objęciu Katedry Anatomii Porównawczej rozszerzyła tematykę badań i wzbogaciła metodykę o nowe techniki immunodetekcji. Zorganizowała pracownię immunohistochemiczną oraz nowoczesną multimedialno-mikroskopową salę dydaktyczno-wykładową, w której adiunkci Katedry realizują zajęcia z przedmiotów obowiązkowych (m.in. Anatomia człowieka, Histologia zwierząt, Mikroskopia fluorescencyjna, Pracownia immunohistochemii, Pracownia histologiczna) i licznych przedmiotów do wyboru, z których najczęściej były i/lub są wybierane: Patologia wybranych narządów, Pracownia neuroanatomii, Mózg a zachowanie, Neurobiologiczne podstawy rozwoju człowieka, Praktikum neurohistologiczne, Histologia narządów, Morfologia porównawcza ssaków.

Z myślą o przyszłych studentach Katedra rozszerza ofertę i modyfikuje obecne przedmioty fakultatywne, dostosowując do nowo uruchamianych kierunków studiów, m.in. Biologia medyczna.

Absolwenci Katedry podejmują prace w laboratoriach, szkołach lub decydują się na kontynuowanie nauki na studiach doktoranckich (studia III stopnia). Prace magisterskie wykonywane w Katedrze rozwijają zainteresowania studentów budową funkcjonalną mózgowia, poznawaniem położenia całych grup komórek nerwowych (jąder i ośrodków nerwowych) w mózgowiu ssaków laboratoryjnych i zwierząt hodowlanych, wykrywaniem substancji charakterystycznych dla komórek nerwowych (neuroprzekaźniki i neuromodulatory) tworzących określone jądra nerwowe mózgowia.

W kawiarence naukowej, w godz. 17.30 - 18.00, w czasie Nocy Biologów, prof. Anna Robak i doktoranci z Katedry Anatomii Porównawczej, dr Małgorzata Kolenkiewicz (obecnie asystentka na Wydz. Nauk Medycznych, specjalista od neurogenezy i hipokampa) oraz mgr Witold Żakowski – obecny doktorant, kontynuujący badania nad strukturami pamięci w rozwoju prenatalnym, opowiedzą więcej na temat własnych wyborów tzw. kariery naukowej i na temat mózgu - narządu do tego celu stworzonego. Opowiedzą o neuroplastyczności morfologicznej, neurofizjologicznej i neurochemicznej w rozwoju osobniczym ssaków (zwierząt modelowych i człowieka). Podzielą się też informacjami z zakresu nowych odkryć neurobiologicznych w odpowiedzi na pytanie: kiedy mózg pracuje inaczej i dlaczego? Jak należy rozumieć potencjał rozwojowy i adaptacyjny struktur mózgowych, zwłaszcza w okresach ich szczególnej wrażliwości podczas rozwoju osobniczego? Do czego jest potrzebny hipokamp? Jak wykryć białka wiążące wapń w komórkach nerwowych? Jak pobrać materiał do różnych technik biologii molekularnej?

(Fot. J. Pająk i KAP), powyżej świecące komórki, mikrofotografia mózgowia (przekrój strzałkowy mózgowia z E27)

AR/SC

Olsztyńska Noc Biologów w radiu, telewizji i prasie

2012-01-12T15:35:00.007+01:00

Na Nocy Biologów gościć będziemy co najmniej cztery stacje Radiowe. Radio Olsztyn nadawać będzie z Wydziału Biologii i Biotechnologii wg następujacego harmonogramu:
10:05 Przywitanie z Centrum Biologii - Dziekan prof. Tadeusz Kamiński
10:25 NOC BIOLOGÓW - prof. Stanisław Czachorowski
10:35 Tajemnice LDM, do czego służą badania na poziomie molekularnym? - dr Anna Nynca
10:45 Czy mózg ma płeć? - Dr Krystyna Bogus-Nowakowska, dr Maciej Równiak
11:10 Świat roślin owadożernych, czy takie rośliny żyją w Polsce? - prof. Tadeusz Korniak, mgr Justyna Święczkowska, mgr Katarzyna Wąsowicz
11:20 O studiach na Wydziale Biologii i Biotechnologii - prof. Anita Franczak
11:30 Biochemia w kuchni, tajemniczy świat zapachów od kuchni - dr Stanisław Krawczuk, dr Bartosz Nitkiewicz,
11:40 Co robi naukowiec na Antarktydzie? - prof. Irena Giełwanowska, dr Paweł Loro
11:50 Mikroorganizmy są wśród nas - dr Elżbieta Ejdys, dr Sylwia Lew
12:25 Groźne i mniej groźne grzyby – czy należy bać się chorób grzybowych? - prof. Maria Dynowska
12:35 Co to znaczy zarządzanie zasobami przyrody? - dr Jacek Nowakowski
12:45 Fizjologia człowieka na wesoło - dr Iwona Bogacka
13:30 Czy zima jest groźna dla roślin, hodowle roślin in vitro – aspekt praktyczny - prof. Lesław Lahuta, dr Dariusz Michalczyk
13:40 Z czego i po co robi się kremy? - dr Aldona Fenyk, dr Anna Źróbek-Sokolnik
13:50 Pożegnanie z Centrum Biologii - prof. Czesław Hołdyński

Radio UWM FM ze studia, umiejscowionego w hallu Collegium Biologiae, będzie na żywo relacjonowało w godzinach 13.00-18.00. W czasie wykładów i pokazów towarzyszyć będzie nam również Radio Planeta FM oraz Radio Wnet.

Biologicznymi eksperymentami w laboratoriach zainteresowała się także telewizja TVP3. Swoją obecność zapowiedzieli również dzienikarze z serwisu "Nauka w Polsce" P.A.P. Zapewne niecodzienna Noc Biologów zwabi i innych dziennikarzy z lokalnych i regionalnych śródków upowszechniania informacji (i wiedzy). Będziemy więc podsłuchiwani, podglądami i opisywani - czyli raz odwrócą się role: naukowcy na codzień podglądają swoimi wyrafinowanymi przyrządami obiekty żywe, a teraz sami będą podpatrywani w pracy.

s.c.

Ekologia i ewolucja, czyli o czym warto rozmawiać

2012-01-12T13:17:00.003+01:00

Prof. dr hab. Eugeniusz Biesiadka jest ekologiem i hydrobiologiem, zajmującym się ponadto problematyką ewolucyjną. W czasie Nocy Biologów o godz. 14.00 wygłosi wykład pt. "Dziedzictwo przyrodnicze Warmii i Mazur". Po wykładzie jeszcze przez godzinę będzie z nim można podyskutować w kawiarence naukowej. Prof. E. Biesiadka proponuje następujące dwa tematy do kameralnych rozmów przy kawie lub herbacie:

O czym warto rozmawiać? (1)
Współczesna ekologia stoi wobec nowych wyzwań wynikających głównie z postępującego w szybkim tempie spadku różnorodności biologicznej, która jest wartością bardzo istotną dla bytu całej ludzkości i społeczności lokalnych. Pilnym zadaniem jest zatem przeciwdziałanie temu procesowi. Społeczność naukowa nie może być tylko biernym obserwatorem cząstkowych procesów dziejących się w przyrodzie. W skalo lokalnej (Warmii i Mazur) konieczne jest miedzy innymi:
• oszacowanie różnorodności biologicznej, jej struktury ilościowej i rozmieszczenia przestrzennego,
• opracowanie planów zarządzania przyrodą w skali całego regionu oraz obszarów o zróżnicowanej cenności przyrodniczej,
• wyszacowanie wartości usług ekosystemowych świadczonych przez przyrodę regionu na rzecz kraju i Europy.
Wymaga to stworzenia interdyscyplinarnego programu badań i rozwoju wspartego przez władze regionu i fundusze regionalne. Wymaga to także przygotowania nowych kadr przygotowanych merytorycznie do nowoczesnego zarządzania przyrodą. W tym właśnie kierunku zmierza inicjatywa Wydziału Biologii i Biotechnologii UWM.

O czym warto rozmawiać? (2)
Procesy ewolucyjne wydają się czymś bardzo abstrakcyjnym i niemal niedostrzegalnym dla normalnego obserwatora zjawisk przyrodniczych, tymczasem widzimy je dość powszechnie. Jeżeli dziki wchodzą do miast, to dzieje się tak dlatego, że część populacji uzyskała nowe przystosowania. Jest to tylko jeden z wielu przykładów ogólniejszego procesu sunurbizacji i jeszcze bardziej ogólnego procesu „zbliżania się gatunków dzikich do człowieka. Takie przykłady jak kruk, żuraw, kormoran, czapla, bóbr i wiele innych pokazują, jak uzyskanie nowych przystosowań przyczyniają się do wzrostu liczebności i powszechności występowania gatunków dawniej zagrożonych i bardzo nielicznych.
Procesy ewolucyjne to oczywiście głównie powstawanie nowych gatunków. Obserwujemy te procesy także w lokalnej skali regionu i potrafimy wskazać ich mechanizmy.

(fot. J. Pająk)

Pluskwiaki pływające grzbietem do dołu, nie tylko w Noc Biologów

2012-01-12T11:11:00.005+01:00

Dr Alicja Kurzątkowska jest pracownikiem Katedry Ekologii i Ochrony Środowiska. Obiektem jej badań naukowych są owady wodne z rzędu pluskwiaków różnoskrzydłych (Heteroptera). Z dr Alicją Kurzątkowska można będzie spotkać się w kawiarence naukowej o godz. 13.00, w czasie Nocy Biologów i podyskutować nie tylko o pluskwiakach wodnych i monitoringu środowiska w mieście.

W związku z tym, że nasze miasto ma bardzo zróżnicowaną i rozbudowaną sieć hydrograficzną (jeziora, rzeki, drobne oczka wodne), jest oczywiste, że możemy plukswiaki wodne spotkać za każdym razem, po przysłowiowym „wyjściu z domu”. Zapewne niejednokrotnie dane nam było podziwiać niesamowite kształty płoszczycy, czy topielicy, których przednie odnóża, podobnie jak u modliszki, przekształcone są w groźny, scyzorykowaty narząd chwytny. Niemal każdy widział grzbietopławki (pływające „grzbietem” do dołu) podwieszone pod błonką powierzchniową wody i czyhające na zdobycz, a każda próba wzięcia ich do ręki zakończyła się zwykle bolesnym ukłuciem. Inna polska nazwa – „pluskolec”, czy bardziej tradycyjna – „pszczoła wodna”, znajduje więc w pełni uzasadnienie. Powszechnie znane i często spotykane są także ślizgające się po powierzchni wody nartniki. Generalnie pluskwiaki wodne charakteryzują się dużą rozmaitością kształtów, co wynika z przystosowania do różnych środowisk wodnych i różnego trybu życia.

Pluskwiaki nawodne (Gerromorpha) ślizgają się, biegają lub wolno łażą po powierzchni wody i strefie przybrzeżnej zbiorników i morfologicznie najbardziej przypominają pluskwiaki lądowe. Pluskwiaki żyjące w wodzie (Nepomorpha) znakomicie pływają (mają wtedy opływowy kształt ciała i wiosłowate odnóża), albo tylko łażą po powierzchni dna (wtedy są przeważnie spłaszczone grzbieto-brzusznie) lub roślinach wodnych.

Do niedawna pluskwiaki wodne uchodziły za grupę o słabych walorach wskaźnikowych. Najnowsze badania wykazały, że są dobrym i czułym wskaźnikiem zarówno kondycji ekologicznej jezior jak i typologii zbiorników wodnych. Wśród pluskwiaków wodnych jedynie rodzina wioślaków (za wyjątkiem podrodziny Cymatinae) obejmuje gatunki detrytusożerne i roślinożerne. Pozostałe gatunki są drapieżnikami. Do oceny trofii zbiorników (stopnia ich żyzności, zasobności w biogeny) mogą służyć same wioślaki albo też cała grupa Nepomorpha. W bioindykacji największe znaczenie przypisuje się trzem „najmniejszym” gatunkom wioślaków (długość ciała ok. 2 mm), zamieszkującym wyłącznie czyste i bardzo czyste jeziora: Micronecta poweri, M. griseola i M. minutissima. Badania wykazały, że wraz ze wzrostem trofii spada generalnie liczba gatunków pluskwiaków, wzrasta udział „większych” gatunków detrytusożernych wioślaków w stosunku do pozostałych drapieżnych Nepomorpha, jak również spada udział drapieżnych Cymatinae w całej rodzinie wioślaków.

AK/SC (fot. S.Czachorowski)

Jak biochemicy życie poznają

2012-01-11T21:06:00.005+01:00

Pracownicy Katedry Biochemii na Noc Biologów przygotowali kilka pokazów, m.in. "tajemniczy świat zapachu", "Biochemia w kuchni", "Magia kolorów" (zobacz więcej). Jest to popularyzatoskie spojrzenie na biochemię. A co na codzień robią ci naukowcy i na jakich przyrządach badawczych pracują?

W dwóch pracowniach biochemii pasożytów zespołu prof. Żółtowskiej prowadzone są badania w zakresie:
• biochemia i fizjologia nicieni z nadrodziny Ascaridoidea - pasożytów człowieka, ptaków i ryb,
• biochemiczne następstwa warrozy u pszczoły miodnej Apis mellifera,
• metabolizm Varroa destructor ektopasożyta pszczoły miodnej.
Aparatura, którą na codzień wykorzystują: aparat do elektroforezy, czytnik do testu ELISA, komora do izolowania kwasów nukleinowych, termocyklery do przeprowadzania reakcji PCR, RT-PCR oraz Real Time PCR (przy współpracy z Ośrodkiem Naukowo-Dydaktycznym „Laboratorium Diagnostyki Molekularnej), aparat HPLC izokratyczny do analizy węglowodanów, z detektorem refraktometrycznym.

W pracownie Zespołu Biochemii Medycznej, którego kierownik jest prof. Elżbieta Kostyra, realizowana jest następująca tematyka badawcza:
• Badania nad mechanizmami alergii pokarmowej, ze szczególnym uwzględnieniem alergii u dzieci z wykorzystaniem metod chromatograficznych i immunometrycznych oraz technik in vitro
• Badania właściwości biologicznych peptydów i białek z wykorzystaniem wybranych technik hodowli komórkowych in vitro (linie komórkowe ustalone: Caco-2, THP-1, HepG2 oraz hodowle pierwotne:komórki jednojądrzaste izolowane z krwi obwodowej człowieka)
• Określenie wpływu peptydów opioidowych i biologicznie czynnych oraz potencjalnie alergennych białek na metabolizm komórkowy oraz ekspresję genów (testy proliferacji, cytotoksyczności, transportu biomolekuł przez barierę jelitową z wykorzystaniem modeli komórkowych, technika real-time PCR)
• Określenie właściwości wydzielniczych i sekrecyjnych komórek z wykorzystaniem metod immunometrycznych i chromatograficznych (ELISA, cytometria przepływowa, HPLC, MS i inne).

Aparatura wykorzystywana: Aparaty do elektroforezy: białkowej, peptydowej oraz agarozowej, aparat do western blottingu półsuchego, system do testu immunometrycznego ELISA: inkubator mikropłytek, elektroniczna pipeta wielokanałowa, czytnik do mikropłytek, system do chromatografii powinowactwa, system do metody SPE (ekstrakcji do fazy stałej). W pracownia in vitro znajdują się: inkubator CO2, komora laminarna, zautomatyzowany licznik komórek (Scepter), mikroskop optyczny. W pracowni instrumentalnej są: systemy HPLC i UFLC z detekcją diodową do analizy w przepływie izokratycznym i gradientowym.

Pracownia zespołu prof. Stanisława Weidnera i prof. Kazimierza Zalewskiego zajmuje się różnorodnymi badaniami.
Tematyka badawcza (prof. Stanisław Weidner):
• poznanie mechanizmów adaptacyjnej odpowiedzi roślin na warunki stresowe oraz określenie roli wtórnych metabolitów (np. fenylopropanoidów) w tych reakcjach,
• rola cytoszkieletu w syntezie białek,
• mechanizmy regulujące stabilność mRNA u roślin,
• proteomiczna analiza odpowiedzi komórkowych na stresy,
• fizjologiczno-biochemiczne mechanizmy spoczynku występujące w nasionach
Tematyka badawcza (prof. Kazimierz Zalewski):
• fizjologia i biochemia nasion (akceptory hormonów roślinnych)
• ocena stanu środowiska przyrodniczego w oparciu o badania ksenobiotyków występujących w organizmach zwierząt wolno żyjących: PCB (polichlorowane bifenole), metale ciężkie (chrom, rtęć, cynk), związki perfluorowane, dioksyny.

Aparatura wykorzystywana do powyższych badań naukowych: aparat do izoelektroogniskowania Ettan IPGPhor 3, zestaw do „drugiego kierunku” Ettan DALT six, aparaty do elektroforezy Mini Protean, Bio-Rad, aparat do western blottingu, Bio-Rad, MS (przy współpracy z Ośrodkiem Naukowo-Dydaktycznym „Laboratorium Diagnostyki Molekularnej), spektrofotometr i nanodrop, system do analizy żeli po elektroforezie 2D: skaner (ImageScanner III) i oprogramowanie ImageMaster 2D Platinum 6.0.

(fot. J. Pająk)

Olsztyńskie badania Antarktydy

2012-01-11T15:18:00.008+01:00

Ponieważ naukowcy z UMW dotrą na stację badawczą na Atarktydzie dopiero ok. 15 stycznia br., zaplanowana telekonferencja nie odbędzie się w Noc Biologów (zrealizujemy ją później). Będzie jednak można spotkać w czasie Nocy Biologów innych polarników, którzy byli z badaniami na antypodach wcześniej. W programie jest wykład pt. "Rośliny polarne" w godzinach 13.30-14.00 i 14.15-14.45, który przygotowały: mgr Marta Pastorczyk i mgr Wioletta Kellmann-Sopyła.

Dodatkowo wywiad z prof. IrenąGiełwanowską (na zdjęciu wyżej, fot. S. Czachorowski) i dr Pawłem Loro pt. "Co robi naukowiec na Antarktydzie?" Radio Olsztyn wyemituje ok. godz. 11.40, prosto ze studia w budynku Wydziału Biologii i Biotechnologii.
A niżej przykłady badań, jakie nasi naukowcy realizowali do tej pory na stacji antarktycznej:

St.Cz.

Wykład o dinozaurach - zmiana godziny

2012-01-11T13:05:00.003+01:00

Wykład pt. "Dinozaury- niezwykła podróż do prehistorycznego świata" (Noc Biologów 13 stycznia) rozpocznie się o godz. 13.00 a nie jak wcześniej planowano o 12.30.

Dinozaury to niezwykłe gady, które panowały na Ziemi nieprzerwanie przez około 160 milionów. Pojawiły się w późnym triasie i szybko stały się najpotężniejszymi stworzeniami jakie kiedykolwiek chodziły po naszej planecie. Swoją nazwę zawdzięczają dwóm greckim słowom, które w pełni ukazują ich naturę "deinos"- straszny i "sauros"- jaszczur. Do dziś fascynują nas ze względu na swoje wymiary (największy Sejsmozaur miał ponad 50 m i ważył ponad 113 ton), drapieżne zachowania (Tyranozaur rex), czy długość życia (niektóre mogły żyć nawet 100 lat). Codziennie tysiące ludzi na świecie zafascynowanych dinozaurami próbuję się dowiedzieć o nich czegoś nowego. Dołącz do nich i poznaj świat gigantycznych gadów sprzed milionów lat.

Żaneta Adamiak-Brud

Natura - Przyroda Warmii i Mazur

2012-01-11T06:05:00.003+01:00

Wydawnictwo Mantis obiecało wzbogacić naszą przyrodniczą półkę bookcrossingową o aktualne i archiwalne numery kwartalnika "Natura - Przyroda Warmii i Mazur". W czasopiśmie tym teksty i zdjęcia o przyrodzie naszego regionu: roślinach, zwierzętach, grzybach i ekosystemach publikują także pracownicy, studenci i absolwenci naszego wydziału.

st.cz.

Przyrodnicza półka bookcrossingowa na Noc Biologów się rozrasta

2012-01-11T05:56:00.005+01:00

Nasza przyrodnicza półka bookcrossingowa powoli się rozrasta - przybuwają kolejne pozycje. Zaistnieje na jeden dzień w hallu Collegium Biologiae od 11.00 do 22.00 w czasie Nocy Biologów.

Rośliny owadożerne

2012-01-10T17:32:00.003+01:00

Dlaczego rośliny zjadają owady? Tego będzie można się dowiedzieć w czasie Nocy Biologów, 13. stycznia na Wydziale Biologii i Biotechnologii UWM. Pokaz żywych roślin owadożernych przygotowali: prof. dr hab. Tadeusz Korniak, dr Anna Źróbek-Sokolnik, dr Piotr Dynowski. Kolejne edycje rozpoczną się w godzinach: 12.00, 15.00, 18.00, 20.30.

Noc Biologów w programie "Kawa czy herbata"

2012-01-10T15:24:00.005+01:00

Ostatnie przygotowania do Nocy Biologów w pełnym toku. Trzeba nawet do pracy przyjść po piątej rano. A to za sprawą programu telewizyjnego, emitowanego na żywo.
Zobacz wideo z programu "Kawa czy herbata".

Fizjologia człowieka na wesoło

2012-01-10T13:32:00.003+01:00

Katedra Fizjologii Zwierząt przygotowała sporo ciekawych doświadczeń na NOc Biologów. Bede to eksperymenty wyjaśniające m.in. funkcjonowanie zmysłów, układu nerwowego, ruchowego oraz sercowo-naczyniowego. Czy te oczy mogą kłamać? – iluzje optyczne. Czy wiesz co jesz ? – smaki. Sprawdź czy potrafisz? - możliwości ciała. Co za emocje? – czyli jak na nasze ciało wpływają gry komputerowe? Świecący wulkan. Zwariowane mleko. Skaczące jajko. Flubber - jak go zrobić? Fizjologie na wesoło pokazywac eksperymentalnie bedą: dr inż. Iwona Bogacka, mgr Katarzyna Chojnowska, mgr Aleksandra Zamojska, mgr Joanna Jazowska, mgr Justyna Kołakowska, mgr Agnieszka Kołomycka, mgr Kamil Dobrzyń, mgr Patrycja Młotkowska. Pokazy rozpoczynaja się o godzinach: 11.00, 13.00, 15.00, 17.00 - rezerwacja telefoniczna 89 523-49-23 (wstęp i udział bezpłatny).

Dziki w Olsztynie i... Noc Biologów w piątek 13.

2012-01-09T20:06:00.007+01:00

W czasie Nocy Biologów olsztyńscy naukowcy z Wydziału Biologii i Biotechnologii UWM chcą pokazać jak może wyglądać zarządzanie zasobami przyrody w mieście. Nauka jest między innymi po to, żeby rozwiązywać ludzkie problemy. Biolodzy rozwiązują je w zakresie nauk przyrodniczych. O 19.00 zaplanowany jest wykład pt. „Dzik w Olsztynie – jak skutecznie zarządzać zasobami przyrody w mieście” (dr hab. Stanisław Czachorowski prof. UWM) a o 19.30 dyskusja panelowa, którą poprowadzi prof. dr hab. Czesław Hołdyński. Natomiast o ok. 20.00 przewidziane jest pieczenie dzika i konsumpcja – jako wstęp do dyskusji o rozwoju zrównoważonym i regionalnej oraz historycznej sztuce kulinarnej. Żeby żyć – trzeba jeść. Tę funkcję życiową inaczej realizują bakterie, inaczej grzyby, inaczej rośliny, inaczej zwierzęta roślinożerne a inaczej drapieżniki. Jeszcze inaczej gatunki wszystkożerne - a do takich zaliczyć można również dzika i... człowieka.

* * *

Dziki w Olsztynie pojawiły się kilka lat temu. Ale to zjawisko już wcześniej obserwowano w innych miastach europejskich. Najpierw dziki w Olsztynie były atrakcją, potem stały się coraz bardziej kłopotliwym problemem. W 2007 roku agresywny dzik zabił psa pilnującego posesji na ul. Towarowej i najpewniej broniącego własnej miski z jedzeniem. Ludzie się boją, próbują odgradzać płotami własne podwórka. Prawie jak w średniowieczu murem czy wysokim płotem odgrodzić się od dzikich zwierząt i leśnych bandytów.

Skąd ten problem z dzikimi zwierzętami w miastach? Wyjaśnieniem jest proces zwany synurbizacją, czyli ewolucyjne przystosowywanie się roślin i zwierząt do warunków miejskich. Miasto jako siedlisko jest stosunkowo nowym ekosystemem. To tu możemy obserwować jak zachodzą procesy ewolucji na poziomie populacyjnym, gatunkowym i ekosystemowym. Ewolucja zachodząca szybko i na naszych oczach! Dla naukowców-ekologów miasta są znakomitym poligonem doświadczalnym. Ale dla władz miejskich osiedlające się w miastach dzikie gatunki stają się problemem.

Zmienia się sposób użytkowania terenów rolnych i leśnych oraz nasz sposób funkcjonowania w przyrodzie. Jesteśmy społeczeństwem sytym i najedzonym a jednocześnie oderwanym od pierwotnej przyrody, a więc nie zjadamy wszystkie go „przypełźnie” w zasięg uzbrojonej ręki czy łuku. Po drugie, dzięki różnorodnym i skutecznym działaniom w zakresie ochrony przyrody, niektóre gatunki udało się wyprowadzić z zagrożenia i są obecnie liczne (teraz nasze wysiłki powinniśmy skupić na innych). Pośród dużej zwierzyny łownej dość dobrze radzą sobie dziki i sarny. Są liczne w lasach i na polach. I nic dziwnego, że próbują kolonizować nowe tereny i nowe obszary. Podobnie jak lisy, których jest już dużo w Olsztynie.

Skoro ludzie już nie polują (lub nie kłusują) na zwierzęta, te ostatnie nie muszą się bać dwunożnych istot jak to było przez wieki. Zwierzęta systematycznie stają się śmielsze i osiedlają się obok nas, dodatkowo zwabione bogatą choć specyficzną bazą pokarmową.

Na początku dziki były wielką atrakcją turystyczną i ciekawostką przyrodniczą. Bo to las przyszedł do nas i mogliśmy obserwować niegdyś rzadkie zwierzęta przez okna naszych domów. Ale potem pojawiły się problemy z bezpieczeństwem. Ludzie ze swej natury lubią przyrodę i potrzebują z nią kontaktu. To tkwi w nas głęboko. Jak jednak rozwiązać konflikt różnych interesów: bezpieczeństwa i kontaktu z przyrodą? Dlaczego odławianie i wywożenie gdzieś indziej nie jest skuteczne? Bo wracają lub inne wchodzą w pustkę ekologiczną, bo jest łatwa baza pokarmowa: śmietniki i dokarmianie żywnością na trawnikach.

Oczywiście dziki nie są jednymy problemem ze zwierzętami w Olsztynie. Innym przykładem może być kwestia psich odchodów, zalegających na trawnikach, łącznie z pasożytami pojawiajacymi się w piaskownikach i placach zabaw. Człowiek musi umiejętnie zarządzać zasobami przyrody nawet i w mieście. A zwłaszcza w mieście, bo tu żyje większość ludzi. Poznać ten ekosystem, zrozumieć funkcjonowanie i sensownie przełożyć na działania. To zadania dla naukowców.

Rozwiązaniem w Olsztynie mogłyby być specjalne punkty widokowe do obserwacji i wydzielone miejsca do karmienia dużych zwierząt, z dala od piaskownic i osiedli. Ponadto stosowne karmniki dla ptaków (ale niedostępne dla dzików), kosze do recyklingu na biomasę (w tym zbiórka żywności dla zwierząt), punkt dokarmiania dla dużych zwierząt, np. w Lesie Miejskim. Konieczne są także parki i skwery do wygodnego i bliskiego od domu obserwowania przyrody. I w końcu regulacja nadmiaru populacji, aby zrobić miejsce w przyrodzie dla innych, zagrożonych gatunków.

Współpraca władz miasta i naukowców jest możliwa i może być owocnym rozwiązaniem tego trudnego, dziczego problemu.
To tylko część tez, jakie poruszę na swoim wykładzie. Zapraszam nie tylko do wysłuchania, ale i dyskusji.

Stanisław Czachorowski

Przyrodniczy bookcrossing czyli podaruj książkę studentowi lub wiejskiej bibliotece

2012-01-09T13:10:00.007+01:00

Samorząd Studencki włączył się w organizaję olsztyńskiej Nocy Biologów. Jednym z ich działań jest "Przyrodniczy bookcrossing w Noc Biologów".

Podziel się książką przyrodniczą lub podręcznikiem akademickim z zakresu nauk przyrodniczych. Wspomóż studentów i wiejskie biblioteki. Studenci Wydziału Biologii i Biotechnologii UWM w Olsztynie już wielokrotnie organizowali akcje dla środowiska przyrodniczego, zbierając śmieci w lesie, zbierając zużyty sprzęt elektryczny (elektrośmieci), aby nie trafiły do lasu i nad jezioro. Teraz jest okazja wspomóc studentów. Ale nie tylko studentów.

Bookcrosssing to uwalnianie książek, dzielenie się wiedzą. Jeśli masz książkę, którą przeczytałeś i zajmuje Ci miejsce na półce, przynieś na naszą półkę bookcrossingową na Wydziale Biologii i Biotechnologii (tego jednego dnia i nocy). Może znajdziesz i coś dla siebie? Wymień się książką przyrodniczą z innymi pasjonatami życia na Ziemi oraz eksperymentów biologicznych czy biotechnologicznych.

Czekamy na typowe podręczniki akademickie z myślą o studentach jak i na czasopisma popularnonaukowe oraz książki przyrodnicze z myślą o wszystkich innych, zainteresowanych biologią, biotechnologią i przyrodą w szerokim sensie, w wieku od lat kilku do kilkudziesięciu. Dzielmy się wiedzą na różne sposoby w olsztyńską Noc Biologów 13 stycznia 2012 r., w godz. 11.00-22.00.

Na zdjęciu wyżej przykład książek, które już podarował prof. dr hab. Ryszard Górecki, pracownik Wydziału a jednocześniej wiceprezes Polskiej Akademii Nauku i senator RP. "Fotobiografia Marii Skłodowskiej-Curie" dostępna będzie w trzech egzemplarzach w czasie Nocy Biologów. Inni pracownicy Wydziału Biologii i Biotechnologi również przygotowują swoje książki do "uwolnienia". Przyjdź po nie. Będzie miło, jak przyniesiesz coś "na wymianę". W czasie Nocy Biologów dużo będzie się działo...

Wszystkie książki i czasopisma, które zostaną przyniesione a nie przygarnięte przez studentów i odwiedzających, zostaną przekazane do wybranej wiejskiej biblioteki w naszym regionie.

Bookcrossing to praktycznie pokazanie czym jest ekorozwój (rozwój zrównoważony). O ekorozwoju studenci uczą się na wykładach, ale i szukają prostych i praktycznych wdrożeń idei w czyn. Tym razem w Noc Biologów chcemy się dzielić wiedzą także i tą zapisaną na kartkach papieru. Jako uzupełnienie dzielenia się wiedzą w postaci otwartych wykładów, pokazów, eksperymentów, wystaw i wycieczek.

Przeczytałeś czasopismo popularnonaukowe? Podaj dalej. Uwolnij wiedzę o świecie, o życiu. To będzie jednorazowe nocne czytanie i uwalnianie książek. Książki zbliżają do siebie ludzi.

St.Cz.

Fascynujący świat iglaków na fotografii

2012-01-08T10:49:00.010+01:00

Fascynujący świat iglaków na fotografii dr Krystyny Kuszewskiej obejrzeć będzie można w czasie Nocy Biologów (13 stycznia, piątek) w Collegium Biologiae. Wybrane przykładowe obazy wyżej: kwiat żeński sosny, Larix decidua, Pinus sylvestris, Thuja, Taxus baccata.

Grzybowi wrogowie roślin - wystawa w czasie Nocy Biologów

2012-01-08T10:36:00.005+01:00

Na zdjęciach wyżej: Monilia linhartiana na Padus serotina (fot. E. Sucharzewska).

Podczas Nocy Biologów w Katedrze Mikologii będzie można obejrzeć symptomy różnych chorób roślin powodowanych przez grzyby. Grzyby to największa grupa chorobotwórcza dla tych „tlenodajnych” organizmów, która sprawia, że na łodygach, liściach czy owocach pojawiają się plamy, zgnilizny, nekrozy czy więdnięcia. Objawy te - bardzo ważne przy wstępnej identyfikacji „sprawcy”- łatwo jest dostrzec nieuzbrojonym okiem. Natomiast to, co powoduje chorobę - czyli właśnie ten „sprawca” - bardzo często jest tak mikroskopijnej wielkości, że aby go „wyśledzić”, potrzebny jest specjalistyczny sprzęt. A od wyśledzenia do postawienia prawidłowej diagnozy (która pozwoli zastosować odpowiednie środki ochrony roślin) jest już tylko krok.

Uczestnicy Nocy Biologów będą mogli wykonać preparaty i przeprowadzić obserwacje mikroskopowe. Przekonacie się, że pomimo swoich agresywnych uzdolnień to organizmy niezwykle piękne!

Ewa Sucharzewska

Kochajcie wróbelka, dziewczęta, bo wróbel domowy jest w grupie gatunków zagrożonych

2012-01-07T11:38:00.003+01:00

"Wróbelek jest mała ptaszyna,
wróbelek istotka niewielka,
on brzydką stonogę pochłania,
lecz nikt nie popiera wróbelka.
Więc wołam: Czyż nikt nie pamięta,
że wróbelek jest druh nasz szczery?!
Kochajcie wróbelka, dziewczęta,
kochajcie, do jasnej cholery!"

Konstanty Ildefons Gałczyński

Nawiązując do wiersza Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego możemy zauważyć, jak małą uwagę przywiązujemy do obecności wróbla w naszym sąsiedztwie, która powoli zaczyna się przeradzać w nieobecność. Wróbel to chyba najbardziej rozpoznawalny gatunek ptaka naszego kontynentu, i nie tylko. Dla wielu jest niepodważalnym symbolem ptasiej pospolitości, Jeśli tylko mamy szeroko otwarte oczy, a w naszych uszach nie ma tłumiących wszelkich dźwięków z otoczenia słuchawek, to mamy niemal pewność, że każde nasze wyjście z domu skończy się spotkaniem z wróblem. Cóż można powiedzieć o wróblu, czego by jeszcze ludzie nie wiedzieli? Niewiele. Wróbel jest bowiem towarzyszem człowieka, bez względu na to, gdzie się znajdujemy - czy to w zasypanym śniegiem Olsztynie czy w słonecznym Buenos Aires.

Zanim rozwinę problem zmniejszania się populacji wróbla domowego, chciałbym przedstawić jego krótką charakterystykę. Jest to ptak, który bez trudu zmieści się w zwiniętej w garść dłoni. Jego długość wynosi około 16 cm, a rozpiętość skrzydeł dochodzi do 25 cm. Masa ciała to około 30 g. Najczęściej pod pojęciem wróbel kryje się dowolny ptak, który jest mniejszy od szpaka, a dodatkową cechą jest to, że jest szary. Jednak wbrew obiegowym opiniom wróbel nie jest nijaki i szary. Samiec ma na grzbiecie i skrzydłach czarne, ciemnobrązowe i rdzawe pręgi. Poza tym widoczne są również: biały pasek na skrzydłach, beżowy lub popielaty brzuch, czarne podgardle i szara czapeczka na głowie. Samica, jak w przypadku większości ptaków jest skromniej ubarwiona. Ciało tego ptaka jest krępe, głowa dość duża w stosunku do całego ciała. Posiada krótki, stożkowaty dziób, który służy mu do rozłupywania nasion i ziaren zbóż, które są jego głównym pożywieniem. Wróbel jest ptakiem osiadłym. Jego wędrówki związane z poszukiwaniem pożywienia rzadko przekraczają odległość 2 km. Lata często przysiadając. Pokonuje w ten sposób niewielki dystans. Po ziemi porusza się charakterystycznymi skokami. Poza sezonem lęgowym występuje w dużych, głośnych stadach, liczących nawet po kilkaset osobników. Jest stałym towarzyszem człowieka, do tego stopnia, że rzadko spotyka się lęgi poza ludzkimi siedliskami. Choć wciąż popularny, nie jest wcale najliczniejszym z polskich ptaków.
W sąsiedztwie wróbla domowego często można również spotkać mazurka, który jest na pierwszy rzut oka bardzo do niego podobny. Podstawową różnicą między nimi jest różnica siedliskowa, bowiem wróbel jest bardziej miejski a mazurek wiejski. Mazurek wręcz przywykł do wsi drewnianej, gdzie zakłada gniazda w drewnianych budynkach lub ich drewnianych częściach wybierając także do gniazdowania budki lęgowe, gniazda innych ptaków (bociany) lub rzadziej dziuple. Wróbel preferując tereny miejskie gniazduje podobnie, ale nie unika przy tym budynków całkowicie betonowych, szklanych czy innych sztucznych konstrukcji jak przystanki, a jeżeli nie ma do dyspozycji odpowiednich stanowisk, potrafi wybudować kuliste gniazdo na drzewie lub krzewie złożone z siana, szmat, sznurków, włókien i piór innych ptaków. Jeśli chodzi o wygląd, to jest on nieznacznie mniejszy od wróbla domowego. Najpewniejszą cechą rozpoznawczą jest czarna plamka na białym policzku i brązowy wierzch głowy, a na skrzydłach dwie białe pręgi. Obie płci są ubarwione jednakowo. Wróbel i mazurek mają podobnych wrogów, pożywienie i styl życia. Podstawowym drapieżnikiem lądowym są nienaturalne dla nich koty, a powietrznym krogulce, a nawet sroki. Poza tym mogą polować na nie wszelkie łasicowate , część sokołów i myszołowy. Wróbel domowy i mazurek doznały w ostatnich dziesięcioleciach silnego spadku w Europie. Spadek odnotowano w wielu krajach kontynentu, głównie jednak w jego zachodniej części. O skali tych zmian świadczą dane z Wielkiej Brytanii, gdzie liczebność wróbla spadła od lat siedemdziesiątych XX wieku o połowę, a mazurka aż o 95 %. Przyczyny zmniejszenia się liczebności wróbla i mazurka w Europie nie są jasne. O ile na terenach rolniczych zjawisko to, podobnie jak w przypadku innych gatunków typowych dla tego środowiska, wiąże się z najprawdopodobniej ze zmianami w praktykach rolniczych, o tyle sytuacja w miastach wydaje się być bardziej skomplikowana. Najczęściej wymieniane czynniki mogące powodować spadek w środowiskach miejskich to: drapieżnictwo (głównie krogulca i sroki), brak miejsc lęgowych czy deficyt pokarmu wywołany wzrostem skażenia chemicznego (mniej bezkręgowców), większą intensywnością zabiegów ogrodniczych (brak nasion chwastów i odebranie potencjalnych miejsc schronienia), lub zwiększonym wykorzystaniem worków foliowych itp. do pakowania żywności (mniejsza dostępność pokarmu pochodzenia antropologicznego). Negatywnie może również oddziaływać na wróble płoszenie ich przez człowieka, co dla wróbli jest szczególnie niekorzystne, ponieważ zazwyczaj przemieszczają się na krótkie odległości, często odpoczywając. Trafnym przykładem może być tu sytuacja w Chinach za czasów panowania cesarza Mao, który rozkazał poddanym płoszyć wróble, oskarżone wtedy o szkody w uprawach, które po dłuższym czasie ciągłego lotu bez odpoczynku padały z wycieńczenia. Wtedy to wróble omal nie zniknęły na stałe z krajobrazu Chin.

Wszystkie te niekorzystne czynniki środowiskowe mogące wiązać się ze spadkiem liczebności wróbla domowego zostały powiązane z asymetrią fluktuacyjną, która to według istniejących doniesień może służyć do określenia stabilności środowiska. Przyjęto hipotezę, że środowisko miejskie cechuje się bardziej niekorzystnym nasileniem czynników środowiskowych w stosunku do terenów wiejskich, stąd można oczekiwać wyższego stopnia asymetrii w populacji miejskiej.

W swoich badaniach będę starał się uzyskać odpowiedź na przyjętą hipotezę. Wróble zazwyczaj przebywają w miejscach, gdzie mieszka człowiek, a najczęściej tam, gdzie odbywa się hodowla bydła czy uprawa zbóż. Skolonizowały cały niemal świat dzięki umiejętności przystosowania się do życia blisko człowieka. Jednak jak wiadomo, życie w pobliżu człowieka może być dla tych małych istot niebezpieczne. Pozostaje mieć nadzieje, że odpowiedzi na przyczyny spadku ich liczebności pojawią się wystarczająco szybko, na tyle, żeby można było wystarczająco szybko zareagować, a wróbla będzie znało jeszcze wiele pokoleń, ale nie tylko z wiersza czy z bajki, lecz z własnego ogrodu.

Kamil Malon
(student biologii)

„Grzybowa” prognoza pogody dla alergików pod mikroskopem

2012-01-07T09:20:00.004+01:00

„… stężenie zarodników grzybów z rodzaju Alternaria i Cladosporium ….”- to sformułowanie słyszał każdy, kto śledzi prognozę pogody w telewizji. I oczywiście wiadomo, że jest to informacja dla alergików. Alergia jako bardzo uciążliwa choroba cywilizacyjna jest powodowana przez wiele czynników, w tym także przez grzyby.

Jak wyglądają te „niewidzialne” alergeny, które sprawiają nam tyle kłopotu, gdzie z nimi możemy się zetknąć i czy są one groźne tylko dla alergików, no i czy tylko te znane z telewizji są czynnikami silnie alergizującymi? Tego dowiecie się podczas warsztatów organizowanych przez pracowników Katedry Mikologii, w czasie Nocy Biologów. Zapraszamy!

Na zdjęciu Cladosporium herbarium (fot. E. Ejdys).

Kolorowy świat porostów

2012-01-06T10:02:00.002+01:00

Porosty to organizmy wszędobylskie, z faktu ich istnienia rzadko jednak zdajemy sobie sprawę. Nawet w tak niekorzystnych warunkach, jakie stwarza im miasto, niektóre gatunki potrafią rosnąć masowo, wyraźnie zmieniając kolorystykę miejsca w którym występują. Pokrywają różnobarwnym kobiercem pnie drzew, porastają stare mury, latarnie przydrożne, itp. Pełne bogactwo i różnorodność porostów obserwować można jednak poza miastem, na obszarach wolnych od zanieczyszczeń atmosferycznych. Jedną z charakterystycznych cech porostów jest zdolność wytwarzania specyficznych wtórnych metabolitów – tzw. kwasów porostowych. Substancje te pełnią wiele bardzo istotnych funkcji, przy okazji nadając plechom niektórych gatunków często bardzo jaskrawe – np. żółtopomarańczowe lub czerwone zabarwienie.

Aby zaobserwować oryginalne piękno tych niewielkich organizmów należy się nad nimi pochylić, użyć lupy lub mikroskopu. Taką możliwość zapewniają pracownicy Katedry Mikologii podczas Nocy Biologów. W ramach godzinnych warsztatów będzie można dokładnie obejrzeć wybrane gatunki porostów oraz podejrzeć co skrywa wnętrze ich plech.

dr Dariusz Kubiak

(fot. S. Czachorowski)

Grzyby potencjalnie chorobotwórcze dla człowieka - wykład w czasie Nocy Biologów

2012-01-05T16:46:00.005+01:00

Mimo bogatej wiedzy dotyczącej grzybów o właściwościach chorobotwórczych w stosunku do organizmu człowieka oraz wzrastającej liczby zakażeń wywołanych przez grzyby z rożnych grup taksonomicznych i ekologicznych, ciągle zbyt słabo rozpropagowywana jest wiedza na ten temat.
Na wykładzie , który przedstawi pani prof. dr hab. Maria Dynowska (13 stycznia 2012, Noc Biologów), będzie można dowiedzieć się o:

naturalnych rezerwuarach grzybów potencjalnie chorobotwórczych
najczęściej zasiedlanych ontocenozach człowieka
drogach i rodzajach zakażeń
etiopatogenezie schorzeń : mikozy (dermatomikozy, kandydozy, aspergilozy, geotrychozy)
oddziaływaniu mikotoksyn grzybów pleśniowych (karcinogenne, hepatotoksyczne, nefrotoksyczne, mutagenne)
grzybach alergogennych (Alternaria, Cladosporium, Fusarium)
czynnikach predysponujących do zakażeń grzybiczych.

(fot. J. Pająk)

Krawat, sroka i biometria czyli zagadkowy spadek liczebności wróbla (nie tylko w Olsztynie)

2012-01-05T06:07:00.004+01:00

Wróbel domowy jest ptakiem związanym z miejscami, w których żyje człowiek. Jego historia rozpoczęła się najprawdopodobniej na Bliskim Wschodzie. Wróbel pojawiał się wszędzie tam, gdzie przebywali ludzie. Uprawiali oni zboża, którymi chętnie się żywił. Przyczyniło się to do rozprzestrzenienia owego gatunku. Sukces związany z poszerzeniem granic występowania zawdzięcza on dużym zdolnościom adaptacyjnym do skrajnie różnych warunków środowiskowych. W naszym kraju wróbla każdy zna. Samiec charakteryzuje się tym, że ma szary wierzch głowy, brązowe skronie i kark oraz czarny śliniak, który w szacie spoczynkowej (noszonej poza okresem lęgowym) widoczny jest w postaci krótkiego krawacika. Samica jest skromniej ubarwiona: płowoszara, z jasną brwią i jasnoszarym spodem ciała.

Samiec z najokazalszym krawatem ma zapewniony dostęp do najlepszych kawałków jedzenia. Ponadto duży krawat świadczy o zdrowiu i sile, a więc taki osobnik pomoże samicy w karmieniu piskląt. Samice zatem dokonując wyboru partnera na cały rok, kierują się między innymi wielkością czarnego krawata.

Wróbla możemy łatwo pomylić z podobnym do niego mazurkiem. Różni się on od tego pierwszego czekoladową czapeczką, białą półobrożą na karku oraz czarną plamką na białym policzku; zarówno samce jak i samice wyglądają jednakowo. Gniazda wróbla możemy spotkać w najrozmaitszych zakamarkach budynków, zajmuje także skrzynki lęgowe, niekiedy buduje kuliste gniazda w koronach drzew. Jednak sytuacja wróbla domowego nie jest tak świetlana jak w przeszłości. W ostatnich latach jest go coraz mniej, także i w Olsztynie. Dziś jest on gatunkiem, którego liczebność ma tendencję spadkową.

Obniżenie liczebności populacji wróbla rozpoczęło się wraz z rozwojem komunikacji, a mianowicie zastąpieniem koni transportem samochodowym. Wiąże się to z mniejszą dostępnością pokarmu dla ptaków, tj. do zboża, którym były karmione konie. Obecnie zauważono, że jest ich coraz mniej w Niemczech, Wielkiej Brytanii czy w Holandii. Podobnie dzieje się w Polsce.

Dlaczego obserwujemy tendencję spadkową wróbla domowego, gatunku który osiągnął tak duży sukces przystosowawczy? Wiele wyjaśnia status społeczno–ekonomiczny człowieka, który ciągle się zmienia. Może on wpłynąć znacząco na populację wróbli poprzez zmiany siedliska czy modernizację budynków. Skutkiem ingerencji człowieka w środowisko naturalne jest mniejsza ilość dostępnego pokarmu (co odbija się na sukcesie żerowania) oraz ograniczona dostępność potencjalnych miejsc do gniazdowania dla ptaków. Ponadto pośrednim efektem tych działań jest także zwiększone drapieżnictwo sroki czy kawki. Sroka potrafi wybrać z gniazda wróbli jaja i pisklęta. Zagraża również dorosłym ptakom – może je zabić uderzeniem dzioba w głowę. A srok w Olsztynie w ostatnich latach jest coraz więcej.

Na spadek liczebności wróbla największy wpływ ma mniejsza ilość dostępnego pokarmu: owadów, bezkręgowców, ziaren zbóż i chwastów. Życie owych niewielkich ptaków zależy w dużej mierze od mszyc, którymi są karmione pisklęta. Owadów tych jest za mało, jeszcze nie wiadomo z jakiego powodu. Wobec tego wróble nie wychowują dużej liczby potomstwa, bo nie ma wystarczająco dużo pożywienia, aby je wykarmić. Negatywne oddziaływanie spowodowane jest również zmianami technologii rolniczych – większą ilością stosowanych pestycydów i herbicydów czy też ograniczeniem rozsypywania ziaren.

Do klęski wróbla domowego przyczynia się wzrost higieny w miastach i stosowanie dużych ilości środków chemicznych. Dodatkowo, segregacja śmieci i używanie plastikowych worków ogranicza dostęp do pożywienia w postaci łatwo dostępnych odpadków. Istnieje więc nieustanna potrzeba dalszych badań nad populacją wróbla domowego, aby wyjaśnić zagadkę spadku jego liczebności oraz zbadanie źródła tego zjawiska. Dlatego więc, chcąc częściowo wyjaśnić przyczyny tej kwestii, w pracy magisterskiej badam biometrię i kondycję populacji miejskich i podmiejskich wróbla domowego (Passer domesticus).

Biometria jest nauką, która zajmuje się badaniem zmienności organizmów. Pomiary biometryczne, które będę wykorzystywała do analizy statystycznej w mojej pracy to np. masa ciała, długość skoku, długość ogona czy długość skrzydła. Wyniki pomiarów biometrycznych organizmów po opracowaniu metodami statystycznymi mogą być wykorzystywane w różnych dziedzinach nauk jak np. w hodowli, medycynie, genetyce czy w innych naukach biologicznych.
Biometria jest również techniką, która służy do identyfikacji osób. Typowymi urządzeniami wykorzystywanymi do tego celu jest system rozpoznawania tęczówki oka oraz linii papilarnych. Technika ta znajduje również zastosowanie do takich celów jak kontrola dostępu do chronionych pomieszczeń, autoryzacja użytkowników korzystających z określonych urządzeń czy programów. Ciekawostką jest, że niektóre państwa wprowadziły metody biometryczne na kontroli granicznej (np. lotnisko w Australii stosuje system rozpoznawania twarzy pasażerów). Również w medycynie można odnaleźć zalety stosowania biometrii. Może ona posłużyć do wykrywania nieprawidłowości sposobu chodzenia i wczesnych objawów choroby Alzhaimera.

Kolejnym aspektem, który wykorzystam w ocenie populacji wróbli jest współczynnik kondycji. Kondycja jest aktualnym stanem fizjologicznym organizmu. Jest to stan, który podlega ciągłym zmianom np. pod wpływem czynników środowiska zewnętrznego. Będzie ona badana w populacji wróbla domowego poprzez wykorzystanie odpowiednich wskaźników statystycznych. Do określenia współczynnika kondycji użyję pomiarów biometrycznych, takich jak masa ciała czy długość skoku, a dokładniej wykorzystam stosunek masy ciała do długości skoku. Wartość tego wskaźnika w dużej mierze zależy od stanu odżywienia i od warunków pogodowych. Problemem badawczym mojej pracy jest określenie czynników wpływających na kondycję wróbla i zbadanie ich związku ze środowiskiem miejskim i podmiejskim. Następne zadanie polega na oszacowaniu parametrów biometrycznych analizowanej populacji ptaków w dwóch różnych siedliskach.

Badania przeprowadzono więc w środowisku miejskim: trzy obszary na terenie miasta Olsztyn (Kortowo, Podgrodzie, Jaroty) oraz w środowisku wiejskim – wieś Szostaki, położona w województwie podlaskim. Ptaki były odławiane przy użyciu japońskich siatek, następnie były obrączkowane przez dr. Jacka Nowakowskiego i wypuszczane. Chwytanie ptaków odbywało się od zmierzchu do świtu przez kilka dni w maju, lipcu i grudniu 2011 roku. Uzyskane dane będę porównywała miedzy sobą oraz z danymi z lat 2004–2007. Uzyskane wyniki pozwolą oszacować pomiary biometryczne i współczynniki kondycji, ich zróżnicowanie pośród wróbli oraz jak na nie oddziałuje środowisko.

Dzięki dalszym badaniom nad populacją wróbla domowego Passer domesticus i poznaniem przyczyn spadku jego liczebności będzie możliwe uratowanie gatunku, który od wieków żyje blisko człowieka, gatunku charakterystycznego dla przyrody Polski.

Joanna Górnik (studentka biologii)

(fot. Witold Szczepański)

Długoskrzydlak, zmiany klimatu i naukowy list "gończy"

2012-01-04T16:39:00.006+01:00

Ekspansja długoskrzydlaka (Phaneroptera falcata) to jedno z bardziej spektakularnych zjawisk w świecie owadów jakie ma miejsce w Polsce po roku 2000. Pasikonik ten do niedawna zasiedlał tylko południową Polskę, obecnie zasiedlił już Śląsk, Wielkopolskę, Ziemię Lubuską i Podlasie. Wiedza na temat jego ekspansji jest jednak ciągle fragmentaryczna, dlatego postanowiliśmy zebrać jak najbogatszy materiał o tym zagadnieniu. Zbieramy wszelkie obserwacje długoskrzydlaka z obszaru całej Polski poza Wyżyną Krakowsko-Wieluńską, Wyżyną Małopolską, Wyżyna Lubelską i Roztoczem. Będziemy wdzięczni za każdą obserwację, jak najlepiej udokumentowaną, z podaniem: daty, najbliższej miejscowości, kwadratu UTM, liczby obserwowanych osobników, środowiska występowania (krótki opis) oraz imienia i nazwiska obserwatora.

Więdej o monitoringu długoskrzydlaka

Obserwacje prosimy kierować do:
Przemysław Żurawlew (Pleszew), grusleon@gmail.com
Seweryn Grobelny (Poznań), gsm2@amu.edu.pl

(fot. P.Żurawlew)

Bez grantu na Noc Biologów... ale z zapałem

2012-01-04T09:33:00.016+01:00

Spieszymy z wyjaśnieniami, że nie mamy grantu na Noc Biologów. Wszystko robimy z potrzeby serca i rozumu oraz w ramach misji uniwersytetu (kształcenie pozaformalne i upowszechnianie wiedzy). Dlatego nie jestesmy w stanie wykupić płatnych ogłoszeń w prasie czy spotów reklamowych w radiu i telewizji. Liczymy na współpracę w realizacji misji publicznej i szeroko rozumianego wolontariatu.

Dlaczego bez grantu? Bo pomysł na Noc Biologów narodził się stosunkowo późno, nie było więc możliwości technicznych na złożenie stosownego wniosku i szukanie wsparcia finansowego. Ale w przyszłości na pewno o to się postaramy. I przyszłoroczna Noc Biologów będzie z jeszcze większym rozmachem.

Dla nas Noc Biologów jest realizacją misji uniwersytetu i umożliwianie poznawania przyrody poza szkołą (kształcenie pozaformalne). Chcemy szerokim kręgom społeczeństwa pomóc zrozumiec świat w zakresie nauk biologicznych. Na codzień spotykamy się z zupełnie nowymi zjawiskami i musimy podejmować decyzje. Bez zrozumienia świata wokół nas jesteśmy jak człowiek przeniesiony w czasie, np. ze średniowiecza do współczesnosci - przeraża go nowy nieznany świat, np. samochody na ulicy. Czy samochody są groźne, niczym smoki lub dzikie lwy? Nie, ale tylko wtedy, gdy rozumiemy ich działanie, sposób działania i to jak przechodzić przez jezdnię. Bowiem i samochody mogą być przyczyną wypadków, kalectwa i śmierci. Ale nie dlatego, że napadająna ludzi. Boimy się świata, którego nie rozumiemy. W zakresie nauk biologicznych na codzień spotykamy się z żywnością z GMO, nowymi lekami, zmianami klimatu, transplantacjami, terapią genową, nowymi wirusami itd. Jeśli nie zrozumiemy świata wokół nas, to będziemy przerażeni i nie bedziemy wiedzieli jak podejmować racjonalne i mądre decyzje?

Odkrycia biologiczne tak szybko i tak wiele pozmieniały, że wiedza wyniesiona ze szkoły stała się w dużym stopniu nieaktualna i nieadekwatna. Dlatego proponujemy popularyzację wiedzy w formie Nocy Biologów oraz w formie stałej współpracy z mediami. Jest tyle ciekawego do opowiedzenia...

St.Cz.

Noc Biologów w Polsce... i Olsztynie

2012-01-03T18:20:00.002+01:00

Przełom XX i XXI wieku przyniósł wiele niezwykłych odkryć biologicznych. Zaczęto poznawać genomy wielu organizmów, w tym człowieka czy rośliny kwiatowej. Na coraz szerszą skalę są uprawiane rośliny modyfikowane genetycznie. Trwa spór o globalne zmiany klimatyczne i ich wpływ na różnorodność biologiczną. Pojawienie się nowych chorób, groźnych dla człowieka, wyzwoliło lawinowy rozwój nauk biomedycznych. Wyzwaniem staje się dalszy rozwój cywilizacyjny w zgodzie z możliwościami środowiska. Wiele wskazuje na to, że XXI stulecie będzie wiekiem biologii. Trudno się więc dziwić, że właśnie ta dziedzina nauki przyciąga rzesze chętnych do zgłębiania jej fascynujących tajemnic.

Ich ciągle rosnącym oczekiwaniom starają się wyjść naprzeciw największe uczelnie w Polsce, tym razem organizując pierwszą w historii „Noc Biologów”. Dziesiątki naukowców zafascynowanych fenomenem Życia, wyjdzie z ukrycia, by w jasny sposób opowiedzieć, na czym polega ich praca i jak niezwykłe zjawiska można obserwować nawet bardzo prostymi metodami. Postarają się zmierzyć z dość powszechnym przekonaniem, że zima jest tą porą roku, w której życie zamiera. Czy tak jest naprawdę? Czy mróz i mrok mogą pokonać życie? Przekonajcie się sami! Tej jednej, jedynej w roku, „Nocy Biologów”.

Idea „Nocy Biologów” narodziła się na Wydziale Biologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, podczas licznych spotkań otwartych dla społeczności miasta i regionu, a dojrzała w Olsztynie na spotkaniu dziekanów wydziałow biologicznych. Tysiące odwiedzających nas dzieci, młodzieży i dorosłych było zachętą do zorganizowania w całej Polsce tego typu przedsięwzięć. Propozycję tę z entuzjazmem przyjęła Konferencja Dziekanów Wydziałów Przyrodniczych Uniwersytetów Polskich, powierzając Wydziałowi Biologii UAM koordynację pierwszej „Nocy Biologów”. W niezwykle ożywionej debacie dziekani wydziałów przyrodniczych uniwersytetów polskich uznali, że wielkim wyzwaniem będzie zorganizowanie tego spotkania w „Piątek, Trzynastego” stycznia, kiedy to „noc” rozpoczyna się już krótko po 15, a za oknem zwykle trzyma mróz i sypie śnieg. Jak tętni wtedy życie? Przekonacie się przyjmując zaproszenie jednego z kilkunastu wydziałów przyrodniczych w Polsce. Łączy nas fascynacja biologią, wspólna platforma internetowa www.nocbiologow.edu.pl i logo. Czekamy na Was w szesnastu ośrodkach naukowych na terenie całego kraju!

Prof. dr hab. Przemysław Wojtaszek
(koordynator krajowy)

Gatunki inwazyjne - agresorzy czy sprzymierzeńcy ?

2012-01-03T16:08:00.006+01:00

W czasie olsztyńskiej Nocy Biologów będzie można posłuchać wykładu dr hab. Hanny Ciecierskiej prof. UWM o gatunkach obcych ("Obcy w natarciu", godz. 15.00).

Człowiek od tysiącleci przyczynia się do przemieszczania się wielu gatunków z powodu eliminacji ich naturalnych barier np. rozwój długodystansowego transportu, ograniczanie terenów leśnych i mokradeł oraz tworzenie „kultywarów”: presja selekcyjna, hybrydyzacja, GMO, uprawy rolnicze, ogrodnicze lub hodowle awaryjne czy niewłaściwa gospodarka leśna.

Ostatnie jednak stulecia spowodowały gwałtowny wzrost liczby gatunków obcych, które są szkodliwe dla siedlisk naturalnych i człowieka – dlatego nazywamy je inwazyjnymi (ale czy na pewno wszystkie są agresorami?). Na przykładzie różnych gatunków roślin i zwierząt zostaną przedstawione:
- etapy rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych,
- sposoby wprowadzania obcych gatunków do ekosystemów naturalnych,
- mechanizmy wędrówek gatunków inwazyjnych,
- biologiczne podłoże ekspansywności tych gatunków,
- przyczyny ich pojawiania się,
- konsekwencje ich rozprzestrzeniania: ekologiczne, ekonomiczne, społeczne,
- zwalczanie gatunków inwazyjnych,
- przeciwdziałanie.

(fot. S. Czachorowski - nawłoć kanadyjska, jeden z gatunków obcych)

Noc Biologów z Radiem Wnet

2012-01-03T10:26:00.009+01:00

Czwartego stycznia, trójka emisariuszy, studentów Wydziału Biologii (od trzech dni już Wydziału Biologii i Biotechnologii) jedzie do Warszawy, aby w audycji rozpoczynającej się o 13.00 poopowiadać o niezwykłościach biologii i Nocy Biologów. Na tę niecodzienną wyprawę do studia Radia Wnet oraz radiowy "eter" wybierają się studenci biologii i biotechnologii: Milena Doroszko, Marika Ryszka i Artur Koper. W czasie audycji Radio Wnet połączy się telefonicznie z naszym Wydziałem, aby zasięgnąć głosu w sprawie programu Nocy Biologów. Na tym oczywiście się nie skończy.

9 (lub 10) stycznia będzie kolejne wejście na antenę i telefoniczna rozmowa z naszym dziekanem. 10 stycznia w poranku Radia Wnet gościł będzie koordynator akcji krajowej - prof. Przemysław Wojtaszek (z Poznania).

Kulminacją będą relacje z laboratoriów i wywiady w czasie trwania Nocy Biologów w Olsztynie. A więc trzynastego w piątek... Ani biolodzy, ani dziennikarze nie są przesądni i nie obawiają się piątku i to 13 dnia miesiąca. Bo w Olsztynie sporo ciekawego się dzieje (zwłaszcza w zimie i w nocy) i chcą o tym posłuchać w Warszawie oraz za oceanem (Polonia).

Zapowiedź Nocy Biologów w Radiu UWM FM

2012-01-02T16:32:00.002+01:00

NOC BIOLOGÓW na UWM by UWM FM

Biedronki w walce ze szkodnikami? Tak!

2012-01-01T09:16:00.002+01:00

Biedronki to niewielkie owady zwane bożymi krówkami. Przez całe wieki mawiano, że są to goście z nieba, którzy załatwiają wiele ludzkich spraw. Za jedną z nich można przyjąć korzyści gospodarcze jakie biedronki przynoszą człowiekowi. Wiele z nich odżywia się bowiem mszycami, tarcznikami czy roztoczami, tj. szkodnikami roślin. Owady te nie pogardzą również jajami stonki ziemniaczanej oraz jej larwami pierwszego stadium. Nieliczne gatunki żywią się roślinami czy niższymi grzybami, które występują na liściach drzew. Grzyby porażające organy roślinne to pasożyty, które osabiają kondycję i rozwój swych żywicieli. Biedronki odżywiające się nimi ograniczają rozprzestrzenianie się groźnych patogenów, tzn. czynników wywołujących objawy chorobowe lub negatywne zmiany. Są więc bardzo pożyteczne i mogą stać się bronią w biologicznej walce ze szkodnikami. Jest ona naturalna, a co za tym idzie, przyjazna dla środowiska. Nawozy i chemiczne środki ochrony wywierają niekorzystny wpływ na organizmy oraz przyrodę. Kumulują się w glebie i na długo w niej pozostają. Mogą także przedostawać się do wód gruntowych. Stanowi to zagrożenie dla zdrowia i życia czowieka. Użycie biedronek do walki ze szkodnikami jest bezpiecznym rozwiązaniem.

Biedronkowate (Coccinellidae) to rodzina chrząszczy, która liczy około 6000 gatunków rozmieszczonych na całej kuli ziemskiej. W Europie występuje około 200, zaś w Polsce 76 gatunków, które należą do 32 rodzajów. Wygląd biedronki wzbudza uśmiech na twarzy i przywołuje wspomnienia z dzieciństwa. Przyczyną tej sympatii jest prawdopodobnie jaskrawe, zwykle plamiste ubarwienie pokryw, tj. przekształconych skrzydeł pierwszej pary. Są one zwykle czerwone, czarne lub żółte, pokryte kropkami o kontrastującej barwie. Pokrywy osłaniają błoniaste skrzydła drugiej pary, które służą do lotu.

Biedronki zasiedlają bardzo różne zbiorowiska roślinne, takie jak lasy liściaste, parki, młodniki sosnowe, a także nadwodne zarośla i podmokłe łąki oraz nadmorskie wydmy.
W okolicach Olsztyna przeprowadzono badania biedronek (sama w tych badaniach uczestniczyłam). Chrząszcze poławiano czerpakiem entomologicznym raz w miesiącu w okresie od maja do września. Badania prowadzono na 10 różnych pod względem siedliskowym stanowiskach. Były to kolejno: łąka wilgotna nad Kortówką, łąka sucha nad Kortówką, łąka wilgotna przy Potoku Leśnym, przytorze, łąka sucha za ogródkami działkowymi, las mieszany ze świerkiem za torami, bór sosnowy przed torami, ols nad Potokiem Leśnym, park w Kortowie oraz grąd przy Potoku Leśnym. Ols to typ lasu porastający obszary bagienne, o wysokim poziomie wody stojącej. Dominuje tu olsza czarna. Z kolei grąd jest lasem liściastym lub mieszanym, nie zalewanym, który występujena wzniesieniach. Przeważają tu grab i dąb.

Problemem badawczym, jaki podjęłam, jest przede wszystkim poznanie różnorodności gatunkowej biedronkowatych na terenach otwartych okolic Olsztyna. Następnie, stwierdzenie średniej ich liczebności na analizowanym obszarze. Praca ta pozwoli również wykazać preferencję danego gatunku biedronki do typu siedliska. Uzyskane wyniki posłużą do sformułowania potencjalnych zagrożeń dla rodziny Coccinellidae. Dzięki temu możliwe będzie ustalenie zaleceń ochronnych.

Moja praca magisterska poruszy ważną kwestię gatunków inwazyjnych, a dokładnie biedronki azjatyckiej (Harmonia axyridis), taksonu nowego dla fauny Polski. Gatunek inwazyjny to gatunek obcego pochodzenia, którego wprowadzenie lub/i rozprzestrzenienie się zagraża bioróżnorodności, tj. rozmaitości form życia. Wywiera on negatywny wpływ na rodzime ekosystemy, siedliska, organizmy, jaki na gospodarkę oraz zdrowie ludzi. Inwazje biologiczne stanowią obecnie drugie, zaraz po niszczeniu siedlisk, największe światowe zagrożenie dla przyrody. Zaburzają istniejący porządek, stworzony przez naturę.

Biedronka azjatycka, zwana także arlekinem, jest gatunkiem środkowo- wschodnioazjatyckim. W latach 80. została wprowadzona do Europy Zachodniej, aby zwalczyć występujące w szklarniach mszyce. Jednakże wymknęła się spod kontroli i rozprzestrzeniła, zapoczątkowując globalną ekspansję. Opanowała Europę, obie Ameryki, jej występowanie stwierdzono także na południu Afryki. W Polsce po raz pierwszy widziano biedronkę azjatycką w 2006 roku w Poznaniu. Posiada ona wiele odmian barwnych, co może sprawiać trudności w jej poprawnym oznaczeniu. Ten groźny gatunek jest poważnym zagrożeniem dla rodzimych biedronek. Zajmuje bowiem podobną niszę ekologiczną, tj. przestrzeń życiową, gdzie zdobywa pokarm i rozmnaża się, przez co konkuruje z krajowymi biedronkowatymi. Ponadto, arlekin żywi się poza mszycami także innymi biedronkami, ich jajami oraz larwami. Jego wysoka rozrodczość powoduje, że wypiera on polskie gatunki rodziny Coccinellidae.

Harmonia axyridis czyni również szkody w uprawach. Chętnie zjada winogrona, przynosząc straty, a nadgryzając je psuje smak wina. Powoduje także uczulenia u ludzi, przez co zagraża zdrowiu. Rejestrację rozprzestrzeniania się biedronki azjatyckiej w Polsce od 2008 roku prowadzi Centrum Badań Ekologicznych PAN.

Gatunek ten cały czas powiększa swój zasięg. Prowadzone badania wykażą czy Harmonia axyridis opanowała również województwo warmińsko-mazurskie.
Analiza porównawcza badanego terenu Polski północno-wschodniej z innymi krainami geograficznymi pomoże w określeniu bogactwa przyrodniczego kraju. Przyczyni się do ochrony ginących gatunków biedronek i zatroszczy o różnorodność środowiska naturalnego.

Monika Gryn (studentka biologii)
(fot. S.Czachorowski)

Czy rośliny potrzebują snu?

2011-12-31T09:01:00.008+01:00

W czasie pokazu przygotowanego na Noc Biologów, dr Dariusz Michalczyk przedstawi proste doświadczenia, określające wpływ długości dnia na rozwój roślin oraz przejawy rytmów okołodobowych u roślin.

Na podstawie filmów poklatkowych, obserwacji mikroskopowych i prostych reakcji chemicznych poszukiwać będziemy odpowiedzi na pytanie czy rośliny nocą zapadają w jakiś sen i czy pozbawianie ich tego "odpoczynku" ma dla nich jakieś konsekwencje.

Pokaz zaplanowany w godzinach 18.30-19.30, zapisy pod adresem mailowym: darim@uwm.edu.pl
(fot T. Jagielska)

Metody preparowania materiałów zoologicznych

2011-12-29T13:47:00.006+01:00

Na Noc Biologów Katedra Ekologii i Ochrony Środowiska przygotowała m.in. pokaz metod preparowania materiałów zoologiczych, w szczególności owadów i ptaków.

Zbieranie i konserwowanie materiałów zoologicznych ma wielowiekowe tradycje. Dzięki gromadzeniu zbiorów zoologicznych możliwe było lepsze poznawanie otaczającej nas przyrody, chociażby poprzez porównywanie okazów pochodzących z różnych, często bardzo odległych od siebie stron świata. Zbiory takie umożliwiają też osobom niezajmującym się zawodowo zoologią poznawanie fauny żyjącej na różnych kontynentach bez potrzeby wyjeżdżania do innych krajów. Można oczywiście powiedzieć, że materiał ikonograficzny (np. zdjęcia, rysunki) może zastąpić okazy naturalne. Jest to jednak możliwe tylko w pewnym stopniu. Nie da się w ten sposób poczuć faktury powierzchni okazu, jego ciężaru czy zapachu. Obcowanie z okazami naturalnymi działa też na naszą wyobraźnię. Pozwala nam na oglądanie zwierząt własnymi oczyma bez żadnych pośredników.

Aby móc to zrobić trzeba okazy spreparować. Techniki preparowania często są bardzo żmudne i skomplikowane. Ich głównym zadaniem jest jednak zachowanie okazów w takim stanie aby jak najwierniej odtwarzały wygląd żywego zwierzęcia. Trzeba jednak pamiętać, że nie w każdym przypadku jest to możliwe. Czasami zatrzymujemy w kolekcjach tylko te elementy, które są trwałe, odporne na zniszczenie np. muszle mięczaków.

W muzeach zoologicznych najczęściej eksponowanymi okazami są spreparowane owady i ptaki. Wynika to zarówno z faktu, że są to zwierzęta bardzo licznie występujące na naszej planecie jak i z faktu, że interesuje się nimi największa liczba osób.

Na prowadzonych warsztatach można będzie zapoznać się z podstawowymi technikami preparowania owadów i ptaków, sposobami ich konserwowania, przechowywania i eksponowania, jak też z zasadami ochrony przed nadmierną eksploatacją.
(Liczba miejsc ograniczona, rezerwacja telefoniczna 89 523-43-08)

Krzysztof Lewandowski
(tekst i zdjęcie)

Grzybobranie w grudniu?

2011-12-28T18:24:00.005+01:00

Okres grzybobrania kojarzy się wszystkim z jesienią. Mało kto wie, że na grzyby możemy wybrać się również zimą. W tym roku zima nam raczej niedopisuje i możemy jeszcze spotkać w lasach i parkach gatunki późnojesienne lub „zimowe”. Niektóre gatunki wytwarzają owocniki właśnie w niskich temperaturach. Owocniki te mogą rozwijać się w okresie bezśnieżnych, łagodnych zim. Do nich należy zimówka aksamitnotrzonowa, inaczej płomiennica zimowa (Flammulina velutipes) rosnąca na pniach drzew, głównie na wierzbach i topolach. Jest to gatunek jadalny. Zbieramy same kapelusze gdyż trzony są łykowate.
Na pniakach i uszkodzonych drzewach możemy spotkać również ułożone dachówkowato owocniki boczniaka ostrygowatego (Pleurotus ostreatus). Gatunek ten znajdujemy głównie jesienią ale przy dodatniej temperaturze możemy spotkać w grudniu. Boczniak jest doskonałym grzybem jadalnym. Kolejnym gatunkiem, którego owocniki możemy zbierać przez całą zimę jest ucho bzowe inaczej uszak bzowy (Auricularia auricula-judae). Galaretowate owocniki tego gatunku kształtem przypominają małżowinę uszną - stąd nazwa. Ucho bzowe można spotkać na pniach bzy czarnego (Sambucus nigra) lub klonu jesionolistnego (Acer negundo). Owocniki jadalne, szczególnie cenione w kuchni chińskiej.

Grzegorz Fiedorowicz (tekst i foto)

Orzechy znane i nieznane

2011-12-28T07:21:00.004+01:00

Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody na Noc Biologów przygotowała m.in. pokaz-warsztaty pt. "Orzechy znane i nieznane". Dr hab. Hanna Ciecierska prof. UWM, dr Magda Kucewicz i mgr Joanna Ruszczyńska zaprezentują orzechy niekoniecznie w sensie botanicznych owoców. Będzie to pokaz z degustacją, a więc zgłębianie biologii wszystkimi zmysłami.

(fot. Piotr Dynowski)

Pierwsze oznaki wiosny tej zimy

2011-12-27T13:46:00.005+01:00

Za oknem szaro i deszczowo, jedynie kalendarz przypomina mam, że mamy zimę. Warto jednak choć na chwilę wybrać się na spacer do lasu lub parku. Wprawnemu obserwatorowi uda się zauważyć pierwsze oznaki zbliżającej się wiosny. Tak, tak wiosny! Niestety brak mrozu oraz wysokie temperatury jak na grudzień spowodowały, że przyroda zaczyna znowu budzić się z bardzo krótkiego „zimowego” snu. Na wierzbach można zaobserwować pierwsze rozwijające się kotki. Nabrzmiewają pąki lilaka, jeszcze chwila i zakwitnie dereń jadalny, forsycja czy wawrzynek wilczełyko. Również wiosenne gatunki grzybów zaczynają wytwarzać swoje owocniki. Przykładem może być czarka austriacka (Sarcoscypha austriaca), które wytwarza owocniki na przedwiośniu.

W Olsztynie zazwyczaj te piękne, szkarłatnie zabarwione czarki można obserwować od początku marca do pierwszych dni maja. Kilka lat temu w Olsztynie obserwowano czarkę pod koniec stycznia. W tym roku pierwsze owocniki zostały znalezione 26 grudnia.

Grzegorz Fiedorowicz

Czy ryby zapadają w sen zimowy?

2011-12-22T16:17:00.009+01:00

Hibernacja, inaczej sen zimowy (łac. hibernare – zimowanie) jest stanem braku aktywności i obniżenia metabolizmu u zwierząt, charakteryzującym się niższą temperaturą ciała, spowolnieniem tempa oddychania oraz przemiany materii. Pozwala zaoszczędzić energię, zwłaszcza, że zimą trudno jest zdobyć pożywienie. Wśród zwierząt można wyróżnić dwie grupy, które w zasadniczo różny sposób reagują na zmiany temperatury otoczenia. Są to zwierzęta zmiennocieplne, których temperatura ciała zmienia się wraz z temperaturą otoczenia i zwierzęta stałocieplne, które niezależnie od temperatury otoczenia potrafią utrzymać stałą temperaturę ciała. Do pierwszej grupy należą wszystkie bezkręgowce a z kręgowców ryby płazy i gady, natomiast drugą grupę stanowią ptaki i ssaki. Różnica między nimi polega na tym, że zwierzęta stałocieplne obniżają temperaturę ciała do pewnej granicy i na tym poziomie potrafią ją utrzymać pomimo wahań temperatury otoczenia, natomiast u zwierząt zmiennocieplnych, z uwagi na to, że zwierzęta te nie mają rozwiniętych ośrodków termoregulacyjnych w podwzgórzu, obniżenie temperatury ciała postępuje wraz z obniżaniem się temperatury otoczenia. W przypadku tych zwierząt często używa się terminu odrętwienie zimowe zamiast hibernacja.

W naszym klimacie kilkanaście gatunków zwierząt musi zapaść w sen lub odrętwienie, aby przetrwać nadchodzące mrozy. Kluczem do sukcesu - a więc obudzenia się w dobrej kondycji na wiosnę - jest zgromadzenie odpowiednio dużych zapasów. Wybór strategii zależy od tego, czy zwierzę zapada w sen głęboki, kilkumiesięczny, czy w przerywaną co jakiś czas drzemkę.
Zasadą jest, że ryby żyjące w wodach zimnych, np. górskich, w zimie tylko nieznacznie zmniejszają swoją aktywność, natomiast ryby jeziorne w okresie zimy słabiej żerują, a nawet przestają pobierać pokarm. Istotną cechą tego rodzaju zimowania zwierząt zmiennocieplnych jest niedopuszczenie do wykrystalizowania wody w organizmie. Okazało się, że w organizmie wielu zimujących zwierząt znajdują się specjalne białka, które zapobiegają zamarzaniu płynów ustrojowych. W efekcie tego zwierzęta te pomimo obniżenia się temperatury ich ciała poniżej 0°C nie zamarzają, a płyny ustrojowe bardzo powoli krążą. Należą tu m.in. ryby okoniokształtne wód antarktycznych z rodziny nototeniowatych (Nototheniidae).

Ryby na ogół lepiej znoszą wodę zimniejszą niż ciepłą. Większość europejskich gatunków ryb nie wytrzymuje temperatury wody powyżej 35ºC. Dla europejskich ryb łososiowatych najwłaściwsza jest temperatura utrzymująca się na poziomie około 15ºC, a dla karpiowatych – około 25ºC.
Lin (Tinca tinca) przy temperaturze wody 8ºC przestaje żerować, a w temperaturze 4ºC zagrzebuje się w mule dennym i zapada w odrętwienie. Niektóre gatunki, np. leszcz (Abramis brama) czy ukleja (Alburnus alburnus) zbierają się w głębszych partiach zbiornika i tak gromadnie spędzają zimę wykazując słabą aktywność. Ten stan odrętwienia w czasie zaniepokojenia mogą przerwać (amur, lin, karp, leszcz). Podczas gdy jedne gatunki w odrętwieniu przeczekują zimę, inne pozostają aktywne, np. okoń (Perca fluviatilis) czy sandacz (Stizostedion lucioperca), a niektóre przystępują do rozrodu. Okres tarła u pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario) przypada na jesień i początek zimy (wrzesień – styczeń). Miętus (Lota lota) – tajemnicza ryba drapieżna, wiodąca nocny tryb życia, odziedziczyła po swoich arktycznych przodkach dorszokształtnych (należy do rodziny dorszowatych – Gadidae), wyraźną skłonność przebywania w chłodnej wodzie. Intensywność jej przejawów życiowych osiąga maksimum wraz z nastaniem zimy. Miętus w tym czasie nie tylko bardzo intensywnie żeruje, lecz również rozmnaża się. Ma to miejsce właśnie w okresie pełnej zimy, gdyż odbywa on tarło od grudnia do marca. Aktywność miętusa spada wyraźnie wraz z początkiem lata, a zwłaszcza, niemal do minimum, w czasie ciepłych dni. Gdy temperatura wody przekroczy 25ºC, miętus zapada nawet w stan letargiczny, który można nazwać pewnego rodzaju snem letnim.

W Katedrze Zoologii w ramach tematu statutowego „Biologia, taksonomia i filogeneza zwierząt” prowadzone są m.in. badania na rybach, głównie karpiokształtnych Cypriniformes, z rodzin Cyprinidae i Cobitidae. Dotyczą one szerokich i różnorodnych zagadnień, takich jak: zmienność cech taksonomicznych w rozwoju ontogenetycznym, badanie cech cytotaksonomicznych metodami klasycznymi i molekularnymi, badania ultrastrukturalne gametogenezy ryb, analiza między- i wewnątrzgatunkowej zmienności DNA, jak również związane z taksonomią i biologią pasożytów ryb.

Jolanta Szlachciak

(fot. Janusz Pająk, Stanisław Czachorowski)

Czy ryby śpią? Przecież cały czas mają otwarte oczy!

2011-12-22T12:48:00.004+01:00

Czy ryby śpią - przecież mają stale otwarte oczy? A czy wydają głosy - mówi się, że dzieci i ryby głosu nie mają? A może ryby wcale nie lubią pływać, a zamiast tego wolą skakać i latać w powietrzu? Odpowiedzi na te i inne pytania będzie można usłyszeć w trakcie wykładu pt. „Jak ryba w wodzie” podczas Olsztyńskiej Nocy Biologów (13 stycznia) w auli Centrum Biologii o godz. 18.00. Natomiast nieco wcześniej, podczas warsztatów będzie można poczuć się z rybami „za pan brat”.

Współczesne ryby to prawie 25 tys. gatunków. Wśród nich można spotkać zarówno prawdziwe olbrzymy, jak np. rekin wielorybi (oficjalne dane to prawie 13 m długości i masa sięgająca 14 ton) czy niektórzy przedstawiciele jesiotrów (ponad 4 m długości), a z drugiej strony miniaturki, do których należą niektórzy przedstawiciele ryb babkowatych, u których dorosłe samce osiągają zaledwie kilka milimetrów długości. Żyją w wodach słodkich, morskich i przyujściowych, w gorących źródłach i wodach arktycznych, w temperaturze poniżej zera stopni C. Niektóre pokonują tysiące kilometrów, aby dotrzeć do miejsca rozrodu. Niektóre gatunki tworzą liczne odmiany czy formy kolorystyczne. Jak wśród takiej ilości się nie pogubić, na jakie cechy zwrócić uwagę przy rozpoznawaniu gatunków, jak odróżnić popularne gatunki ryb z naszych wód, np. karpia od karasia czy pstrąga od łososia lub troci.

Na bezpośrednie spotkania z rybami, podczas których będzie można samemu spróbować rozpoznać niektóre gatunki ryb, zapraszamy do Katedry Zoologii, o godzinie 15.00 i 16.00 do sali 094. Wykład i warsztaty poprowadzi dr Jolanta Szlachciak.

(fot. J. Pająk)

Park Krajobrazowy „Wzniesienie Elbląskie” gościnnie w Noc Biologów

2011-12-21T15:00:00.005+01:00

Wydział Biologii współpracuje z wieloma instytucjami. Niektóre będą obecne w czasie olsztyńskiej Nocy Biologów.

Park Krajobrazowy „Wzniesienie Elbląskie” utworzony został na mocy postanowień uchwały VI/51/85 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Elblągu z dnia 26 kwietnia Wojewódzkiej Rady Narodowej w Elblągu w 1985 roku. Trzy lata później system ten uzyskał formalnego, instytucjonalnego zarządcę. Był to mieszczący się w Elblągu Zarząd Parków Krajobrazowych „Mierzeja Wiślana” i „Wzniesienie Elbląskie”. Na skutek zainicjowanej w styczniu 1999 roku reformy podziału administracyjnego Polski jeden z parków – obejmujący wschodnią część Mierzei Wiślanej – znalazł się w województwie pomorskim. Pozostający w granicach województwa warmińsko – mazurskiego Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej (tak brzmi oficjalna, aktualnie obowiązująca nazwa tego obszaru) zajmuje powierzchnię 13.732 ha, a jego otulina – 22.948 ha.

Park wraz z otuliną znajduje się na terenie gmin: Tolkmicko, Milejewo, Frombork, Elbląg oraz miasta Elbląga. Otulina Parku weszła w całości w skład Obszarów Chronionego Krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej Wschód i Zachód. Lasy porastające obszar Parku stanowią około 50,3% powierzchni. Wody powierzchniowe - 1,1%, użytki rolne - 37,3%, tereny zabudowane i inne - 11,3%.

Pracownicy Parku od początku jego istnienia byli pomysłodawcami i uczestnikami wszystkich znaczących imprez przyrodniczo-turystycznych w regionie. Obecny skład osobowy nie spoczywa na laurach i inicjuje nowe projekty zgodne ze statutem Parku. Projekty te maja na celu poszerzenie oferty edukacyjnej Parku, jego promocję i co najważniejsze ochronę zasobów kulturowych, krajobrazowych i przyrodniczych. W ramach zadań edukacyjnych prowadzimy prelekcje dotyczące flory i fauny regionu, organizujemy również liczne konkursy przyrodnicze, a od dwóch lat prowadzimy edukacje entomologiczną, na potrzeby której zaadoptowaliśmy naszą salę edukacyjną. Dzięki dotacjom z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie ciągle wzbogacamy zajęcia o nowe elementy.

W bieżącym roku rozpoczęliśmy również realizacje międzynarodowego projektu „Lifescape”, którego podstawowym celem projektu jest wypracowanie na drodze współpracy międzynarodowej wzorców ochrony krajobrazu, służących realnemu wdrażaniu postanowień Europejskiej Konwencji Krajobrazowej. Głównym kierunkiem podejmowanych działań będzie zachowanie krajobrazów naturalnych i półnaturalnych, zapobieganie wprowadzaniu dysharmonii w krajobrazie, a także rewaloryzacja krajobrazów zdewastowanych. Realizację projektu przewiduje się na lata 2011 – 2013.

Serdecznie zapraszamy do zwiedzenia Parku, a także do współpracy przy realizacji wszelakich inicjatyw przyrodniczo-turystycznych.

Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
ul. Bohaterów Westerplatte 18
82-300 Elbląg
tel. 55- 611-45-90, mail: info@pkwe.pl

Biotechnologia jest szansą na rozwój gospodarczy Polski poprzez innowacje

2011-12-21T07:25:00.009+01:00

O wzroście dospodarczym w dużym stopniu decydują innowacje. Wdrożenie linii produkcyjnych i fabryk w miejsce drobnych zakładów rzemieślniczych było ogromnym impulsem wzrostu gospodarczego na początku XX w. Technologie informatyczne nakręciły koniunkturę lat 90. XX w. i początku XXI w. Obecnie przeżywamy kryzys, gdyż wyczerpały swój potencjał dotychczasowe innowacje. Świat i gospodarka czekają na kolejne innowacje w gospodarce.

Wiele przesłanek wskazuje, że to właśnie biotechnologia przyniesie ożywczy impuls innowacyjny, a Polska i Polacy mają duże szanse za sensowne współtworzenie tych innnowacji, przenikających i do naszej gospodarki. Nie przypadkiem pośród kluczowych kompetencji XXI w . wymienia się biotechnologię. Szerzej o tych sygnałach można przeczytać na portalu Obserwatorfinansowy.pl.

"Przełom wieku XIX i XX był bardziej innowacyjny niż przełom wieku XX i XXI. Wspierać innowacyjność należy inaczej niż prostą filozofią „im więcej pieniędzy na to damy, tym lepiej”, a Polska ma szansę na swojego Steve’a Jobsa, ale raczej nie w branży internetowej [lecz w biotechnologii uzup. S.Cz.] – przekonuje Alex Tabarrok, profesor George Mason University.

Obserwator Finansowy: Profesorze, sądzi Pan, że w Polsce może pojawić się innowacyjny przedsiębiorca na miarę Steve’a Jobsa?

Alex Tabarrok: Dlaczego nie? Komunizm upadł u was 20 lat temu, macie wolność, jesteście wykształceni, potraficie myśleć nieschematycznie…
Pańskie myślenie jest bardzo tradycyjne. Proszę szukać innowatorów w branży biotechnologicznej, zwłaszcza w dziedzinie biologii syntetycznej. Ta branża obecnie przeżywa swój rozkwit na całym świecie, ponieważ koszty eksperymentów spadają bardzo szybko. Firma zajmująca się biologią syntetyczną może być założona w garażu, jak Apple, czy HP."

Czytaj cały wywiad

Ciekawy jest także i ten artykuł, wskazujący na dużą rolę obecnych studentów:

"Postawiliśmy na studentów, bo niebardzo wierzymy w kadrę naukową. Najwyżej 5 proc. krajowych naukowców interesuje się możliwością skomercjalizowania wyników swoich badań. Firmy powstają i biotechnologia się rozwija, ale pomysły nie wychodzą od ludzi świata nauki lecz biznesu. To oni odgrywają wiodącą rolę, także w finansowaniu projektów. Nie wierzę w granty unijne – mówi Tadeusz Pietrucha, szef Biotech Consulting. " (czytaj cały tekst)

St. Czachorowski

Pokaz kolekcji i hodowli chrząszczy

2011-12-20T20:29:00.006+01:00

W czasie Nocy Biologów, mgr Bartłomiej Bujnik, absolwent Wydziału Biologii, a obecnie pracownik Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej, zaprezentuje kolekcję chrząszczy (Coleoptera) i hodowle owadów (hall Collegium Biologiae, 12.00-20.00). Będzie opowiadał o wyprawach entomologicznych, o ciekawostkach z życia chrząszczy i... entomologów.

Bartłomiej Bujnik – wieczny optymista, starszy specjalista ds. ochrony przyrody w Parku Krajobrazowym Wysoczyzny Elbląskiej.

Ku zdziwieniu wielu osób ukończył Wydziału Biologii (2004 r.), z problemami lecz bez opóźnień :). Od pierwszego roku czynnie zaangażowany w życie studenckie Wydziału, pod koniec pierwszego roku objął funkcję starosty roku, którą piastował do końca studiów. Zasiadał w Radzie Wydziałowej i Uczelnianej Samorządu Studenckiego. Gdy jeszcze był chudy aktywnie zaangażowany w uczelniane życie sportowe (współpraca w Akademickim Związkiem Sportowym i Studium Wychowania Fizycznego i Sportu), przez dwa ostatnie lata studiów koordynator wszystkich studenckich imprez sportowych na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim.

Na trzecim roku studiów został skażony myślą owadzią i trwa w niej do dziś. W zarażeniu palce maczali Andrzej Jadwiszczak, dr Karol Komosiński i mgr Krzysztof Lewandowski. Dzięki nim pasja rozkwitła, a obecnie pomimo przeprowadzki do Elbląga, jest kultywowana i co jakiś czas wracając do prawie rodzinnego miasta dochodzi do spotkań na szczycie. W Elblągu po tułaczce po zawodach wszelakich (bo przecież „biolog” żadnej pracy się nie boi) w marcu 2008 roku został przyjęty do pracy w Parku Krajobrazowym Wysoczyzny Elbląskiej... jeszcze wtedy Pani Dyrektor Alicja Nowak nie wiedziała cóż wraz z tym osobnikiem płci męskiej przyjęła na stan...
A cóż mogła przyjąć innego niż robactwo wszelakie? No i tak się stało... obecnie w siedzibie funkcjonuje hodowla chrząszczy żukowatych (krajowych i egzotycznych) oraz hodowla chrząszczy ksylofagicznych wszystko działające przy Parkowym Centrum Edukacji Ekologicznej.

Od 2003 roku kiedy to obrał na obiekt swych zainteresowań chrząszcze kózkowate, aktywnie penetruje kraj i jego okolice (dalsze i bliższe) w poszukiwaniu ciekawych i rzadkich gatunków. A dzięki hodowli zgłębia ich biologię.

Jednakże ów Bartłomiej nie realizuje się tylko na niwie robalowej... od siedmiu lat jest mężem (może nie najlepszy ale jednak) tej samej kobiet :), z którą to ma małą córcię, która już zdradza zapędy entomologiczne (wyrywa motylki z książek). Kierując się maksymą „Dzień bez owada, dniem straconym...” nie zapomina o konieczności kontaktów werbalnych z innymi przedstawicielami ludzkiego gatunku. Prowadzi liczne pogadanki ekologiczne w szkołach podstawowych nr 6, 18 oraz w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 2 w Elblągu.

Na spotkanie Noc Biologów 13.01.2012 r. planuje zabrać wycinek kolekcji owadziej (żywej i martwej), oraz całą głowę anegdot i opowiastek.

Plakat na noc biologów z programem (2012)

2011-12-19T12:03:00.005+01:00

Oddaliśmy do drukarni i się drukuje. Niebawem będzie co rozwieszać i wysyłać do szkół. Plakat w pliku pdf można już pobrać ze strony głównej Nocy Biologów. Projekt plakatu wykonała dr Krystyna Kuszewska.

Muzeum zoologiczne im. Prof. Janiny Wengris

2011-12-19T08:13:00.005+01:00

W czasie olsztyńskiej Nocy Biologów w zupełnie niecodzienny sposób i z fachowym przewodnikiem obejrzeć będzie można niezwykłe zbiory Muzeum Zoologicznego im. Prof. J. Wengris. Są tam gatunki, które w Polsce już wyginęły, np. drop, oraz wiele takich, które są niezwykle rzadkie i trudne do zobaczenia w naturze. Zbiory zoologiczne obejmują ponad 2,5 tysiąca eksponatów pochodzących z Polski i z całego świata. Zgromadzono tu wiele spreparowanych okazów ryb (m.in. z jeziora Bajkał), płazów, gadów, ptaków, ssaków (m.in. kret albinos) i owadów (w tym ponad 700 motyli) oraz skamieniałości. W zbiorach znajduje się też kolekcja skamielin zebranych przez Jana Wengrisa (ojca prof. J. Wengris) na początku XX w. Kolekcja systematycznie powiększa się dzięki badaniom terenowych pracowników Wydziału Biologii oraz dzięki wymianie z innymi ośrodkami naukowymi i darowiznom prywatnych kolekcjonerów.

Prof. Janina Wengris przybyła w 1950 roku do Olsztyna wraz z gronem naukowców Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego i zorganizowała Katedrę Zoologii oraz zapoczątkowała tworzenie muzeum zoologicznego. Z Cieszyna przybyły eksponaty zgromadzone w okresie przedwojennym przez prof. dr. Kazimierza Sima. Prof. Janina Wengris opiekowała się muzeum do 1977 roku. Zmarła w 1978 roku. Od 1983 roku muzeum nosi imię prof. Janiny Wengris.

(fot. S.Czachorowski)

Jak zwierzęta i rośliny spędzają zimę?

2011-12-18T10:02:00.004+01:00

Jak zwierzęta i rośliny spędzają zimę? Czy nocą wszyscy śpią? Co dzieje się w laboratoriach biologów? Naukowcy czekają na ciekawych wszystkiego 13 stycznia 2012 w 15 ośrodkach naukowych na terenie całego kraju! Spędź z nami ogólnopolską Noc Biologów... i dowiedz się więcej o życiu zimą oraz życiu w nocy.

Gimnazjum w laboratorium, czyli podglądanie roślin in vitro

2011-12-16T13:39:00.005+01:00

W dniu 15 grudnia 2011 r. laboratorium Katedry Fizjologii i Biotechnologii Roślin (Wydział Biologii UWM) odwiedzili uczniowie Gimnazjum nr 12 z Olsztyna. Z mgr Teresą Jagielską zwiedzili pracownię kultur in vitro i pokoje hodowlane z roślinami. Wystawa tych roślin między innymi będzie miała miejsce w Centrum Biologii na I piętrze w czasie Nocy Biologów w dniu 13 stycznia 2012 r.

Studenckie Naukowe Koło Biologii Komórki w składzie: Beata Urban, Marcin Martyniak, Milena Szymczak przedstawiło młodzieży działanie mikroskopów świetlnego, fluorescencyjnego i elektronowego, skaningowego. Uczniowie obejrzeli pod mikroskopem preparaty z tkanek roślinnych i zwierzęcych.

Różne techniki mikroskopowe zostaną również zaprezentowane przez nas w czasie Nocy Biologów (13 stycznia 2012).

(fot. T. Jagielska)

Katedra Anatomii Porównawczej - oferta na Noc Biologów

2011-12-15T16:52:00.004+01:00

Katedra Anatomii Porównawczej (Wydział Biologii UWM w Olsztynie) na codzień prowdzi następujące badania naukowe:
• badania histogenetyczne obejmujące procesy różnicowania i dojrzewania neuronów oraz rozwoju jąder nerwowych i ich wzajemnej organizacji topograficzno-przestrzennej,
• neuroplastyczność histochemiczna (neuroprzekaźniki i neuromodulatory) komórek nerwowych w procesie rozwoju i starzenia się układu nerwowego ze szczególnym uwzględnieniem struktur związanych z procesami pamięci,
• zróżnicowani płciowe różnych ośrodków nerwowych mózgowia ssaków na poziomie morfologicznym i neurochemicznym (neuroprzekaźniki i neuromodulatory),
• tendencje ewolucyjne i zmienność adaptacyjna struktur mózgowia ssaków łożyskowych w wybranym szeregu filogenetycznym (owadożerne, gryzonie, zajęczaki, drapieżne, parzystokopytne) w świetle badań morfometrycznych i anatomoporównawczych z wykorzystaniem technik komputerowych (rekonstrukcje trójwymiarowe).

Natomiast w czasiej olsztyńskiej Nocy Biologów pracownicy Katedry zapraszają na: wykład pt. "Płeć mózgu", zajęcia laboratoryjne: "W pracowni histologa", "Świecące komórki mózgu", "Chore tkanki i narządy pod mikroskopem", oraz umożliwiają zwiedzenie laboratorium naukowego.

Będzie można usłyszeć, co się w styczniową noc będzie działo

2011-12-15T12:49:00.004+01:00

Kolejna stacja radiowa objęła patronatem medialnym olsztyńską Noc Biologów. Radio UWM FM mocno będzie nas wspierać i opowiadać dźwiękiem o tym, co się w biologicznych laboratoriach dzieje. I będzie nam towarzyszyć w trakcie Nocy Biologów z relacjami na żywo. Wywiady, reportaże, relacje i wspólne eksperymentowanie z nowymi formami przekazu.

(i nowymi technologiami w tradycyjnej sali wykładowej).

Będzie więc można usłyszeć, co się w styczniową noc będzie działo. Przy muzyce o życiu (bios - znaczy życie). W piątek trzynastego to nawet naukowcy ludzkim głosem przemawiają (zrozumiale dla nie-specjalistów i nie-studentów biologii czy biotechnologii).

S.C.

15 kotów zamiauczy w styczniu. I to w całej Polsce.

2011-12-15T07:58:00.010+01:00

Czyżby to jakiś dziwaczny pomysł szalonych naukowców? Trochę tak. Bo chodzi o biologów i biotechnologów, chodzi o eksperyment, ale nie całkiem o koty chodzi. Mowa o inicjatywnie 15 wydziałów uniwersyteckich i ogrodów botanicznych z całej Polski, które przygotowały zupełnie nowy piknik naukowy. Odbędzie się on 13 stycznia 2012 r. pod nazwą Noc Biologów. Właśnie została uruchomiona ogólnopolska strona tego projektu: http://www.nocbiologow.edu.pl/.

W logo Nocy Biologów znalazł sie m.in. kot, zwierzę znane z nocnej aktywnosci. Natomiast na mapce z oznaczeniem ośrodków organizujacych ten piknik naukowy umieszczone zostały ikonki kota, po najechaniu myszką na konkretną lokalizację Nocy Biologów ikona kota zmienia się, wskazując na... to, że kot daje głos.

Wydawać by się mogło, że koty ze swoim nocnym miauczeniem aktywne są tylko w marcu. Jednak za sprawą procesów ewolucyjnych, zachodzących w miastach (synurbizacja) wydłuża się okres rozrodczy wielu gatunków. O tym m.in. będzie można dowiedzieć się także i na olsztyńskiej Nocy Naukowców.

A o jaki eksperyment chodzi wydzialom nauk biologicznych polskich uniwersytetów? Szukamy nowych form kształcenia ustawicznego i pozaformalnego. Postęp wiedzy w zakresie biologii jest tak szybki, że wiedza szkolna błyskawicznie się dezaktualizuje. Aby rozumieć otaczający nas świat i zachodzące zjawiska, trzeba ciągłego uaktualniania wiedzy, w tym w zakresie nauk biologicznych. Wydział Biologii udostępni swoje laboratoria tego dnia w godzinach 11.00-22.00 (godziny mają ułatwić udział szkół jak i osób indywidualnych, po pracy). Można będzie posłuchać wykładów, uczestniczyć w eksperymentach i zapytać naukowców o wszystko, co dotyczny współczesnej biologii.

S.Cz.

Świecące komórki mózgu

2011-12-14T07:34:00.004+01:00

Czy neurony świecą? Co zrobić, aby neurony zaczęły świecić? Na te pytania można będzie uzyskać odpowiedź na kolejnej propozycji Katedry Anatomii Porównawczej na Noc Biologów. Na zajęciach warsztatowych, poprowadzonych przez dr Krystynę Bogus-Nowakowską, dr. Macieja Równiaka, uczestnicy będą mogli poznać jedną z technik stosowanych we współczesnych badaniach naukowych - technikę immunofluorescencji. Technika ta, wykorzystując przeciwciała i zjawisko fluorescencji pozwala uwidocznić różne substancje wewnątrz komórki. Dzięki temu możemy np. poznać substancje, za pomocą których porozumiewają się komórki nerwowe.

W pracowni immunohistochemicznej zostaną omówione czynności związane z procedurą techniki immunofluorescencyjnej. Następnie uczestnicy zapoznają się z budową i obsługą mikroskopu epifluorescencyjnego Olympus BX51 oraz będą prowadzić obserwację preparatów z mózgowi ssaków, wybarwionych przy użyciu różnogatunkowych przeciwciał pierwotnych i wtórnych sprzężonych z fluorochromami: FITC (izotiocjanian fluoresceiny) i CY3 (indokarbocjanina), pod kątem zawartości różnych substancji biologicznych w komórkach nerwowych.

Miejsce Katedra Anatomii Porównawczej (Pl. Łódzki 3), sala: 334 (III piętro). Zajęcia w grupach do 8 osób zaplanowane w godzinach: 16.00-17.00, 17.00-18.00, 18.00-19.00, 19.00-20.00. Rezerwacja : tel 89 523-43-01, e-mail: m.domagalska@uwm.edu.pl

(fot. Janusz Pająk)

Warsztat badawczy biologa XXI wieku

2011-12-13T07:02:00.007+01:00

Tylko w czasie Nocy Biologów będzie okazja zwiedzić jedno z najnowocześniejszych w Europie laboratoriów biologicznych i biotechnologicznych: Laboratorium Diagnostyki Molekularnej. Prowadzone są tu różnorodne badania nie tylko przez pracowników Wydziału Biologii UWM w Olsztynie, ale także naukowców z innych wydziałów i innych ośrodków naukowych nie tylko Polski.

Po warsztacie badawczym biologa XXI wieku opowiadac i oprowadzać bedą: dr hab. Renata Ciereszko prof. UWM, dr Anna Nynca, dr Grzegorz Fiedorowicz, mgr Marek Piłat.

Uczestnicy będą mogli obejrzeć nowoczesny sprzęt badawczy wykorzystywany przez współczesnych biologów do poznawania tajników przyrody. Między innymi zobaczą co się kryje się wewnątrz komórki (mikroskopia fluorescencyjna i elektronowa), będą podziwiać piękno roślin i grzybów (mikroskopia stereoskopowa) oraz komórek zwierzęcych (mikroskopia świetlna) z bardzo bliska; własnoręcznie przygotują mikrometrowej grubości skrawki zamrożonej tkanki (kriostat) i wytną kilka komórek z preparatu tkankowego za pomocą lasera (mikrodysekcja laserowa); będą mogli również przekonać się czy lód może być suchy a azot mokry. Laboratorium Diagnostyki Molekularnej ul. Prawocheńskiego 5.

Godziny: 16.00-17.00 , 17.00-18.00, 18.00-19.00, grupy do 10 osób, konieczna wczesniejsza rezerwacja 6.01.2012 - grzegorz.fiedorowicz@uwm.edu.pl

(fot. S.Czachorowski)

Owady małe i duże

2011-12-12T13:08:00.005+01:00

Owady małe i duże to tytuł pokazu, zaproponowanego przez dr. Karola Komosińskiego z Katedry Zoologii na olsztyńską Noc Biologów (13 stycznia 2012).

Pokaz różnorodności i przystosowań owadów adresowany jest do odbiorcy od 5 roku życia (dla szkoł i wycieczek rozdzinnych). Prezentacja chrząszczy i motyli krajowych i egzotycznych. Demonstracja różnorodności barw i kształtów owadów oraz przystosowań do zajmowanych przez nie specyficznych środowisk, w tym przykłady mimikry i mimetyzmu.
Miejsce: Katedra Zoologii, UWM, ul. Oczapowskiego 5, sala 094 , godz. 13:00-14:30, 17:00-18:30. Rezerwacja tel. 89 523-32-61 .

(fot. K. Kulesza i S. Czachorowski)

Czy wiesz czym różni się cis od jodły i sosny?

2011-12-11T19:42:00.008+01:00

Czy wiesz czym różni się cis od jodły i sosny? Można będzie się tego dowiedzieć w czasie olsztyńskiej Nocy Biologów, podczas warsztatów pt. "Jak odróżnić jodlę od świerka, jakie iglaki u nas rosną?", przygotowanych przez dr. Krystynę Kuszewską i mgr. Przemysława Kołodzieja (Katedra Botaniki i Ochrony Przyrody), w godzina 11.00-14.00.

Przyjdź i zobacz jakie igły i szyszki mają żywotniki, jałowce i cyprysiki. Poznaj niezwykle ciekawą grupę drzew iglastych budujących nasze lasy, ozdabiających parki i ogrody. Pokażemy jak je rozpoznawać i nazywać, podpowiemy, które posadzić w ogrodzie. Zapewnimy możliwość obejrzenia gałązek i szyszek wielu iglastych gatunków. Dociekliwym opowiemy co igła sosny ma w środku, dlaczego modrzew wygląda zimą inaczej niż świerk, a także kiedy i jak kwitną.

W zdrowym ciele mądry duch

2011-12-11T11:00:00.007+01:00

W zdrowy ciele zdrowy duch... a dodatkowo lepiej się myśli, jelsi się jest aktywnym ruchowo. Włąśnie zakończyły się I mistrzostwa Wydziału Biologii. Pierwsze miejsce w rozgrywkach zajęła drużyna bioinfo w składzie :

Jan Paweł Jastrzębski
Łukasz Paukszto
Jacek Kieżun
Witek Żakowski
Paweł Goławski
Paweł Podliński
Kamil Szandar

Drugie miejsce zdobyli Chłopcy z ferajny

Kamil Myszczyński
Krzysztof Czapracki
Piotr Czyczel
Karol Szeszko
Gabriel Pomianowski
Marek Adamowski
Łukasz Grzymała
Ogiński Paweł

Zaś na trzecim miejscu na podium stanęły Żuczki w składzie:

Jakub Idźkowski
Mateusz Florczuk
Adrian Duba
Tomasz Ślężak
Konrad Nosarzewski
Mateusz Pikuliński
Kalkowski Łukasz

Królem strzelców z dorobkiem 17 bramek został Marek Adamowski.

Zobacz zdjęcia z uroczystości.

Pracownia i laboratorium naukowca... od kuchni

2011-12-09T14:45:00.014+01:00

Do pracowni naukowca wstęp mają tylko nieliczne osoby - on samy i jego naukowi goście, czasem studenci i doktoranci wykonujący prace badawcze. A czy przeciętny czowiek może zajrzeć do pracowni naukowca-biologa i zobaczyć jak wygląda nauka "od kuchni", ta nieoficjalna, w trakcie powstawania? Czy można zobaczyć naukowca przy pracy? Tak, ale tylko przy wyjątkowych okazjach. Na przykład w trakcie Nocy Biologów (zobacz więcej szczegółów o Nocy Biologów 13 stycznia 2012).

Skąd ten twórczy bałagan i co robią na biurku te przedziwne opakowania po margarynie, śledzikach, co robią te najprzeróżniejsze fiolki i butelki? A najważniejsze co w nich jest, skąd się wzięły i do jakich badań posłużą? Powyższe zdjęcie pochodzi z pracowni entomologa, a w opakowaniach na stole znajdują się próbki owadów z różnych miejsc Polski i świata. Są w trakcie opracowywania - stąd ten twórczy i pozorny bałagan. Co to za owady i skąd podzą? O tym można będzie się samemu dowiedzieć w czasie olsztyńskiej Nocy Biologów.

A niżej zupełnie inna pracownia, gdzie akurat zastaliśmy prace nad nicieniami...

... oraz w innej pracowni studentów w trakcie ich pracy naukowej przy mikroskopach. Co to za dziwne mikroskopy z podłączonymi komputerami i co na nich się ogląda? Tego również można będzie się dowiedzieć w czasie Nocy Biologów.

Katedra Zoologii - bo tam zostały zrobione powyższe zdjęcia, 13 stycznia, w ramach "otwartych labaoratoriów" umożliwi zaglądnięcie do różnych specjalistycznych pracowni:

Pracownia Histologiczna wyposażona jest w aparaturę (mikrotom rotacyjny, zestaw do barwienia preparatów histologicznych), umożliwiającą kompleksowe przygotowanie preparatów mikroskopowych z tkanek i narządów zwierząt oraz wykonanie różnych barwień histologicznych; standardowo wykonywane są preparaty z gonad (ryby, mięczaki, skorupiaki), przekroje poprzeczne i podłużne (np. pierścienice, nicienie) i inne (np. aparaty gębowe, skrzydła i odnóża owadów).
Pracownia Systematyki Molekularnej oraz Pracownia Cytogenetyczna umożliwiają badanie zmienności cech zwierząt na poziomie gatunku, populacji, osobnika, chromosomów i DNA. Pracownie są wyposażone w inkubator i komorę z laminarnym przepływem powietrza służące do prowadzenia hodowli komórkowych, z których uzyskiwany jest materiał chromosomowy. Natomiast analiza DNA organizmów zwierzęcych prowadzona jest w oparciu o aparat do amplifikacji kwasów nukleinowych, zestaw do rozdziału fragmentów DNA w polu elektrycznym oraz system do wizualizacji żeli elektroforetycznych. .
Pracownie Mikroskopii Świetlnej i Fluorescencyjnej są wyposażone w stanowiska do badań mikroskopowych cech taksonomicznych zwierząt. Wyposażenie pracowni stanowią mikroskopy świetlne i fluorescencyjne wyposażone w specjalistyczne programy do analiz cytogenetycznych z zakresu metod klasycznych jak i molekularnych. .
Pracownia Entomologiczna, w której prowadzone są badania entomofauny (zwłaszcza chrząszczy Coleoptera) terenów chronionych, przyrodniczo cennych oraz zmienionych przez człowieka; w pracowni znajduje się bogaty zbiór chrząszczy krajowych, w tym wiele bardzo rzadkich gatunków saproksylicznych i nekrofilnych.
Pracownia Parazytologiczna wyposażona jest w mikroskopy i binokulary niezbędne do prowadzenia badań parazytologicznych środowiska (badania placów zabaw i terenów rekreacyjnych) oraz sprzęt umożliwiający prowadzenie hodowli pasożytów wewnętrznych w warunkach in vitro (komora laminarna) (larw i osobników dorosłych) oraz badań dotyczących biologii rozwoju pasożytniczych nicieni (Nematoda).
Pracownia Osteologiczna zajmuje się badaniem zmienności morfologicznych cech taksonomicznych w rozwoju ontogenetycznym krajowych gatunków ryb doskonałokostnych Teleostei, m.in. elementów szkieletu wewnętrznego (m.in. kości czaszki, kręgosłupa, szkieletu płetw). Wykorzystuje się do tego metodę podwójnego barwienia kości i chrząstki przy zastosowaniu błękitu alcjanowego i alizaryny.

Ponadto, w Katedrze Zoologii znajduje się Muzeum Zoologiczne im. Prof. Janiny Wengris, w którym zgromadzono około 2 500 cennych okazów zwierząt, zarówno bezkręgowców jak i zwierząt kręgowych. Zbiory muzealne były gromadzone podczas prowadzonych badań, obozów studenckich kół naukowych, wymiany z różnymi ośrodkami naukowymi i zagranicznymi.

J.S/S.C.

Biotechnologia molekularna dla zdrowia

2011-12-09T11:25:00.005+01:00

Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprasza do udziału w warsztatach organizowanych w ramach projektu „Biotechnologia Molekularna dla Zdrowia”. Warsztaty mają na celu przedstawienie nowych możliwości badawczych, jakie stworzyła realizacja projektu „Biotechnologia molekularna dla zdrowia”. W trakcie spotkania przedstawione zostaną pracownie powstałe na Wydziale oraz możliwości zakupionej aparatury - najwyższej klasy urządzeń, które pozwalają na opracowywanie nowych narzędzi do poznawania molekularnych mechanizmów rozwoju wybranych chorób oraz ich prewencji, diagnostyki i terapii. Ze względu na zakres tematyczny projektu oraz charakter powstałych pracowni warsztaty będą interesujące dla badaczy różnych specjalności: biotechnologii medycznej, biotechnologii roślin, biotechnologii farmaceutycznej, osób zajmujących się nie tylko chorobami ludzi, ale także zwierząt i roślin.

Zachęcamy o zapoznania się z aktualnym stanem realizacji projektu na stronie http://www.uj.edu.pl/web/bmz oraz do lektury biuletynu wydziałowego „Triplet”, dostępnego także na tej stronie. Warsztaty odbędą się 21-22 lutego 2012 r. na terenie Wydziału BBiB UJ przy ul. Gronostajowej 7. Pierwszego dnia konferencji uczestnicy będą mieli możliwość wysłuchania wykładów, które przedstawią pracownicy Wydziału zaangażowani w realizację projektu oraz inni zaproszeni specjaliści, natomiast drugiego dnia odbędą się zajęcia praktyczne.

Osoby zainteresowane prosimy o śledzenie informacji na stronie projektu a zarazem o zgłoszenie chęci swojego uczestnictwa na adres: magda.jagla@uj.edu.pl. Prosimy o podanie: imienia i nazwiska, tytułu/stopnia, adresu e-mail, telefonu kontaktowego, nazwy i adresu instytucji. W razie pytań prosimy o kontakt mailowy lub telefoniczny (12 664 61 36, 519 347 622). Udział w warsztatach jest bezpłatny, natomiast organizatorzy nie pokrywają kosztów dojazdu ani zakwaterowania. Liczba uczestników ograniczona!

Serdecznie zapraszam
Prof. dr hab. Józef Dulak
Kierownik projektu

II Kopernikańskie Sympozjum czyli coś dla młodych naukowców-przyrodników

2011-12-09T09:18:00.003+01:00

W dniach 9-1 marca 2012 r. w Toruniu odbędzie się druga ogólnopolska edycja Kopernikańskiego Sympozjum Studentów Nauk Przyrodniczych. Głównym celem spotkania ma być wymiana pomysłów i doświadczeń między młodymi członkami społeczności akademickiej.

Poza dyskusjami, podczas konferencji odbędą się także wykłady zaproszonych gości, wystąpienia studentów oraz sesje posterowe. Prezentacje na II KSSNP zostaną podzielne na trzy bloki tematyczne: biologiczno-biotechnologiczny, geograficzno-ekologiczny i chemiczno-fizyczno-astronomiczny. Młodzi naukowcy z całej Polski już teraz mogą przekazywać swoje zgłoszenia i abstrakty wystąpień. Termin ich nadsyłania mija 15 stycznia 2012 roku.

Organizatorami wydarzenia są koła naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Dla wszystkich uczestników przewidziane są certyfikaty potwierdzające udział w sympozjum oraz materiały konferencyjne. Ponadto, w konkursie zostaną również wyłonieni autorzy najlepszych wystąpień i plakatów, dla których przygotowano atrakcyjne nagrody. Szczegółowe informacje dotyczące miejsca, w którym odbędzie się sympozjum, jego programu oraz rejestracji można znaleźć pod adresem: http://www.sympozjum.umk.pl/

(źródło: PAP - Nauka w Polsce)

Logo Nocy Biologów

2011-12-09T07:17:00.017+01:00

Życie w nocy jest również ciekawe. Nawet zimą. Dla człowieka, jako gatunku posługującego się głównie wzrokiem, nocny świat jest tajemniczy i trudno dostępny. Ale dzięki wypracowanej przez lata metodologii badawczej jak i coraz wymyślniejszym przyrządom naukowców możemy obserwować procesy życiowe, zachodzące w ciemności. Możemy słyszeć niesłyszalne, widzieć niewidzialne, "patrzeć" zapachem i oglądać obiekty niezwykle małe. Możemy już nie tylko obrączkować ptaki ale i znakować pojedyncze geny... aby dalej śledzić te obiekty w ich procesach życiowych.

Nauka jest zjawiskiem globalnym, wiedza naukowa nie zna granic. To właśnie współpraca,w tym ta międzynarodowa, umożliwia ogromny postęp wiedzy. Dzielenie się wiedzą jest podstawową misją nauki i naukowców. Tak więc idea Nocy Biologów, jako formy upowszechniania wiedzy biologicznej, mieści się znakomicie w funcjach współczesnego uniwersytetu. Olsztyńska Noc Biologów nie jest izolowaną wyspą czy samotnym i oderwanym od świata ewenementem. Jest fragmentem szerszego przedsięwzięcia wydziałów biologii polskich uczelni wyższych. Przykładem jest logo Nocy Biologów - jedno dla wszystkich akcji, dziejących się w kilku miastach Polski. Logo opracował Andrzej Zieleziński, doktorant Wydziału Biologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. A w sensie globalnym Noc Biologów jest częścią inicjatyw nowoczesnego upowszechniania nauki, takich jak np. Europejska Noc Naukowców - bo przecież raz do roku odwiedzać laboratoria i pracownie uniwersyteckie to trochę za mało jak na potrzeby społeczeństwa XXI wieku.

Zatem zapraszamy 13 stycznia 2012 r. na Wydział Biologii UWM w Olsztynie w godzinach 11.00-22.00 oraz do codziennego zaglądania na niniesjzy blog, na którym zamieszczamy nie tylko bardziej szczegółowe opisy proponowanych wykładów, pokazów i wystaw, ale i informujemy o różnych odkryciach, związanych z biologicznym życiem oraz aktywnością naukowców i studentów biologii oraz biotechnologii.

S.C.

Program Katedry Biochemii na Noc Biologów

2011-12-08T15:47:00.009+01:00

Katedra Biochemii przygotowała bogatą ofertę na olsztyńską Noc Biologów. W budynku Collegium Biologiae (Centrum Biologii), na trzecim piętrze, w salach i na korytarzu poznawać będzie można świat biochemii wszystkimi zmysłami. Przewidziane są wykłady, pokazy i eksperymenty. Będzie to spotkanie z biochemia i naukowcami… trzeciego stopnia.

Tajemniczy świat zapachu (wykład + „degustacja zapachu”)
Zapach to najbardziej pierwotna i doskonalona przez miliony lat forma komunikacji między żywymi organizmami. Jeżeli chcesz porozmawiać o znaczeniu odorantów w naszym życiu i praktycznie zapoznać się z hedoniczną jakością zapachu, przyjdź do nas

Biochemia w kuchni: (wykład i część doświadczalna)

Niewielu z nas zdaje sobie sprawę jakim wspaniałym laboratorium jest nasza kuchnia…codziennie przygotowywane potrawy, używane składniki to źródło magicznych przemian i reakcji chemicznych. Nawet najprostsze produkty kryją w sobie świat niezwykłych cząsteczek chemicznych.

Wytrącanie DNA z cebuli (Lekcja inna niż wszystkie + doświadczenie)
o Prosta i bardzo szybka metoda (około 30 minut) wytrącania kwasów nukleinowych pozwalająca na zobaczenie ich gołym okiem. DNA tworzy małe, białe kłaczki o nitkowatej strukturze. Można je nawet nawinąć na wykałaczkę i wyjąć z roztworu.

Niezwykła galaretka czyli płonący żel
Bardzo efektowne doświadczenie z wykorzystaniem prostych odczynników. Produktem jest barwny żel, który można podpalić.

Olejki eteryczne w żywności
Olejki eteryczne to mieszanina terpenów, alkoholi i ketonów o bardzo silnym, przyjemnym zapachu. Szczególnie interesujący jest sposób wydzielenia ich z roślin poprzez destylację np. z suszonych ziół i przypraw.

Glikacja czyli co się dzieje gdy białko spotka cukier
Prezentacja efektów reakcji glikacji w mleku skondensowanym. Można będzie posmakować produktów glikacji i zdobyć wiedzę na temat jaki ma ona wpływ na nasze zdrowie i wrażenia smakowe.

Wzbogacona śmietana
Producenci śmietany oszukują swoich klientów przez zagęszczanie jej skrobią. Według polskich norm śmietana (kwaśna) i śmietanka (słodka) nie powinny zawierać żadnej skrobii ani zagęszczaczy, dlatego producenci nie informują na etykietach o ich zawartości. Doświadczenie ma pokazać jak w łatwy i prosty sposób w domu możemy sprawdzić zakupioną śmietanę.

Zawartość cukru w cukrze
Doświadczenie obejmować będzie przeprowadzenie szeregu reakcji charakterystycznych na cukry (próba Wőhlkego, Mora czy Seliwanowa) w miodach pszczelich pozyskanych z prywatnych pasiek i zakupionych w dużych sklepach w celu określenia i porównania ich składu cukrowego.

Magia kolorów
TLC barwników
Rozdział barwników z wybranych produktów (np. kolorowe pisaki, cukierki z kolorowymi cukrowymi osłonkami) z wykorzystaniem techniki chromatograficznej. Pozwala zobaczyć czy na przykład brązowa otoczka cukrowa cukierka jest rzeczywiście brązowa, czy składa się na nią kilka innych kolorów.

Chemiczne porosty
Jeżeli chcesz porozmawiać o krzemionkach, półprzepuszczalnych membranach i zjawisku osmozy, przyjdź do nas. Dodatkowo możesz wyczarować „chemiczny ogród”.
„Światła drogowe”
Efekty barwne obserwowane w tym doświadczeniu są skutkiem utleniania i redukcji indygo karminu. Indygo karmin jest niebieski w środowisku obojętnym, zaś w zasadowym - zielony. Pod wpływem mieszaniny glukozy i NaOH indygo karmin zostaje zredukowany - forma zredukowana ma kolor żółty. Przelewając lub potrząsając cieczą, wprowadzamy do niej tlen, który utlenia indygo karmin - roztwór z powrotem staje się zielony.
FRAP
Analiza służy do oznaczania całkowitej aktywności oksydacyjnej związków chemicznych. Metoda ta polega na określeniu zdolności redukcji jonów Fe3+ do jonów Fe2+, które są kompleksowane przez TPTZ (2,4,6-tris-(2-pirydylo)-1,3,5-tianyl).
Do przygotowania odczynnika FRAP posłuży chlorek żelaza o intensywnie pomarańczowej barwie oraz TPTZ o intensywnie błękitnym kolorze. Po zmieszaniu składników otrzymamy niebiesko-ceglasty odczynnik FRAP. Po dodaniu próby odczynnik FRAP zmienia barwę na intensywnie granatową.

Noc biologów na stonie Katedry Biochemii

B.N. (fot. Janusz Pająk)

Mikromalowanki biologów, czyli w pracowni histologa

2011-12-07T18:18:00.010+01:00

Normalni, przeciętni ludzie malują jajka, na Wielkanoc. Artyści malują obrazy, grafficiarze ściany a biolodzy? Biolodzy malują komórki i tkanki. Czy to jakaś wyrafinowana technika plastyczna? Biolodzy, wybarwiają tkanki, komórki lub fragmenty komórek, aby uwidocznić różne struktury i aby lepiej widzieć obiekty przyrodnicze. Barwią więc z ciekawości poznawczej. Następnie efekty swoich poczynań oglądają pod mikroskopem. Nierzadko tak wykonane preparaty są po prostu piękne (zobacz fotografie niżej), niezależnie od tego, co tam przedstawiają.

Przykładowe techniki stosowane w Katedrze Anatomii Porównawczej: barwienie metodą immunofluorescencji, barwienie immunoenzymatyczne, barwienie histologiczne metodą Nissla, impregnacja azotanem srebra wg metody Golgiego. Brzmi zbyt skomplikowanie? Przyjdź zatem na Wydział Biologii w czasie Nocy Biologów (13 stycznia 2012) to naukowcy wyjaśnią ci dokładnie a nawet zademonstrują. Ba, samodzielnie można będzie wykonać różnorodne preparaty.

Barwienie metodą immunofluorescencji. Immunofluorescencja jest jedną z dziedzin histochemii, a dokładniej jest zbiorem metod pozwalających na umiejscowienie w komórkach lub tkankach określonych substancji z wykorzystaniem przeciwciał. Inaczej mówiąc to połączenie metod histologicznych z reakcjami immunologicznymi. Cechuje je specyficzność, a ich wynikiem jest umiejscowienie specyficznych substancji, których poszukujemy. W metodzie tej dochodzi do oddziaływania pomiędzy substancją, którą wprowadzamy i substancją, której poszukujemy w preparacie. Wykorzystuje ona znakowane fluorochromami (substancje, które wykazują zdolność do emitowania światła po pobudzeniu ich źródłem promieniowania) przeciwciała w celu lokalizacji antygenów (substancji poszukiwanych).

Tkankę przeznaczoną do barwień immunofluorescencyjnych, utrwaloną perfuzyjnie dotrwala się dodatkowo immersyjnie w płynie perfuzyjnym przez okres 2-3 godzin, a następnie płucze w buforze fosforanowym (0,1 M, pH 7,2-7,4) przez okres 3 dni. Tak przygotowany materiał poddawany jest następnie kąpieli w 19 % i 30 % roztworach sacharozy przez okres od 1 do 3 dni. Procedura ta ma typowe właściwości krioprotekcyjne, gdyż chroni materiał przed tworzeniem się dużych i działających destrukcyjnie kryształów lodu powstających samoistnie w procesie zamrażania tkanki. Po przepojeniu tkanek sacharozą, i ich zatonięciu, bloki tkanki zamraża się przy pomocy kriostatu lub ciekłego azotu. Etap ten pozwala na zachowanie aktywności enzymów, konformacji przestrzennej peptydów i białek oraz zatrzymuje procesy autolizy. Zamrożone bloki tkankowe skroi się przy użyciu mikrotomu mrożeniowego na seryjne skrawki o grubości 10-20 µm w temperaturze -30oC. Skrawki przyklejane są na wcześniej przygotowane szkiełka podstawowe, które poddano kąpieli w roztworze chromalum.

Tak przygotowane preparaty poddawane są rutynowym barwieniom immunofluorescencyjnym. Barwienie takie każdorazowo przeprowadza się w komorze wilgotnej bez dostępu światła i składa się ono z kolejno następujących po sobie etapów.

W pierwszym etapie, skrawki rozmraża się w temperaturze pokojowej (ok. 30 minut), po czym każdy z nich obrysowuje markerem, który zapobiega rozlewaniu się nanoszonych substancji i ich mieszaniu się pomiędzy sobą. Tak przygotowane preparaty przenoszone są do komór wilgotnych, w których przebiega właściwy proces barwienia. Tu każdy skrawek płukany jest trzykrotne po 15 minut w buforze fosforanowym (PBS), a następnie poddawany 1 godzinnej inkubacji w roztworze blokującym (PAV). Etap ten jest niezbędny, gdyż doprowadza on do zablokowania wiązań nieswoistych w badanej tkance. Roztwór blokujący to zazwyczaj mieszanina następujących substancji: PBS, 10% roztwór surowicy koziej, 0,1 % BSA, 0,05 % roztwór thimerazolu, 0,01 % roztwór azydku sodu, tryton X-100. Po inkubacji w roztworze blokującym skrawki ponownie trzykrotnie płukane są po 15 minut w roztworze PBS, po czym nasyca się je roztworem przeciwciał pierwotnych. Okres inkubacji w roztworze przeciwciał pierwotnych wynosi zazwyczaj ok. 14 -16 godzin. Dnia następnego, po wypłukaniu w roztworze PBS (3 razy po 15 minut) skrawki przepajane są roztworem przeciwciał wtórnych, znakowanych fluorochromem. Okres inkubacji w tym wypadku wynosi zazwyczaj 1 godzinę. Tak wybarwione skrawki po trzykrotnym płukaniu w roztworze PBS pokrywane są roztworem glicerolu i zamykano pod szkiełkiem nakrywkowym.

Barwienie immunoenzymatyczne. W metodach tych sposób przygotowania tkanki i proces barwienia jest bardzo podobny jak w przypadku fluorescencji. Zasadnicza różnica polega na tym że przeciwciała znakowane są enzymami. Ostatecznie wizualizuje się je specjalnymi chromogenami (substrat dla enzymu który po reakcji enzymem daje barwny produkt).

Barwienie histologiczne metodą Nissla. Technika Nissla pozwala na wizualizację substancji tigroidowej w neuronach, a tym samym doskonale charakteryzuje ich perikariony (ukazuje granice przestrzenne ciała komórki, jądro i jąderko). Metoda ta nie pozwala jednak na wizualizację, a tym samym obserwację i analizę wypustów neuronalnych tj. dendrytów i aksonów.
Mózgowia przeznaczone do barwień metodą Nissla poddawane są procesowi postfiksacji na drodze immersyjnego dotrwalania w 4% roztworze zobojętnionej formaliny przez okres nie krótszy niż 3 miesiące. Tak utrwalony materiał poddany zostaje płukaniu w bieżącej wodzie przez 24 godziny. Kolejnym etapem jest dehydratacja tkanki. W tym celu opłukany eksplantat odwadnia się, używając ciągu alkoholu etylowego o wzrastającym stężeniu (50%, 70%, 96%, oraz alkoholu absolutnego 99,8%). Odwodnione tkanki prześwietla się za pomocą ksylenu i zatapia w parafinie, formując bloczki. Bloczki parafinowe krojone są seryjnie przy pomocy mikrotomu saneczkowego na skrawki o grubości 10-50 µm, które jednocześnie następnie naklejane są na wcześniej spreparowane podstawowe szkiełka mikroskopowe. Tak uzyskane preparaty poddawane są barwieniu fioletem krezolowym według metody Nissla, wykorzystując dwa szeregi naczyń laboratoryjnych. W pierwszym szeregu skrawki są odparafinowywane, po czym uwodnia się je w alkoholach o malejący stężeniu i nasyca roztworem barwnika (ksylen I, ksylen II, 99,8%, 96%, 80%, 70%, 50%, H2O, fiolet krezolowy). W drugim szeregu skrawki płukane są w wodzie z dodatkiem kilku kropli kwasu octowego, różnicowane w 96% alkoholu, odwodniane w alkoholu 99,8% i prześwietlane w ksylenie (H2O, kwas octowy, 96%, 99,8%, ksylen I, ksylen II). Po prześwietleniu preparaty zamykane są w balsamie kanadyjskim.

Impregnacja azotanem srebra wg metody Golgiego. W tym celu umieszcza się je na tydzień w 2,5% roztworze dwuchromianu potasu, a na kolejny tydzień w 2,5% roztworze azotanu srebra. Po czym przeprowadza się je przez szereg alkoholowy i zatapia w parafinie, Bloczek parafinowy kroi się na mikrotomie. Uzyskane skrawki naklejane są na szkiełka podstawowe i zamykane w balsamie kanadyjskim. Metoda impregnacji srebrowej doskonale uzupełnia poprzednią metodę, ukazując dokładny wygląd, ilość i długość wypustek neuronu, nie daje jednak obrazu jego wnętrza.

KAP/S.C.

Czy mózg ma płeć?

2011-12-07T09:33:00.002+01:00

Czym się różni chłopczyk od dziewczynki to chyba każdy wie. Ale czy mózg ma płeć i czy sposób postrzegania świata jest różny u kobiet i u mężczyzn? Dlaczego kobiety rozróżniają więcej kolorów niż mężczyźni a ci ostatni mają lepszą orientację przestrzenną? Czy wynika to z wychowania, np. preferowanych zabawek czy też jest uwarunkowane biologicznie?

Kobiety i mężczyźni różnią się od siebie sposobem postrzegania świata, ekspresją uczuć, uzdolnieniami i umiejętnościami. Odmienne wzorce zachowania wynikają przede wszystkim z biologii mózgu. Najnowsze badania dotyczące różnic płciowych w budowie ludzkiego mózgu wskazują na powiązanie czynników społecznych i biologicznych. Dymorfizm płciowy mózgu może mieć wpływ na zmienność odnoszącą się nie tylko do zachowań reprodukcyjnych, ale również w zakresie procesów poznawczych.

Na te i inne pytania odpowie dr Krystyna Bogus-Nowakowska w wykładzie pt. „Płeć mózgu” w czasie Nocy Biologów. Wykład rozpocznie się o godz. 12.00 w auli Centrum Biologii w Kortowie. Forma wykładu dostosowana jest do poziomu uczniów, którzy będą mieli możliwość poznania różnic między kobietą a mężczyzną w postrzeganiu świata, w ekspresji uczuć, w uzdolnieniach i umiejętnościach, a także dowiedzą się, że różnice te wynikają przede wszystkim z biologii mózgu.

Biologii się nie zmieni. Poznając różnice w funkcjonowaniu mózgu kobiet i mężczyzn łatwiej zrozumieć otaczający nas świat i relacje międzyludzkie.
M.R./S.C.

Radio Wnet objęło partonatem olsztyńską Noc Biologów

2011-12-07T07:27:00.007+01:00

Olsztyńską Nocą Biologów jako pierwsze zainteresowało się internetowe Radio Wnet, obejmując swoim medialnym patronatem nasz biologiczny piknik naukowy. Radio Wnet słuchane i oglądane (informacje zamieszczane na stronach internetowych) jest głównie w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Trójmieście, Katowicach, Lublinie i Łodzi. Słychaczami jest także Polonia zamieszkała w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Kanadzie, Irlandii, Francji, Szwecji i Ukrainie,

Poza relacjonowaniem samej Nocy Biologów przygotowana będzie godzinna audycja z informacjami z laboratoriów i aktualnych badań. Planowana jest także późniejsza współpraca i przygotowanie kilkunastu audycji popularnonaukowych, a w zasadzie upowszechniających wyniki najnowszych badań z biologii i biotechnologii.

Dzięki wspołpracy z mediami skracamy drogę informacji z laboratoriów naukowych do odbiorców. Chciałoby się napisac "pod strzechy", ale takie przykrycie dachu zobaczyć można już tylko w skansenie.

Współpraca z mediami jest dla nas formą kształcenia pozaformalnego i nieformalnego, realizacją misji uniwersytetu otwartego. Eksperymentujemy nie tylko na obiektach przyrodniczych, ale także w zakresie form komunikacji społecznej. Zapraszamy i inne media: "papierowe", internetowe, radiowe, telewizyjne do współpracy. Razem możemy opowiedzieć o tym co się dzieje w laboratoriach biologów i biotechnologów i o tym co fascynującego odkrywamy w świecie ożywionym na różnych poziomach organizacji: od biologii molekularnej aż po ekosystemy i całą biosferę.

St. Czachorowski

Program Nocy Biologów w Olsztynie

2011-12-06T17:59:00.007+01:00

Noc Biologów w Olsztynie, 13 stycznia 2012 r., godz. 11.00-22.00 (albo i dłużej). Ponad 60 propozycji wykładów, pokazów, eksperymentów, wystaw, wycieczek. Do tego dojdą jeszcze otwarte laboratoria oraz audycje współpracujących z nami rozgłośni radiowych i telewizyjnych.

Szczegółowy program - pobierz plik pdf i harmongram.

A na blogu szczegółowo opisywać będziemy poszczególne propozycje. Bo biologia jako nauka o życiu jest niezwykle intrygująca.

S.C.

Coś dla studentów biotechnologii i biologii - szansa na karierę naukową na prestiżowych uczelniach

2011-12-05T12:37:00.003+01:00

Studenci biologii i biotechnologii z UMW w Olsztynie mają szansę na udział w międzynarodowym programie stypendiów naukowych na jednej z trzech najlepszych uczelni wyższych w Europie: Uniwersytecie Cambridge (Wielka Brytania), Instytucie Karolinska (Szwecja) oraz Uniwersytecie Ludwiga Maximiliana (Niemcy). Już 1 listopada rusza nabór do IV edycji Programu Amgen Scholars. Program ten daje szansę uzdolnionej młodzieży na rozpoczęcie kariery naukowej w najlepszych laboratoriach badawczych na świecie.

Amgen Scholars to jeden z nielicznych tego typu programów na świecie, który już podczas studiów daje możliwość prowadzenia projektów badawczych w międzynarodowym środowisku. Program rozpoczęto w 2006 roku w Stanach Zjednoczonych, a w 2009 roku został on rozszerzony na Europę. Jego celem jest umożliwienie studentom zdobywanie praktycznych doświadczeń badawczych pod opieką najbardziej utytułowanych naukowców. Program ten daje unikalną szansę na rozpoczęcie kariery naukowej w jednym z wybranych obszarów.

W tym roku Program został ponownie objęty honorowym patronatem przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz przez Ministerstwo Zdrowia.

"W wielu krajach Europy studenci mają ograniczone możliwości w dziedzinie badań naukowych. Współpraca z Fundacją Amgen pozwala nam zaoferować najzdolniejszym studentom wyjątkowy letni Program badawczy, który ma na celu zainspirowanie ich do rozpoczęcia kariery naukowej" powiedział profesor John Rallison, rektor ds. dydaktyki na Uniwersytecie Cambridge.

W zeszłorocznej edycji Programu wzięło udział 74 studentów, reprezentujących 39 europejskich uczelni wyższych z 16 krajów. Wśród nich znalazło się sześciu studentów z Polski. Od startu europejskiej edycji Programu Polacy są jedną z najliczniejszych narodowości wśród osób aplikujących do Programu i wśród jego uczestników. Wielu z nich kontynuuje swoją karierę naukową, na jednym z uniwersytetów biorących udział w Programie.

Dzięki budżetowi wynoszącemu ponad 34 mln dolarów Program Amgen Scholars znajduje się w czołówce inicjatyw z tego obszaru. Uczestnicy Programu nie ponoszą żadnych kosztów związanych z udziałem w Programie. Dlatego też jedynymi kryteriami decydującymi o udziale w Programie są umiejętności, wiedza i zaangażowanie.

Każdego roku liczba aplikujących do Programu systematycznie się zwiększa. W 2011 roku do edycji europejskiej aplikowało ponad dwukrotnie więcej osób niż podczas pierwszej edycji Programu. Dotychczas w Programie wzięło udział ponad 1200 osób z całego świata.

O udział w europejskim Programie Amgen Scholars mogą ubiegać się osoby, które studiują kierunki ścisłe, m.in.: medycynę, chemię, farmację, biotechnologię czy bioinżynierię, na jednej z europejskich uczelni wyższych. Program skierowany jest do studentów którzy nie uzyskali jeszcze tytułu magistra lub licencjata mających bardzo dobre wyniki w nauce i planują kontynuować naukę na studiach doktoranckich.

Warunkiem udziału jest zgłoszenie swojej aplikacji do jednej z uczelni biorących udział w Programie. Każda z nich ma własny system oceny kandydatów, przy czym warunkiem wspólnym jest wypełnienie formularza aplikacyjnego on-line na stronie: http://www.amgenscholars.eu/ oraz przesłanie krótkiego eseju o sobie i dotychczasowych osiągnięciach. Termin przyjmowania aplikacji upływa na początku lutego 2012 roku.

Fundacja Amgen

Cele Fundacji Amgen (www.amgen.com/citizenship/overview.html) to: poprawa edukacji w zakresie nauk ścisłych, zwiększenie dostępu pacjentów do wysokiej jakości opieki medycznej oraz wspieranie społeczności, w których mieszkają i pracują pracownicy Amgen. Od 1991 roku Fundacja przekazała ponad 140 milionów dolarów w ramach stypendiów dla organizacji non-profit w Stanach Zjednoczonych i w Europie. W tym roku fundacja obchodzi 20-lecie swojej działalności.

Więcej informacji o Programie: Europejskie Centrum Koordynacyjne: +44 (0)1223 747459
asp-enquiries@biomed.cam.ac.uk, http://www.amgenscholars.eu/ , http://www.amgen.pl/

Noc Biologów na Facebooku

2011-12-03T07:14:00.005+01:00

Internet pozwala na szybką komunikację, także i biolodzy na co dzień w pracy tę formę wykorzystują. Specjaliści są rozproszeni po całym świecie. Listy tradycyjne długo idą i są kosztowne. Internet jest szybszy i tańszy. Przesyłanie publikacji do recenzji, składanie wniosków badawczych czy zwykła dyskusja w coraz większym stopniu staje się wirtualna. Dzięki temu pracujemy niczym w jednym, globalnym laboratorium. Może dlatego przyrost wiedzy jest tak dynamiczny i zaskakująco szybki?

Noc Biologów również będzie miała w części wirtualny charakter. Dla ułatwienie kontaktów chcemy skorzystać z różnych sieci społecznościowych, dlatego jest i Noc Biologów na Facebooku.

Są jakieś inne propozycje i pomysły?

S.C.

Jak się narodziła Noc Biologów?

2011-12-02T21:52:00.005+01:00

Postęp naukowy jast tak dynamiczny, że wiedza (i podręczniki) niezwykle szybko się dezaktualizuje. Stąd zrodziła się potrzeba kształcenia ustawicznego poza murami szkół (kształcenie pozaformalne). Wiosną tego roku, w Poznaniu, na spotkaniu dziekanów wydziałów biologiczych i pokrewnych zrodził się pomysł biologicznego pikniku naukowego, pod nazwą Noc Biologów. W październiku na kolejnym spotkaniu dziekanów, tym razem w Olsztynie, pomysł okrzepł i się w pełni wykrystalizował, z propozycją pierwszej takiej Nocy 13 stycznia 2012 roku.

Obecnie w przygotowaniach do pierwszej ogólnopolskiej Nocy Biologów udział biorą: Wydział Biologii UAM (Poznań), Wydział Biologii i Nauk o Ziemi UJ (Kraków), Wydział Nauk Biologicznych Uwr (Wrocław), Wydział Biologii Uniwersytetu Szczecińskiego (Szczecin), Wydział Biologii UG (Gdańsk), Wydział Biologii i Biotechnologii UMCS (Lublin), Instytut Biologii i Ochrony Środowiska Akademii Pomorskiej w Słupsku, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Wydział Biologii i Nauk o Środowisku UKSW (Warszawa), Wydział Biologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego (Olsztyn), Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Zielonogórskiego. Być może przyłączy się jeszcze więcej uczelni i instytucji.

W Olsztynie, na Noc Biologów przygotowano ponad 60 różnych wykładów, pokazów, warsztatów, eksperymentów, wystaw, wycieczek. Do tego dojdą kameralne rozmowy z naukowcami w ich laborariach.

Zimą życie nie zamiera.

S.C.

Noc Biologów – po raz pierwszy w Olsztynie

2011-12-01T06:07:00.006+01:00

Polska coraz bardziej jest postrzegana jako lider i zagłębie pikników naukowych w całej Europie. Społeczeństwo XXI w. chce poznawać świat, nie tylko w ławach szkolnych ale także w formie kształcenia pozaformalnego. Do licznych już pikników naukowych i nocy naukowców dołączy niebawem kolejny pomysł.

Dziekani wydziałów biologicznych (i pokrewnych), idąc w ślad zapotrzebowania społecznego, wymyślili ogólnopolską Noc Biologów, przypadającą 13 stycznia 2012. Tego dnia także laboratoria Wydziału Biologii UWM w Olsztynie otwarte będą nie tylko dla młodzieży szkolnej ale i dla rodzinnego, popołudniowego i wieczornego poznawania tajników życia. Będzie można posłuchać niecodziennych wykładów, uczestniczyć w pokazach i wycieczkach, oglądać wystawy i nowoczesny sprzęt naukowy, zwiedzić niedostępne na codzień laboratoria naukowe, samodzielnie (ale pod naukowym okiem) wykonać różne eksperymenty. I oczywiście podyskutować.

Wiek XX uważany był za stulecie fizyków. Ogromny postęp technologiczny oraz energia jądrowa umożliwiły człowiekowi lot w kosmos. Natomiast wiek XXI najprawdopodobniej będzie wiekiem biologów, którzy pomogą skolonizować przestrzeń kosmiczną. Dzięki ekologom i ich wiedzy można będzie tworzyć i modyfikować atmosfery planet (np. Marsa), a inżynieria genetyczna pozwoli zaprojektować i stworzyć zupełnie nowe gatunki (GMO), zdolne do życia i przekształcania kolonizowanych planet. Za sprawą postępu biologicznego już tyle pozmienialiśmy, że się wcześniej nawet filozofom nie śniło.

W trakcie Nocy Biologów, trwającej od godz. 11.00 do 22.00, zbadać będzie można zawartość cukru w cukrze, izolować DNA w z cebuli, poznać biologiczną magię kolorów, chemiczne porosty, posłuchać o płci mózgu, święcących komórkach mózgu, grzybach potencjalnie chorobotwórczych dla człowieka, biochemii w kuchni, obejrzeć owady, muszle mięczaków, zwiedzić muzeum zoologiczne, rozpoznawać drzewa po gałązkach, szukać śladów zwierząt i roślin, oglądać małe i duże organizmy przez różne mikroskopy: transmisyjne, konfokalne, elektronowe, zobaczyć pracownie naukowca i wypić kawę lub herbatę w kawiarence z profesorami Wydziału Biologii. Można będzie zadać pytania naszym olsztyńskim biologom różnych specjalności. A pod koniec Nocy Biologów można będzie podebatować ze specjalistami nad metodami rozwiązania problemu dzików w Olsztynie.

O wszystkich poznawczych atrakcjach oraz szczegółowym programie informować będziemy m.in. na niniejszym blogu.

Program w pliku pdf - pobierz

St.Cz. (fot. J. Pająk)

Uczniowie w szklarni czyli co pozostało po Olsztyńskich Dniach Nauki

2011-11-30T14:11:00.013+01:00

Co robią gimnazjaliści w uniwersyteckiej szklarni doświadczalnej oraz w specjalistycznym laboratorium? I dlaczego przychodzą na zajęcia prowadzone przez pracowników naukowych? Uniwersytet w wypełnianiu swojej misji upowszechniania wiedzy nie poprzestaje jedynie na jednorazowych akcjach. Wydział Biologii dobrze wpisuje się w te działania. Przygotowane pokazy i wykłady na Olsztyńskie Dni Nauki oraz Europejską Noc Naukowców spotkały się z dużym zainteresowanie także młodzieży szkolnej. A że noc trwała krótko a ciekawość świata jest wielka, to gimnazjaliści przychodzą na Wydział Biologii systematycznie i w ciągu całego roku. Na przykład 17 listopada 2011 r. w szklarni Wydziału Biologii odbyły się zajęcia przygotowane na prośbę uczniów z Gimnazjum nr 12 w Olsztynie, jako kontynuacja spotkań w ramach Olsztyńskich Dni Nauki. Temat zajęć przygotowanych i poprowadzonych przez mgr inż. Teresę Jagielską z Katedry Fizjologii i Biotechnologii Roślin obejmował:
1. Znaczenie wody w przyrodzie i jej parametry. Oznaczenie metodą kompleksometryczną ogólnej twardości wody pochodzącej z różnych źródeł.
2. Rola komputera klimatu w sterowaniu szklarnią oraz obejrzenie kolekcji roślin.

To nie koniec uczniowskiego podpatrywania nauki w uniwersyteckich laboratoriach. Już 15 grudnia br odbędą się kolejne zajęcia dla zaprzyjaźnionej z naukowcami grupy gimnazjalistów, tym razem będą oglądać rośliny pod mikroskopem oraz zwiedzą pracownię in vitro.

Dla szkoł, które w podobny sposób zechcą zaprzyjaźnić się z naukowcami Wydziału Biologii, niebawem będzie kolejna okazja. Na 13 stycznia 2012 r. zaplanowano kolejne wykłady i pokazy, tym razem w ramach ogólnopolskiej Nocy Biologów.

S.Czachorowski (fot. T. Jagielska)

Rośliny wodne na międzynarodowo

2011-11-28T18:19:00.002+01:00

Makrofitami czyli roślinami naczyniowymi związanymi ze środowiskiem wodnym i wodnobłotnym, na Wydziale Biologii od lat zajmuje się prof. Hanna Ciecierska. W tym wykorzystaniem makrofitów w monitoringu wód. Z tym problemem studenci spotykają się na zajęciach jak i w trakcie wykonywania prac dyplomowych. Niebawem będzie okazja podyskutować o roślinach wodnych w kręgu międzynarodowym. To właśnie wykorzystanie w ocenie czystości wód czyni makrofity tak interesującym obiektem międzynarodowych badań.

Międzynarodowe Sympozjum pt.: „Plants in hydrosystems: from functional ecology to weed research” Poznań, 27-31 sierpnia 2012 r.

Sympozjum, poświęcone roślinom wodnym, będzie kolejnym, cyklicznym spotkaniem naukowym (organizowanym co 3 lata) łączącym dwa wydarzenia: 13. Międzynarodowe Sympozjum EWRS (European Weed Research Society) i 2. Międzynarodowe Warsztaty Grupy Roboczej ds. Makrofitów SIL (International Society on Limnology). Wśród organizatorów jest także Polskie Towarzystwo Hydrobiologiczne, którego członkowie mogą skorzystać z obniżonej opłaty konferencyjnej.

Sympozjum ma na celu konfrontację najnowszych wyników badań dotyczących roślin wodnych, zarówno typowych hydrofitów, jak i strefy przybrzeżnej. Tematyka konferencji bezpośrednio obejmuje zagadnienia z zakresu taksonomii, fizjologii i ekologii gatunków a także uwzględnia najbardziej aktualne problemy ochrony środowiska i przyrody w naszym kraju oraz Unii Europejskiej związane z Ramową Dyrektywą Wodną (wykorzystującą m.in. rośliny wodne w bioindykacji) i Dyrektywą Siedliskową (według której roślinność wskazuje różne typy siedlisk wodnych). Ponadto podczas konferencji poruszane będą problemy zjawisk hydrologicznych związanych z roślinnością, hydrofitowych oczyszczalni ścieków, ochrony krajobrazu i inne zagadnienia ochrony środowiska i ekologii wód. W ramach programu Sympozjum realizowane będą cztery sesje szkoleniowe prowadzone przez międzynarodowe grono ekspertów.
W Sympozjum uczestniczyć będzie grupa wybitnych międzynarodowych specjalistów (potwierdzony udział członków komitetu naukowego konferencji) a wśród uczestników spodziewani są pracownicy naukowi a także służb ochrony środowiska (WIOŚ, RDOŚ, parków narodowych i krajobrazowych oraz administracji). Organizatorzy liczą także na szeroki udział studentów i doktorantów, dla których przewidywana jest obniżona opłata uczestnictwa.
Szczegółowe informacje na stronie internetowej Sympozjum: www.aquaticplants2012.pl

Prof. dr hab. Krzysztof Szoszkiewicz

Naprawianie mózgu czyli jak niemożliwe staje się możliwe

2011-11-25T15:49:00.006+01:00

Przez wiele lat sądzono, że komórki mózgu, po zróżnicowaniu się, już nie regenerują się. A więc w ciągu naszego życia stale nam ich ubywa, a wszelkie straty stawały się nieodwracalne. Wieloletnie i wielotorowe badania biologów pozwoliły lepiej poznać organizm na wszystkich poziomach organizacji. Teraz niemożliwie staje się możliwe. Badanie przeprowadzone m.in. przez dr. Artura Czupryna (na zdjęciu, fot. Grzegorz Krzyżewski) z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie p[okazują, że przeszczepione komórki mogą naprawiać mózg. Na razie u otyłych myszy.

„Niewielka liczba odpowiednio dobranych komórek nerwowych, wprowadzonych do uszkodzonego obszaru mózgu myszy, przywraca jego utracone funkcje. Doświadczenia na myszach z defektem prowadzącym do otyłości oraz serię pomiarów dokumentujących skuteczność metody transplantacji neuronów przeprowadzono na Uniwersytecie Harwarda, w Massachusetts General Hospital oraz w Instytucie Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie.

Mózg bez neuronów reagujących na poziom leptyny we krwi nie kontroluje uczucia głodu i sytości. Wada genetyczna tego typu prowadzi do znacznej otyłości u ludzi i zwierząt. Naukowcy z Uniwersytetu Harwarda, Massachusetts General Hospital oraz Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN (Instytut Nenckiego) w Warszawie udowodnili w eksperymentach na myszach, że za pomocą transplantacji niewielkiej liczby nowych neuronów do uszkodzonego obszaru mózgu można przywrócić jego funkcje.”
(…)
„W medycynie od pewnego czasu próbuje się naprawiać uszkodzone fragmenty mózgu za pomocą przeszczepów z komórek macierzystych. Zabiegi te są ryzykowne. Wszczepione komórki często rozwijają się w sposób niekontrolowany, co najczęściej prowadzi do rozwoju nowotworów.”

Badania biologiczne w coraz większym stopniu pozwalają poznać funkcjonowanie organizmu ludzkiego także na poziomie molekularnym. Ważne jest, aby medycy i biolodzy współpracowali ze sobą. Bliski kontakt ułatwia współpracę. Na UWM w Olsztynie taka współpraca staje się coraz bardziej możliwa. Może przeczytamy niebawem o podobnych badaniach, realizowanych i w akademickim Olsztynie?

W badaniach prowadzonych w Instytucie Nenckiego „zamiast, jak zazwyczaj, milionów komórek, naukowcy wstrzykiwali w podwzgórze myszy zawiesinę zaledwie kilkanastu tysięcy komórek prekursorowych i neuroblastów. Płyn o objętości ok. 300 nanolitrów był wprowadzany do podwzgórza myszy mało inwazyjną metodą – cienką mikropipetą o średnicy tylko kilka razy większej od pojedynczych komórek. (…) Wszystkie przeszczepiane komórki znakowano za pomocą białka fluorescencyjnego, co umożliwiało śledzenie ich losów w mózgach biorców. (…) Stosując wyrafinowane techniki badawcze udowodniono odtworzenie całej gamy brakujących rodzajów neuronów w mózgowym ośrodku regulacji głodu i sytości. Co więcej, nowe neurony miały wykształcone synapsy i komunikowały się z pozostałymi neuronami w mózgu, a także prawidłowo reagowały na zmieniające się poziomy leptyny, glukozy i insuliny.”

Wyniki naukowców z Uniwersytetu Harwarda i Instytutu Nenckiego wskazują na obiecujący kierunek badań, który może doprowadzić do opracowania terapii naprawczych w usuwaniu skutków udarów mózgu lub efektywniejszym leczeniu choroby Parkinsona. Oczywiście zanim metoda zostanie wdrożona w praktyce medycznej, potrzeba jeszcze wielu badań laboratoryjnych oraz klinicznych. Widać jednak, że to co zdawało się niemożliwe jest już w zasięgu ręki. Biolodzy w niesamowity sposób zmieniają naszą wiedzę o świecie, że „nawet się filozofom to nie śniło.”

Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego Polskiej Akademii Nauk powstał w 1918 roku i obecnie jest największym nieuniwersyteckim ośrodkiem badań biologicznych w Polsce. Do priorytetowych dziedzin podejmowanych w Instytucie należą: neurobiologia, neurofizjologia, biologia i biochemia komórkowa oraz biologia molekularna. W Instytucie działa 31 laboratoriów, m.in. Mikroskopii Konfokalnej, Cytometrii Przepływowej i Skaningowej, Mikroskopii Elektronowej, Testów Behawioralnych i Elektrofizjologii. Poziom prac eksperymentalnych, publikacje i silne związki z nauką światową plasują Instytut wśród wiodących placówek biologicznych Europy.

S.Cz.

Proteomika czyli molekularni detektywi na Wydziale Biologii UWM

2011-11-24T17:56:00.006+01:00

Proteomika jako dziedzina nauki, narodziła się zupełnie niedawno, w latach 90 XX wieku. Termin proteom pochodzi od angielskiego określenia PROTein complement of the genOME (komponent białkowy kodowany przez genom). Proteomika zajmuje się badaniem białek, ich strukturą, funkcjami i zależności między nimi. Po zbadaniu genomu (zestawu wszystkich genów organizmu), biolodzy molekularni zajęli się badaniem ludzkiego protemu (ale i nie tylko ludzkiego).

Genom jest niezmienny dla danego osobnika, natomiast proteom może się zmieniać. Najprostszym przykładem może być niezmienny genom dla danego gatunku owada oraz opowiadające mu, zdecydowanie różne, proteomy dla postaci larwalnej i dla imaginalnej (dorosłej). Ekolodzy dla tych różnych faz rozwojowych używają pojęcia „ekon”, jako że każde stadium zajmuje inną niszę (czasem inne siedlisko, inna baza pokarmowa itd.).

Proteomika zajmuje się klasyfikowaniem białek, ich identyfikowaniem, charakterystyką, poszukiwaniem różnic między białkami z tkanek normalnych i chorych osób. Ale jest i proteomika funkcjonalna, która zajmuje się wytwarzaniem zupełnie nowych białek i badaniu ich funkcji.

Proteomika łączy szereg technik służących do równoczesnej analizy setek lub tysięcy białek zawartych w komórkach. Rodzi to problemy analizowania jednoczesnego wielu oddziaływujących na siebie obiektów. Podobnie jak w ekologii, gdzie analizuje się w ekosystemie wiele różnych gatunków i wiele oddziaływań między tymi gatunkami oraz między środowiskiem. Mimo różnicy skali niektóre metody analizy w biologii molekularnej jak i ekologii są podobne.

Wyniki badań proteomiki stwarzają nie tylko zupełnie nowe możliwości medyczne, ale wnoszą niezwykle dużo do dyskusji i funkcjonowaniu życia biologicznego, a w konsekwencji także do dyskusji filozoficznych. W wieku XXI biologię znać i rozumieć na podstawowym poziomie musi praktycznie każdy wykształcony człowiek. Z całą pewnością wiek XXI będzie wiekiem biologów, tak jak wiek XX był wiekiem fizyków.

St.Cz.

Inauguracja wydziałowa 2011/2012

2011-11-21T12:47:00.002+01:00

Więcej zdjęć z inauguracji roku akademickiegio 2011/2011 (na Facebooku).

Jakie są szanse na zatrudnienie po biologii i biotechnologii?

2011-11-17T17:07:00.005+01:00

„Rynek pracy niczym żywy organizm reaguje na zmiany zachodzące w światowej gospodarce. (…) Istnieją dwie podstawowe kategorie pracowników, którzy mogą liczyć na większe zainteresowanie pracodawców: są to pracownicy działów sprzedaży (…) a także specjaliści IT [Technologie informatyczne] (…). Jako przyszłościowe wskazać należy również obszar biotechnologii oraz obszar odnawialnych źródeł energii.”

W zakresie odnawialnych źródeł energii potrzebne bedą usługi dotyczące oceny oddziaływania na środowisko, w tym oszacowanie wpływu na różnorodność biologiczną. To szansa dla biologów srodowiskowych. A na Wydzialle Biologii prowadzone sa badania w zakresie np. upraw roslin energetycznych czy wpływu wiatraków. W badaniach tych uczestniczą i studenci.

Jednak zarówno biolog jak i biotechnolog nie powinien zapominać o kształceniu się w zakresie różnorodnych technik informatycznych. To się z pewnością przyda.

Jak zwiększyć swoje szanse na znalezienie pracy? „Studenci powinni skupić się przede wszystkim na zdobywaniu praktyki zawodowej i nabywaniu różnorodnych doświadczeń: staży, praktyk, wymian studenckich. (…) Nie wolno zapominać o tak zwanych umiejętnościach miękkich, czyli tych, które związane są z zarządzaniem, budowaniem relacji czy organizacją pracy.”

Źródło: Beata Pałac „Trendy na rynku pracy, „Eurostudent”, nr 199, październik 2011

Molekularne badania chruścików - propozycja studiów doktoranckich w Austrii i USA

2011-11-14T08:12:00.006+01:00

Nauka nie zna granic a studia i badania naukowe stają się coraz bardziej międzynarodowe. Studia doktoranckie z zakresu biotechnologii czy biologii molekularnej odbyć można za granicą i to nie martwiąc się o finsnsowanie. Jeśli się ma pomysł na badania, zawsze można znaleźć sensowne możliwości realizacji. Przykładowo zamieszczamy ogłoszenie z Zakładu Limnologii Uniwersytetu Wiedeńskiego.

The Department of Limnology, University of Vienna, is offering a Praedoctoral Research Position for an enthusiastic researcher to work in the field of morphological and molecular Phylogeny of the Trichoptera subfamily Drusinae. As part of a project funded by the Austrian
Science Foundation (FWF), the first cornerstone of the PhD thesis will deal with a morphological data matrix which will be expanded by adding new characters from species currently in our collections not yet fully coded and by additional species collected by separate collecting teams during the project. The expected output will be a complete character matrix
relevant for all existing Drusinae species.

The second cornerstone will consist of phylogenetic analyses of morphological and molecular data sets via parsimony, Bayesian MCMCMC and Maximum likelihood inferences. The expected output of this thesis section will significantly refine the resolution of the phylogenetic relationships of the subfamily known so far. The expected publication effort of the PhD student will also comprise a comprehensive key for all Drusinae species. The PhD candidate will be trained at the Department of Limnology (University of Vienna) by Prof. J. Waringer and by Dr. S. Pauls at the Biodiversity and Climate Research Centre (LOEWE BiK-F), Frankfurt a.M., Germany. In addition, the student will be hosted by Prof. R. Holzenthal in order to get international experience and expert opinion on morphological character coding and homology assessment. The PhD candidate will also participate and coorganize the planned project workshops. The praedoctoral scholar will have plenty opportunities to collaborate with a diverse
group of researchers, including Dr. Wolfram Graf (University of Natural Resources, Vienna, Austria), Prof. M. Kučinić and Dr. A. Previšić (Zoology Department, University of Zagreb, Croatia), Dr. Lujza Ujvárosi (Universitatea Babes-Bolyai, Cluj, Romania) and Dr. Miklos Bálint (Biodiversity and Climate Research Centre (LOEWE BiK-F), Frankfurt, Germany).
We are looking for a highly motivated and self-directed candidate intending to acquire her/his PhD degree at the University of Vienna, and with a strong interest in insect phylogeny, morphology and molecular genetics. Experience in the fields of DNA barcoding, phylogenetic
reconstructions using PAUP*, TNT and Bayesian MCMCMC and maximum likelihood inferences will be appreciated.

Excellent written, verbal and interpersonal skills, and the ability to think creatively and critically are desired. The position is funded for 3 years (half time). Salary is approx. € 16,500 per year (brutto). You may contact and send your application by e-mail to Prof. Johann Waringer (johann.waringer@univie.ac.at). Applications should include a single pdffile containing a CV, a list of publications, a short statement of previous research activities and motivation, and a list of
three references (including contact details).

Applications received before 31 December 2011 will be given full considerations.

Fascynujący świat roślin... na międzynarodowo i globalnie!

2011-11-10T08:32:00.003+01:00

18 maja 2012 roku będzie pierwszym dniem międzynarodowej akcji "Fascynujący Świat Roślin".
Rośliny, które gromadzą energię słoneczną w cukrach, są najważniejszymi producentami biomasy. Umiejętność bezpośredniego syntezowania żywności dla własnych potrzeb umożliwiła roślinom skolonizowanie, zaadaptowanie się i rozpowszechnienie niemal wszystkich zakątków naszej planet.

Biologowie oceniają, że na świecie występuje obecnie około 250 000 gatunków roślin. Specjalny dzień poświęcony roślinom, wyznaczony na 18 maja 2012 roku, jest organizowany pod auspicjami Europejskiej Organizacji Nauk o Roślinach (EPSO – European Plant Science Organisation; www.epsoweb.org ), ulokowanej w Brukseli. Życie roślin zawsze zaczyna się od maleńkiego nasiona umieszczonego w glebie. Z niego wyrosnąć może wiele zielonych żyjących istot – od drobnych ziół do wielkich drzew, od kwiatów ozdobnych do roślin uprawnych, od których zależy życie zwierząt i przetrwanie ludzi na planecie Ziemia. Mamy nadzieję, że naszą inicjatywą zasadzimy wiele wirtualnych, lecz stale kiełkujących nasion, które w zbiorowym umyśle europejskich i światowych społeczeństw posieją przekonanie, że nauki o roślinach mają do odegrania kluczową rolę w kształtowaniu teraźniejszego i przyszłego krajobrazu społecznego, środowiskowego i ekonomicznego ludzkości.

Swój udział w dniu „Fascynującego Świata Roślin” zgłosiło już 25 krajów na świecie, lecz wciąż zgłaszają się kolejne. Wszystkie informacje o tym wydarzeniu są dostępne za pośrednictwem strony www.plantday12.eu. Akcję wspiera sieć koordynatorów narodowych, którzy zdecydowali się ofiarować swój czas i energię by promować i rozpowszechniać idee tego wydarzenia w swoich krajach. Jak dotąd ponad 60 instytucji naukowych, uniwersytetów, ogrodów botanicznych i muzeów, wraz z firmami przemysłowymi oraz rolnikami, zgłosiło już gotowość do otwarcia swoich podwojów dla publiczności i przygotowania działań obracających się wokół roślin, w których znajdzie się coś ciekawego dla całych rodzin.

Wszystkich, którzy chcieliby stać się częścią dnia “Fascynującego Świata Roślin” zapraszamy do udziału w wydarzeniu. By zacząć, wystarczy skontaktować się z polskim Koordynatorem Narodowym (patrz niżej) lub Koordynatorem EPSO (kliknąć na "kontakt" na stronie www.plantday12.eu ), by z nimi przedyskutować pomysły, włączyć się do wspólnych działań, oraz uzyskać dostęp do materiałów stanowiących część światowego wizerunku akcji „Fascination of Plants Day”. Zapraszamy do udziału media, a także naukowców, rolników, polityków i przedstawicieli przemysłu, by wspólnie dyskutować o badaniach naukowych prowadzonych na najwyższym poziomie, pokazywać wyniki przełomowych doświadczeń biologii roślin, a także odkryć, jaki potencjał aplikacyjny drzemie w naukach o roślinach. Mamy nadzieję, że w ramach akcji “Fascination of Plants Day” pokazane zostaną wszystkie i bardzo różnorodne zagadnienia związane z roślinami, w tym: badania podstawowe roślin; rolnictwo, ogrodnictwo i leśnictwo; ogrody i ogródki; hodowla roślin; ochrona roślin; żywność i odżywianie; zachowanie środowiska; łagodzenie zmian klimatu; sprytne bioprodukty; bioróżnorodność; zrównoważony rozwój, zasoby odnawialne; oraz edukacja w zakresie poznania roślin, jak i sztuka.

Kontakt w Polsce:
Koordynator Narodowy: prof. dr hab. Przemysław Wojtaszek; Zakład Biologii Molekularnej i Komórkowej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, ul. Umultowska 89, 61-614 Poznań; tel. 61 829 5972, email: przemow@amu.edu.pl

Od redakcji bloga: będziemy informowali o poczynianiach olsztyńskich naukowców, i przygotowaniach do tego niezwykłego Dnia Roślin.

Filmik całkiem fajnie zrobiony

2011-11-07T07:45:00.001+01:00

Pomysł, praca, odkrycie naukowe… i co dalej?

2011-10-21T13:34:00.001+02:00

Z przyjemnością zapraszamy na seminarium pt.: „Pomysł, praca, odkrycie naukowe… i co dalej?”, które odbędzie się 26 października (środa) w godz. 10:00 – 12:30 w sali Rady Wydziału Biologii w budynku Colegium Biologiae, Wydział Biologii UWM przy ul. Oczapowskiego 1A.

Celem spotkania jest przybliżenie możliwości płynących ze współpracy, podejmowanej pomiędzy przedstawicielami środowiska akademickiego a firmami biotechnologicznymi. Pragniemy położyć szczególny nacisk na kwestie usprawnienia realizacji projektów badawczo-rozwojowych oraz omówić zagadnienia związane z ochroną własności intelektualnej.

Spotkanie skierowane jest do kierowników i członków grup badawczych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Seminarium dzięki uprzejmości Laboratorium Diagnostyki Molekularnej UWM organizują firmy Selvita S.A. oraz BioCentrum Sp. z o.o.

Program seminarium:

10:00 powitanie uczestników i przedstawienie firm Selvita oraz BioCentrum
10:10 „Outsourcing oznaczeń biologicznych, jako sposób na efektywną realizację projektów badawczo-rozwojowych ” - Magdalena Żabka (BioCentrum Sp. z o.o.)
10:50 przerwa kawowa
11:20 „Od stołu laboratoryjnego do apteki, czyli o komercyjnym potencjale badań naukowych” – przedstawiciel firmy Selvita S.A.
12:00 dyskusja i możliwości rozmowy o prowadzonych projektach
12:30 zakończenie

Będzie nam bardzo miło gościć Państwa na seminarium.

Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc wszystkich zainteresowanych uprzejmie prosimy o potwierdzenie obecności do dnia 18 października 2011 (wtorek) poprzez wysłanie maila na adres: magdalena.zabka@biocentrum.com.pl lub telefonicznie: kom. 795 440 029. Z wyrazami szacunku,

Magdalena Żabka

Dzień Drzewa

2011-10-09T08:28:00.005+02:00

Nasi absolwenci sadzą drzewa..., z okazji międzynarodowego Dnia Drzewa. Na zdjęciu mgr Kamila Narewska-Prella (absolwentka biologii), sadząca swoje drzewo w Ostródzie.

Dzień Drzewa wymyślił Amerykanin Juliusz Morton w 1872 roku, anonsując je hasłem „inne święta służą jedynie przypomnieniu, Dzień Drzewa wskazuje zaś na przyszłość”. Jego pomysł spotkał się z szerokim odzewem. Tylko w 1872 roku w USA posadzono ponad milion drzew. W 1951 roku święto Dzień Drzewa zawitało w Europie. Od kilku lat w dniu 10 października obchodzone jest i w Polsce.

St.Cz.

Biolodzy blogują

2011-10-05T09:57:00.007+02:00

Zakochani w grzybach - to kolejny blog, pisany przez pracowników Wydziału Biologii. Nie trudno się domyśleć, że chodzi o Katedrę Mikologii. To już drugi - po Laboratorium Diangnostyki Molekularnej - dodatkowy (poza niniejszym) blog tworzony na Wydziale Biologii UWM w Olsztynie. Bo ludzie pełni pasji badawczej i ciekawi świata mają o czym pisać i rozszerzać misję uniwersytetu o internetowy e-learning.

A na naszym, ogólnowydziałowym blogu także i w tym roku swoich pisarskich sił próbować będą nasi studenci. Będą opisywać swoje przygody z biologią i biotechnologią.

Mikologia i… hardcore

2011-09-30T09:15:00.005+02:00

Co wspólnego ma mikologia z hardcore’m? Ano, jak się okazuje, ma. Do tej pory jeśli zdarzało mi się słyszeć jakieś sądy o nauce o grzybach, to na przykład takie, że mikologia jest ciekawa, fascynująca, albo też trudna. Ale żeby hardcore’owa?! No, na to, to bym w życiu nie wpadła. A takie właśnie komentarze padały z ust pięcioklasistów, jak i pięcioklasistek, którzy zawitali niedawno do naszej katedry na krótkie, acz intensywne warsztaty z różnorodności grzybów podczas Olsztyńskich Dni Nauki. Pierwszy odruch to było święte oburzenie („Jaki hardcore?!”). Widząc jednak zachwyt w oczach dzieciaków, spoglądających w okular mikroskopu świetlnego i powtarzających raz po raz „Ale hardcore!”, dałam spokój z nawracaniem na tory prawdziwej polszczyzny . Tym, co wzbudziło szczery entuzjazm tych jedenastolatków, były zarodniki grzybów Phragmidium mucronatum (gatunek porażający liście róży, zdjęcie u góry) oraz Melampsora larici-populina (występujący na liściach topoli, zdjęcie niżej). Zresztą pięknych grzybów. Choć to piękno nieco zdradliwe, bo oba gatunki należą do groźnych pasożytów niszczących swoich żywicieli.

Jak widać, to, co dla „dorosłych” mikologów jest piękne, dla „małych” mikologów może być nawet hardcore’owe.

Ewa Sucharzewska

(Katedra Mikologii)

Zarodniki typu uredospor Melampsora larici-populina

Inauguracja 2011/12 - przemówienie dziekana

2011-09-28T18:42:00.002+02:00

(…)
Inauguracja roku akademickiego jest jedną z ważniejszych dat w kalendarzu wydarzeń każdego wydziału. Jest to też szczególnie ważny moment dla tych spośród Państwa, którzy dzisiaj otrzymają indeks naszego Wydziału. Zaczynacie nowy etap w życiu, z nowymi nadziejami, z nowymi oczekiwaniami. Jest to zatem głównie Wasze święto.
(…)
Obecna kadencja władz Wydziału jest nietypowa. Przez większą jej część, do połowy mijającego roku akademickiego, do chwili objęcia stanowiska wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk, Dziekanem Wydziału był prof. Ryszard Górecki. Z tego miejsca, za dotychczasową pracę na rzecz Wydziału, chcę Panu Profesorowi gorąco podziękować.
(…)
Wydział Biologii jest jednym z 16 wydziałów istniejących na Uniwersytecie. W jego skład wchodzi 11 jednostek organizacyjnych, w tym 10 katedr oraz Laboratorium Diagnostyki Molekularnej. Kadrę Wydziału stanowi: 15 profesorów tytularnych, 11 doktorów habilitowanych, 66 doktorów, 1 magister oraz 36 pracowników administracyjno-technicznych.

Drugim filarem społeczności akademickiej są nasi studenci. W rozpoczynającym się roku akademickim naukę podejmie 671 studentów, w tym na biologii 188 osób a na biotechnologii 483. W tej grupie 308 osób podejmie naukę na I roku studiów I i II stopnia.
Od początku istnienia Wydziału realizujemy dwa kierunki studiów: biologię z dwiema specjalnościami: Biologia środowiskowa i Biologia molekularna oraz Biotechnologię ze specjalnościami Biotechnologia przemysłowa, Biotechnologia środowiskowa, Biotechnologia w medycynie weterynaryjnej i, od zaczynającego się roku akademickiego, Biotechnologia molekularna. Oba kierunki zostały pozytywnie ocenione przez Państwową Komisję Akredytacyjną. Znaczna część zajęć prowadzona jest we współpracy z innymi wydziałami Uczelni: m.in. Wydziałem Medycyny Weterynaryjnej, Nauk o Żywności, Ochrony Środowiska i Rybactwa a także z Polską Akademią Nauk. Myślę, że ta współpraca będzie się zacieśniać. Musimy pamiętać, że za kilka dni wejdzie w życie nowa ustawa: Prawo o Szkolnictwie Wyższym i związane z tym nowe wymogi stawiane wyższym uczelniom. W najbliższym czasie czeka nas sporo pracy, by te kryteria spełnić.

Drugą składową pracy Wydziału, poza dydaktyką, są badania naukowe. Z każdym rokiem notujemy wzrost liczby publikacji naszych pracowników, szczególnie tych najwartościowszych, zamieszczonych w czasopismach z tzw. Listy Filadelfijskiej. Wydział, mimo że jest jednym z najmniejszych na uczelni, od pewnego już czasu plasuje się w czołówce wydziałów pod względem ilości i wartości pozyskanych grantów. W mijającym roku akademickim realizowaliśmy łącznie 41 różnych grantów na łączną kwotę ok. 2 milionów złotych, które w tej chwili są podstawowym źródłem finansowania badań. Ważne jest zatem, by pracownicy Wydziału byli w dalszym ciągu co najmniej tak samo aktywni, i przy tym skuteczni, w pozyskiwaniu kolejnych grantów. Impulsem do podniesienia jakości badań staną się, jak sądzę, licznie odbyte przez naszych pracowników, staże zagraniczne i krajowe, w ramach niedawno zakończonego projektu finansowanego przez Europejski Fundusz Społeczny. Mam nadzieję, że nawiązana w ten sposób współpraca naukowa z innymi ośrodkami zaowocuje wartościowymi publikacjami.

Niezbędnym do prowadzenia badań jest też odpowiednie wyposażenie. Możemy się pochwalić, że w ostatnim roku wzbogaciliśmy się o szereg urządzeń, wielomilionowej wartości, zakupionych w ramach Centrum Nutri-Bio-Chemicznego, czy też Pracowni Biologii Nasion istniejącej przy naszej Katedrze Fizjologii i Biotechnologii Roślin. Od niespełna roku działa też wydziałowe Laboratorium Diagnostyki Molekularnej z unikatowym sprzętem, wykorzystywanym także przez pracowników innych wydziałów. Myślę, że nasze możliwości prowadzenia badań są rzeczywiście duże, należy je jedynie optymalnie, w domyśle jeszcze lepiej, wykorzystać.
(…)
Inauguracja nowego roku akademickiego skłania do przedstawienia planów Wydziału na najbliższą przyszłość. W przyszłym roku akademickim uruchamiamy nowe specjalności: biologię medyczną, biologię z nauczaniem chemii, bioinformatykę. Sądzę, że konieczne będą prace nad kolejnymi specjalnościami i modyfikacja programów studiów już istniejących, tak by wyjść naprzeciw potrzebom rynku pracy. Należy przy tym brać pod uwagę głosy studentów, myślę tu o ankietach oceniających zajęcia dydaktyczne czy też opinie studentów biorących udział w pracach wydziałowej komisji dydaktycznej. Uważam, że potrzebna jest ściślejsza współpraca z pracodawcami, zarówno na etapie tworzenia programów studiów, jak i prowadzenia zajęć. Sądzę również, że konieczne jest uruchomienie zajęć w języku angielskim, nie tylko dla studentów z Polski. Programy studiów w języku angielskim są już przygotowane, za zgodą władz rektorskich spróbujemy je uruchomić.

Jest sprawą istotną by badania naukowe współgrały z prowadzonymi kierunkami studiów. W przypadku biologii nie ma z tym żadnego problemu, w mniejszym stopniu natomiast rozwinięte są badania związane z biotechnologią. Jest zatem niezbędne by rozszerzyć prowadzone przez pracowników Wydziału badania z tego obszaru. Z tym związane jest także nabycie uprawnień do nadawania stopnia doktora w zakresie biotechnologii. Pierwsze działania w tej sprawie zostały już podjęte. Badania z dziedziny nauk przyrodniczych są niezwykle kosztowne. W naszym przypadku są finansowane głównie z grantów Narodowego Centrum Nauki. Liczba tych grantów jest zadowalająca, co nie znaczy, że nie mogłaby być wyższa. Brakuje natomiast grantów unijnych i to trzeba zmienić.

Droga młodzieży! Żyjemy w tzw. trudnych czasach, w okresie światowego kryzysu ekonomicznego. Te trudne czasy szczególnie boleśnie dotykają młode osoby, wchodzące w dorosłe życie. Socjologowie ukuli termin prekariat. Jest to nazwa nowej klasy społecznej obejmującej także młodych, wykształconych, bezrobotnych, a przez to w dużym stopniu wykluczonych, ludzi. Na Zachodzie wspomina się o „pokoleniu iPODa”, przy czym nie jest to nazwa znanego urządzenia ale skrót od słów insecure, pressured, overtaxed, debtridden czyli niepewni, pod presją, nadmiernie opodatkowani, zadłużeni. Wspomina się wręcz o straconym pokoleniu. Za 2, 3 lub 5 lat również Wy zaczniecie rozglądać się za pracą i należy zrobić wszystko, zaczynając już teraz, by Wasza sytuacja była lepsza od sytuacji wielu Waszych starszych kolegów. Moim zdaniem, najlepszą receptą jest inwestowanie w siebie, w swoje wykształcenie. Myślę, że bardziej wytężona praca, różnego rodzaju działalność w okresie studiów, będzie lepszym rozwiązaniem od nadziei, że za kilka lat kryzys minie i problem sam się rozwiąże. Wykorzystajcie zatem wszelkie możliwości jakie dają Wam studia w UWM. Korzystajcie z międzynarodowych i krajowych programów wymiany studentów Erasmus, MOST i MOSTAR. Angażujcie się w badania naukowe pracowników Wydziału, nie tylko przy okazji pisania pracy dyplomowej. Działajcie w kołach naukowych i samorządzie studenckim. To też pewna forma doświadczenia, którą można wykazać się przed pracodawcą. Także nowy regulamin przyznawania stypendiów dla najlepszych studentów promuje taki właśnie rodzaj aktywności, sama średnia ocen ze studiów nie jest już jedynym kryterium.

Oczywiście nie samą nauką człowiek żyje. Kortowo jest wyjątkowym kampusem, bardzo szczególnym miejscem. Oferuje, żeby nie powiedzieć kusi, liczne możliwości miłego spędzenia czasu. Nie będę ich tutaj wymieniał bo jestem spokojny, że sami bardzo szybko je odkryjecie. Zachęcanie do korzystania z tej oferty także, mam wrażenie, nie jest potrzebne. Jedyne co mogę nieśmiało zaproponować to pewien umiar w korzystaniu z uciech życia studenckiego.
Życzę Wam abyście zdobyli rzetelną wiedzę, która pozwoli Wam sprostać wymaganiom konkurencyjności i podejmować optymalne decyzje. Oczywiście, przede wszystkim życzę Wam byśmy w tym samym gronie spotkali się na uroczystości wręczenia dyplomów ukończenia studiów.
Wszystkim Państwu, życzę wielu satysfakcji i sukcesów w nowym roku akademickim.
Rok akademicki 2011/2012 ogłaszam za otwarty.

(Obszerne fragmenty wystąpienia Dziekana, dr hab. Tadeusza Kaminskiego prof. UWM)

Muzeum świni w Olsztynie

2011-09-26T07:56:00.010+02:00

Świnia domowa (Sus scrofa f. domestica) towarzyszy człowiekowi już od tysięcy lat jako zwierzę hodowlane. Jest zwierzęciem wszystkożernym, podobnie jak człowiek. Między innymi z tego względu od wielu dziesięcioleci świnia domowa jest zwierzęciem modelowym w różnoronych badaniach naukowych, także odnoszacych się do poznania fizjologii człowieka. W akademickim Olsztynie badania z wykorzystaniem świni mają już wieloletnią tradycję i zakończyły się wieloma ważnymi odkryciami.

Pracownicy Wydziału Biologii rozpoczęli tworzenie Muzeum Świni Domowej jako nowoczesnego muzem nauki. Na razie są tylko wstępne pomysły oraz wystawa, zorganizowana w czasie Europejskiej Nocy Naukowców.

Rady dla studenta na nowy rok akademicki

2011-09-24T09:57:00.003+02:00

Każdy początek roku akademickiego skłania do refleksji i mocnych postanowień czyli snucia planów. W jakimś sensie można zacząć od nowa. Pierwszą radą jest to, abyś się nie załamywał i nie rezygnował, gdy popełnisz jakiś błąd.

Błędów nie popełnia tylko ten, kto nic nie robi – więc próbuj swoich możliwości i poszukuj jak najczęściej. Błędy można poprawiać, natomiast straconych okazji nie da się nadrobić. Sukces osiągnie ten, kto będzie potrafił wyciągać wnioski z popełnionych błędów, analizować ich przyczynę i stosować rozwiązania naprawcze w przyszłości. Oczywiście najlepiej uczyć się na cudzych błędach, więc obserwuj. Odwaga i umiejętność wyciągania wniosków z błędów i porażek przyda ci się szczególnie w pracy zawodowej, już po studiach.

Nie bój się podejmować pewnych działań, tylko dlatego, że możesz popełnić błąd. Poszukuj nowych kontaktów, nowych możliwości. Nie musisz studiować drugiego kierunku aby korzystać z różnorodnych ofert i poszerzać swoją wiedzę i kompetencje. Pamiętaj, jesteś studentem. Błędy są elementem nauki. Potem, już w pracy, więcej ryzykujesz swoimi pomyłkami. To trochę tak, jakbyś nie szedł na egzamin na prawo jazdy, bo możesz go oblać. Zawsze warto próbować, starać się. A oblany egzamin to nie jest wypadek na drodze. Egzamin można poprawić zdawać jeszcze raz, a po wypadku na drodze czasu już nie cofniesz. Nie będzie drugiej szansy.

Nie ważne gdzie studiujesz, ważne kogo spotykasz i jakich wyzwań się podejmujesz. Ale nie oczekuj efektów zbyt szybko, bądź cierpliwy. Studia to nie wyścigi. Nie chodzi o to, żeby więcej, ale żeby pełniej i dogłębniej. Po co ci dwa kierunki, jeśli nie będziesz miał czasu na własny rozwój?
Niektórzy wymagają od siebie zbyt wiele. Studia to nie zawody, nie musisz być we wszystkim prymusem. Do osiągnięcia dobrych rezultatów w różnych dziedzinach wiedzy, umiejętności czy kompetencji potrzeba czasu i wielu prób (powtórzeń). Nikt po miesiącu czy pół roku nie stanie się rozchwytywanym profesjonalistą. Nie ucz się dla ocen (iluzoryczny, tymczasowy sukces), ucz się dla kompetencji. Ucz się dla siebie i rozwijanie twoich kompetencji niech będzie dla ciebie miarą sukcesu a nie porównywanie się z innymi czy ze średnią ocen w rankingu.

Nie kolekcjonuj dyplomów czy ocen. Zbieraj doświadczenie (nie szybciej a szerzej). Dyplomy ładnie wyglądają na ścianie czy w portfolio natomiast ze swoich kompetencji (umiejętności, postawy) będziesz korzystać codziennie. Badania socjologiczne wykazały, że dla młodych ludzi liczy się nie tylko kariera ale także wartości oraz autentyzm. Nie zaniedbuj swoich potrzeb – nie jesteś odosobniony.

Nie tłumacz się też, że nie możesz się rozwijać, bo jesteś na słabej uczelni, słabym kierunku, w małym lub prowincjonalnym ośrodku. Nie ważne gdzie studiujesz – ważne kogo spotykasz i z kim współpracujesz. A to wybierasz codziennie. Chodzi zarówno o wykładowców jak i rówieśników. Staraj się wykorzystywać to co masz. Uczyć się radzić sobie, rozwijać się w oparciu o dostępne ci kontakty, internet i zasoby biblioteczne. Nie bój się szukać nowych kontaktów, spoza grupy, spoza kierunku, spoza uczelni. M-learning to mobilna edukacja z wykorzystaniem rzeczywistości rozszerzonej (wirtualnej). Skorzystaj z tych możliwości, bo masz je w zasięgu (nie tylko ręki).

Ostatnia rada na nowy rok akademicki - nie przestawaj się uczyć. W każdej dziedzinie, zawsze trzeba się rozwijać. Kto stoi w miejscu, ten tak naprawdę się cofa. Przed tobą całe życie nieustannej nauki w formie kształcenia formalnego, pozaformalnego i nieformalnego. Studia to tylko epizod. Będzie jeszcze wiele początków i kolejnych lat kształcenia ustawicznego. Za każdym razem można rozpocząć coś nowego i uczynić kolejne postanowienia.

Stanisław Czachorowski

Co naukowo w wodzie piszczy?

2011-09-22T10:23:00.004+02:00

W czasie 9. Olsztyńskich Dni Nauki i Sztuki oraz Europejskiej Nocy Naukowców pracownicy Wydziału Biologii pokazują tajniki różnych dziedzin nauk biologicznych nietypowym studentom. Na przykład hydrobiolodzy pokazują co w Jeziorze Kortwoskim żyje i jak prowadzi się badania hydrobiologiczne. Na zdjęciu (fot. z archiwum UWM) widać młodych adeptów biologii wód w czasie pracy. Wcale nie jest to dziwaczny piknik. Bo te białe to nie talerze z posiłkiem, a sposób "zaglądania" do jeziora. Z bliska więcej widać.

Ofert naukowo-dydaktycznych jest znacznie więcej. samemu trzeba zobaczyć.

Biologia i statystyka

2011-09-20T08:55:00.004+02:00

Dzisiaj licznik powinien wskazać przekroczenie 10 tysięcy odwiedzin naszego bloga. Skąd ta prognoza? Ze statystyki. Jednak statystyczne oczekiwanie lub prognoza jest tylko statystycznym wnioskowaniem, a nie pewnością przyczynowo-skutkową. Tak jak nie ma statystycznego Polaka, statystycznego osobnika (organizmu), tak nie ma statystycznego dnia odwiedzin.
Statystyka pomaga, ale trzeba ją rozumieć i poprawnie interpretować. Inaczej może dochodzić do dużych nieporozumień.